Adhyāya 142

भीष्म उवाच । तूष्णीमासीदर्जुनस्तु पवनस्त्वब्रवीत्पुनः । शृणु मे ब्राह्मणेष्वेव मुख्यं कर्म जनाधिप ॥

bhīṣma uvāca । tūṣṇīm āsīd arjunas tu pavanas tv abravīt punaḥ । śr̥ṇu me brāhmaṇeṣv eva mukhyaṁ karma janādhipa ॥

मदस्यास्यमनुप्राप्ता यदा सेन्द्रा दिवौकसः । तदेयं च्यवनेनेह हृता तेषां वसुंधरा ॥

madasyāsyam anuprāptā yadā sendrā divaukasaḥ । tadeyaṁ cyavaneneha hr̥tā teṣāṁ vasuṁdharā ॥

उभौ लोकौ हृतौ मत्वा ते देवा दुःखिताभवन् । शोकार्ताश्च महात्मानं ब्रह्माणं शरणं ययुः ॥

ubhau lokau hr̥tau matvā te devā duḥkhitābhavan । śokārtāś ca mahātmānaṁ brahmāṇaṁ śaraṇaṁ yayuḥ ॥

देवा ऊचुः । मदास्यव्यतिषिक्तानामस्माकं लोकपूजित । च्यवनेन हृता भूमिः कपैश्चापि दिवं प्रभो ॥

devā ūcuḥ । madāsyavyatiṣiktānām asmākaṁ lokapūjita । cyavanena hr̥tā bhūmiḥ kapaiś cāpi divaṁ prabho ॥

ब्रह्मोवाच । गच्छध्वं शरणं विप्रानाशु सेन्द्रा दिवौकसः । प्रसाद्य तानुभौ लोकाववाप्स्यथ यथा पुरा ॥

brahmovāca । gacchadhvaṁ śaraṇaṁ viprān āśu sendrā divaukasaḥ । prasādya tān ubhau lokāv avāpsyatha yathā purā ॥

ते ययुः शरणं विप्रांस्त ऊचुः काञ्जयामहे । इत्युक्तास्ते द्विजान्प्राहुर्जयतेह कपानिति । भूगतान्हि विजेतारो वयमित्येव पार्थिव ॥

te yayuḥ śaraṇaṁ viprāṁs ta ūcuḥ kāñ jayāmahe । ity uktās te dvijān prāhur jayateha kapān iti । bhūgatān hi vijetāro vayam ity eva pārthiva ॥

ततः कर्म समारब्धं ब्राह्मणैः कपनाशनम् । तच्छ्रुत्वा प्रेषितो दूतो ब्राह्मणेभ्यो धनी कपैः ॥

tataḥ karma samārabdhaṁ brāhmaṇaiḥ kapanāśanam । tac chrutvā preṣito dūto brāhmaṇebhyo dhanī kapaiḥ ॥

स च तान्ब्राह्मणानाह धनी कपवचो यथा । भवद्भिः सदृशाः सर्वे कपाः किमिह वर्तते ॥

sa ca tān brāhmaṇān āha dhanī kapavaco yathā । bhavadbhiḥ sadr̥śāḥ sarve kapāḥ kim iha vartate ॥

सर्वे वेदविदः प्राज्ञाः सर्वे च क्रतुयाजिनः । सर्वे सत्यव्रताश्चैव सर्वे तुल्या महर्षिभिः ॥

sarve vedavidaḥ prājñāḥ sarve ca kratuyājinaḥ । sarve satyavratāś caiva sarve tulyā maharṣibhiḥ ॥

श्रीश्चैव रमते तेषु धारयन्ति श्रियं च ते । वृथा दारान्न गच्छन्ति वृथामांसं न भुञ्जते ॥

śrīś caiva ramate teṣu dhārayanti śriyaṁ ca te । vr̥thā dārān na gacchanti vr̥thāmāṁsaṁ na bhuñjate ॥

दीप्तमग्निं जुह्वति च गुरूणां वचने स्थिताः । सर्वे च नियतात्मानो बालानां संविभागिनः ॥

dīptam agniṁ juhvati ca gurūṇāṁ vacane sthitāḥ । sarve ca niyatātmāno bālānāṁ saṁvibhāginaḥ ॥

उपेत्य शकटैर्यान्ति न सेवन्ति रजस्वलाम् । अभुक्तवत्सु नाश्नन्ति दिवा चैव न शेरते ॥

upetya śakaṭair yānti na sevanti rajasvalām । abhuktavatsu nāśnanti divā caiva na śerate ॥

एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्गुणैर्युक्तान्कथं कपान् । विजेष्यथ निवर्तध्वं निवृत्तानां शुभं हि वः ॥

etaiś cānyaiś ca bahubhir guṇair yuktān kathaṁ kapān । vijeṣyatha nivartadhvaṁ nivr̥ttānāṁ śubhaṁ hi vaḥ ॥

ब्राह्मणा ऊचुः । कपान्वयं विजेष्यामो ये देवास्ते वयं स्मृताः । तस्माद्वध्याः कपास्माकं धनिन्याहि यथागतम् ॥

brāhmaṇā ūcuḥ । kapān vayaṁ vijeṣyāmo ye devās te vayaṁ smr̥tāḥ । tasmād vadhyāḥ kapāsmākaṁ dhanin yāhi yathāgatam ॥

धनी गत्वा कपानाह न वो विप्राः प्रियंकराः । गृहीत्वास्त्राण्यथो विप्रान्कपाः सर्वे समाद्रवन् ॥

dhanī gatvā kapān āha na vo viprāḥ priyaṁkarāḥ । gr̥hītvāstrāṇy atho viprān kapāḥ sarve samādravan ॥

समुदग्रध्वजान्दृष्ट्वा कपान्सर्वे द्विजातयः । व्यसृजञ्ज्वलितानग्नीन्कपानां प्राणनाशनान् ॥

samudagradhvajān dr̥ṣṭvā kapān sarve dvijātayaḥ । vyasr̥jañ jvalitān agnīn kapānāṁ prāṇanāśanān ॥

ब्रह्मसृष्टा हव्यभुजः कपान्भुक्त्वा सनातनाः । नभसीव यथाभ्राणि व्यराजन्त नराधिप । प्रशशंसुर्द्विजांश्चैव ब्रह्माणं च यशस्विनम् ॥

brahmasr̥ṣṭā havyabhujaḥ kapān bhuktvā sanātanāḥ । nabhasīva yathābhrāṇi vyarājanta narādhipa । praśaśaṁsur dvijāṁś caiva brahmāṇaṁ ca yaśasvinam ॥

तेषां तेजस्तथा वीर्यं देवानां ववृधे ततः । अवाप्नुवंश्चामरत्वं त्रिषु लोकेषु पूजितम् ॥

teṣāṁ tejas tathā vīryaṁ devānāṁ vavr̥dhe tataḥ । avāpnuvaṁś cāmaratvaṁ triṣu lokeṣu pūjitam ॥

इत्युक्तवचनं वायुमर्जुनः प्रत्यभाषत । प्रतिपूज्य महाबाहो यत्तच्छृणु नराधिप ॥

ity uktavacanaṁ vāyum arjunaḥ pratyabhāṣata । pratipūjya mahābāho yat tac chr̥ṇu narādhipa ॥

जीवाम्यहं ब्राह्मणार्थे सर्वथा सततं प्रभो । ब्रह्मणे ब्राह्मणेभ्यश्च प्रणमामि च नित्यशः ॥

jīvāmy ahaṁ brāhmaṇārthe sarvathā satataṁ prabho । brahmaṇe brāhmaṇebhyaś ca praṇamāmi ca nityaśaḥ ॥

दत्तात्रेयप्रसादाच्च मया प्राप्तमिदं यशः । लोके च परमा कीर्तिर्धर्मश्च चरितो महान् ॥

dattātreyaprasādāc ca mayā prāptam idaṁ yaśaḥ । loke ca paramā kīrtir dharmaś ca carito mahān ॥

अहो ब्राह्मणकर्माणि यथा मारुत तत्त्वतः । त्वया प्रोक्तानि कार्त्स्न्येन श्रुतानि प्रयतेन ह ॥

aho brāhmaṇakarmāṇi yathā māruta tattvataḥ । tvayā proktāni kārtsnyena śrutāni prayatena ha ॥

वायुरुवाच । ब्राह्मणान्क्षत्रधर्मेण पालयस्वेन्द्रियाणि च । भृगुभ्यस्ते भयं घोरं तत्तु कालाद्भविष्यति ॥

vāyur uvāca । brāhmaṇān kṣatradharmeṇa pālayasvendriyāṇi ca । bhr̥gubhyas te bhayaṁ ghoraṁ tat tu kālād bhaviṣyati ॥