Adhyāya 115

वैशंपायन उवाच । ततो युधिष्ठिरो राजा शरतल्पे पितामहम् । पुनरेव महातेजाः पप्रच्छ वदतां वरम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tato yudhiṣṭhiro rājā śaratalpe pitāmaham । punar eva mahātejāḥ papraccha vadatāṁ varam ॥

ऋषयो ब्राह्मणा देवाः प्रशंसन्ति महामते । अहिंसालक्षणं धर्मं वेदप्रामाण्यदर्शनात् ॥

r̥ṣayo brāhmaṇā devāḥ praśaṁsanti mahāmate । ahiṁsālakṣaṇaṁ dharmaṁ vedaprāmāṇyadarśanāt ॥

कर्मणा मनुजः कुर्वन्हिंसां पार्थिवसत्तम । वाचा च मनसा चैव कथं दुःखात्प्रमुच्यते ॥

karmaṇā manujaḥ kurvan hiṁsāṁ pārthivasattama । vācā ca manasā caiva kathaṁ duḥkhāt pramucyate ॥

भीष्म उवाच । चतुर्विधेयं निर्दिष्टा अहिंसा ब्रह्मवादिभिः । एषैकतोऽपि विभ्रष्टा न भवत्यरिसूदन ॥

bhīṣma uvāca । caturvidheyaṁ nirdiṣṭā ahiṁsā brahmavādibhiḥ । eṣaikato ’pi vibhraṣṭā na bhavaty arisūdana ॥

यथा सर्वश्चतुष्पादस्त्रिभिः पादैर्न तिष्ठति । तथैवेयं महीपाल प्रोच्यते कारणैस्त्रिभिः ॥

yathā sarvaś catuṣpādas tribhiḥ pādair na tiṣṭhati । tathaiveyaṁ mahīpāla procyate kāraṇais tribhiḥ ॥

यथा नागपदेऽन्यानि पदानि पदगामिनाम् । सर्वाण्येवापिधीयन्ते पदजातानि कौञ्जरे । एवं लोकेष्वहिंसा तु निर्दिष्टा धर्मतः परा ॥

yathā nāgapade ’nyāni padāni padagāminām । sarvāṇy evāpidhīyante padajātāni kauñjare । evaṁ lokeṣv ahiṁsā tu nirdiṣṭā dharmataḥ parā ॥

कर्मणा लिप्यते जन्तुर्वाचा च मनसैव च ॥

karmaṇā lipyate jantur vācā ca manasaiva ca ॥

पूर्वं तु मनसा त्यक्त्वा तथा वाचाथ कर्मणा । त्रिकारणं तु निर्दिष्टं श्रूयते ब्रह्मवादिभिः ॥

pūrvaṁ tu manasā tyaktvā tathā vācātha karmaṇā । trikāraṇaṁ tu nirdiṣṭaṁ śrūyate brahmavādibhiḥ ॥

मनोवाचि तथास्वादे दोषा ह्येषु प्रतिष्ठिताः । न भक्षयन्त्यतो मांसं तपोयुक्ता मनीषिणः ॥

manovāci tathāsvāde doṣā hy eṣu pratiṣṭhitāḥ । na bhakṣayanty ato māṁsaṁ tapoyuktā manīṣiṇaḥ ॥

दोषांस्तु भक्षणे राजन्मांसस्येह निबोध मे । पुत्रमांसोपमं जानन्खादते यो विचेतनः ॥

doṣāṁs tu bhakṣaṇe rājan māṁsasyeha nibodha me । putramāṁsopamaṁ jānan khādate yo vicetanaḥ ॥

मातापितृसमायोगे पुत्रत्वं जायते यथा । रसं च प्रति जिह्वायाः प्रज्ञानं जायते तथा । तथा शास्त्रेषु नियतं रागो ह्यास्वादिताद्भवेत् ॥

mātāpitr̥samāyoge putratvaṁ jāyate yathā । rasaṁ ca prati jihvāyāḥ prajñānaṁ jāyate tathā । tathā śāstreṣu niyataṁ rāgo hy āsvāditād bhavet ॥

असंस्कृताः संस्कृताश्च लवणालवणास्तथा । प्रज्ञायन्ते यथा भावास्तथा चित्तं निरुध्यते ॥

asaṁskr̥tāḥ saṁskr̥tāś ca lavaṇālavaṇās tathā । prajñāyante yathā bhāvās tathā cittaṁ nirudhyate ॥

भेरीशङ्खमृदङ्गाद्यांस्तन्त्रीशब्दांश्च पुष्कलान् । निषेविष्यन्ति वै मन्दा मांसभक्षाः कथं नराः ॥

bherīśaṅkhamr̥daṅgādyāṁs tantrīśabdāṁś ca puṣkalān । niṣeviṣyanti vai mandā māṁsabhakṣāḥ kathaṁ narāḥ ॥

अचिन्तितमनुद्दिष्टमसंकल्पितमेव च । रसं गृद्ध्याभिभूता वै प्रशंसन्ति फलार्थिनः । प्रशंसा ह्येव मांसस्य दोषकर्मफलान्विता ॥

acintitam anuddiṣṭam asaṁkalpitam eva ca । rasaṁ gr̥ddhyābhibhūtā vai praśaṁsanti phalārthinaḥ । praśaṁsā hy eva māṁsasya doṣakarmaphalānvitā ॥

जीवितं हि परित्यज्य बहवः साधवो जनाः । स्वमांसैः परमांसानि परिपाल्य दिवं गताः ॥

jīvitaṁ hi parityajya bahavaḥ sādhavo janāḥ । svamāṁsaiḥ paramāṁsāni paripālya divaṁ gatāḥ ॥

एवमेषा महाराज चतुर्भिः कारणैर्वृता । अहिंसा तव निर्दिष्टा सर्वधर्मार्थसंहिता ॥

evam eṣā mahārāja caturbhiḥ kāraṇair vr̥tā । ahiṁsā tava nirdiṣṭā sarvadharmārthasaṁhitā ॥