Adhyāya 116

युधिष्ठिर उवाच । अहिंसा परमो धर्म इत्युक्तं बहुशस्त्वया । श्राद्धेषु च भवानाह पितॄनामिषकाङ्क्षिणः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । ahiṁsā paramo dharma ity uktaṁ bahuśas tvayā । śrāddheṣu ca bhavān āha pitr̥̄n āmiṣakāṅkṣiṇaḥ ॥

मांसैर्बहुविधैः प्रोक्तस्त्वया श्राद्धविधिः पुरा । अहत्वा च कुतो मांसमेवमेतद्विरुध्यते ॥

māṁsair bahuvidhaiḥ proktas tvayā śrāddhavidhiḥ purā । ahatvā ca kuto māṁsam evam etad virudhyate ॥

जातो नः संशयो धर्मे मांसस्य परिवर्जने । दोषो भक्षयतः कः स्यात्कश्चाभक्षयतो गुणः ॥

jāto naḥ saṁśayo dharme māṁsasya parivarjane । doṣo bhakṣayataḥ kaḥ syāt kaś cābhakṣayato guṇaḥ ॥

हत्वा भक्षयतो वापि परेणोपहृतस्य वा । हन्याद्वा यः परस्यार्थे क्रीत्वा वा भक्षयेन्नरः ॥

hatvā bhakṣayato vāpi pareṇopahr̥tasya vā । hanyād vā yaḥ parasyārthe krītvā vā bhakṣayen naraḥ ॥

एतदिच्छामि तत्त्वेन कथ्यमानं त्वयानघ । निश्चयेन चिकीर्षामि धर्ममेतं सनातनम् ॥

etad icchāmi tattvena kathyamānaṁ tvayānagha । niścayena cikīrṣāmi dharmam etaṁ sanātanam ॥

कथमायुरवाप्नोति कथं भवति सत्त्ववान् । कथमव्यङ्गतामेति लक्षण्यो जायते कथम् ॥

katham āyur avāpnoti kathaṁ bhavati sattvavān । katham avyaṅgatām eti lakṣaṇyo jāyate katham ॥

भीष्म उवाच । मांसस्य भक्षणे राजन्योऽधर्मः कुरुपुंगव । तं मे शृणु यथातत्त्वं यश्चास्य विधिरुत्तमः ॥

bhīṣma uvāca । māṁsasya bhakṣaṇe rājan yo ’dharmaḥ kurupuṁgava । taṁ me śr̥ṇu yathātattvaṁ yaś cāsya vidhir uttamaḥ ॥

रूपमव्यङ्गतामायुर्बुद्धिं सत्त्वं बलं स्मृतिम् । प्राप्तुकामैर्नरैर्हिंसा वर्जिता वै कृतात्मभिः ॥

rūpam avyaṅgatām āyur buddhiṁ sattvaṁ balaṁ smr̥tim । prāptukāmair narair hiṁsā varjitā vai kr̥tātmabhiḥ ॥

ऋषीणामत्र संवादो बहुशः कुरुपुंगव । बभूव तेषां तु मतं यत्तच्छृणु युधिष्ठिर ॥

r̥ṣīṇām atra saṁvādo bahuśaḥ kurupuṁgava । babhūva teṣāṁ tu mataṁ yat tac chr̥ṇu yudhiṣṭhira ॥

यो यजेताश्वमेधेन मासि मासि यतव्रतः । वर्जयेन्मधु मांसं च सममेतद्युधिष्ठिर ॥

yo yajetāśvamedhena māsi māsi yatavrataḥ । varjayen madhu māṁsaṁ ca samam etad yudhiṣṭhira ॥

सप्तर्षयो वालखिल्यास्तथैव च मरीचिपाः । अमांसभक्षणं राजन्प्रशंसन्ति मनीषिणः ॥

saptarṣayo vālakhilyās tathaiva ca marīcipāḥ । amāṁsabhakṣaṇaṁ rājan praśaṁsanti manīṣiṇaḥ ॥

न भक्षयति यो मांसं न हन्यान्न च घातयेत् । तं मित्रं सर्वभूतानां मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ॥

na bhakṣayati yo māṁsaṁ na hanyān na ca ghātayet । taṁ mitraṁ sarvabhūtānāṁ manuḥ svāyaṁbhuvo ’bravīt ॥

अधृष्यः सर्वभूतानां विश्वास्यः सर्वजन्तुषु । साधूनां संमतो नित्यं भवेन्मांसस्य वर्जनात् ॥

adhr̥ṣyaḥ sarvabhūtānāṁ viśvāsyaḥ sarvajantuṣu । sādhūnāṁ saṁmato nityaṁ bhaven māṁsasya varjanāt ॥

स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयितुमिच्छति । नारदः प्राह धर्मात्मा नियतं सोऽवसीदति ॥

svamāṁsaṁ paramāṁsena yo vardhayitum icchati । nāradaḥ prāha dharmātmā niyataṁ so ’vasīdati ॥

ददाति यजते चापि तपस्वी च भवत्यपि । मधुमांसनिवृत्त्येति प्राहैवं स बृहस्पतिः ॥

dadāti yajate cāpi tapasvī ca bhavaty api । madhumāṁsanivr̥ttyeti prāhaivaṁ sa br̥haspatiḥ ॥

मासि मास्यश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः । न खादति च यो मांसं सममेतन्मतं मम ॥

māsi māsy aśvamedhena yo yajeta śataṁ samāḥ । na khādati ca yo māṁsaṁ samam etan mataṁ mama ॥

सदा यजति सत्रेण सदा दानं प्रयच्छति । सदा तपस्वी भवति मधुमांसस्य वर्जनात् ॥

sadā yajati satreṇa sadā dānaṁ prayacchati । sadā tapasvī bhavati madhumāṁsasya varjanāt ॥

सर्वे वेदा न तत्कुर्युः सर्वयज्ञाश्च भारत । यो भक्षयित्वा मांसानि पश्चादपि निवर्तते ॥

sarve vedā na tat kuryuḥ sarvayajñāś ca bhārata । yo bhakṣayitvā māṁsāni paścād api nivartate ॥

दुष्करं हि रसज्ञेन मांसस्य परिवर्जनम् । चर्तुं व्रतमिदं श्रेष्ठं सर्वप्राण्यभयप्रदम् ॥

duṣkaraṁ hi rasajñena māṁsasya parivarjanam । cartuṁ vratam idaṁ śreṣṭhaṁ sarvaprāṇyabhayapradam ॥

सर्वभूतेषु यो विद्वान्ददात्यभयदक्षिणाम् । दाता भवति लोके स प्राणानां नात्र संशयः ॥

sarvabhūteṣu yo vidvān dadāty abhayadakṣiṇām । dātā bhavati loke sa prāṇānāṁ nātra saṁśayaḥ ॥

एवं वै परमं धर्मं प्रशंसन्ति मनीषिणः । प्राणा यथात्मनोऽभीष्टा भूतानामपि ते तथा ॥

evaṁ vai paramaṁ dharmaṁ praśaṁsanti manīṣiṇaḥ । prāṇā yathātmano ’bhīṣṭā bhūtānām api te tathā ॥

आत्मौपम्येन गन्तव्यं बुद्धिमद्भिर्महात्मभिः । मृत्युतो भयमस्तीति विदुषां भूतिमिच्छताम् ॥

ātmaupamyena gantavyaṁ buddhimadbhir mahātmabhiḥ । mr̥tyuto bhayam astīti viduṣāṁ bhūtim icchatām ॥

किं पुनर्हन्यमानानां तरसा जीवितार्थिनाम् । अरोगाणामपापानां पापैर्मांसोपजीविभिः ॥

kiṁ punar hanyamānānāṁ tarasā jīvitārthinām । arogāṇām apāpānāṁ pāpair māṁsopajīvibhiḥ ॥

तस्माद्विद्धि महाराज मांसस्य परिवर्जनम् । धर्मस्यायतनं श्रेष्ठं स्वर्गस्य च सुखस्य च ॥

tasmād viddhi mahārāja māṁsasya parivarjanam । dharmasyāyatanaṁ śreṣṭhaṁ svargasya ca sukhasya ca ॥

अहिंसा परमो धर्मस्तथाहिंसा परं तपः । अहिंसा परमं सत्यं ततो धर्मः प्रवर्तते ॥

ahiṁsā paramo dharmas tathāhiṁsā paraṁ tapaḥ । ahiṁsā paramaṁ satyaṁ tato dharmaḥ pravartate ॥

न हि मांसं तृणात्काष्ठादुपलाद्वापि जायते । हत्वा जन्तुं ततो मांसं तस्माद्दोषोऽस्य भक्षणे ॥

na hi māṁsaṁ tr̥ṇāt kāṣṭhād upalād vāpi jāyate । hatvā jantuṁ tato māṁsaṁ tasmād doṣo ’sya bhakṣaṇe ॥

स्वाहास्वधामृतभुजो देवाः सत्यार्जवप्रियाः । क्रव्यादान्राक्षसान्विद्धि जिह्मानृतपरायणान् ॥

svāhāsvadhāmr̥tabhujo devāḥ satyārjavapriyāḥ । kravyādān rākṣasān viddhi jihmānr̥taparāyaṇān ॥

कान्तारेष्वथ घोरेषु दुर्गेषु गहनेषु च । रात्रावहनि संध्यासु चत्वरेषु सभासु च । अमांसभक्षणे राजन्भयमन्ते न गच्छति ॥

kāntāreṣv atha ghoreṣu durgeṣu gahaneṣu ca । rātrāv ahani saṁdhyāsu catvareṣu sabhāsu ca । amāṁsabhakṣaṇe rājan bhayam ante na gacchati ॥

यदि चेत्खादको न स्यान्न तदा घातको भवेत् । घातकः खादकार्थाय तं घातयति वै नरः ॥

yadi cet khādako na syān na tadā ghātako bhavet । ghātakaḥ khādakārthāya taṁ ghātayati vai naraḥ ॥

अभक्ष्यमेतदिति वा इति हिंसा निवर्तते । खादकार्थमतो हिंसा मृगादीनां प्रवर्तते ॥

abhakṣyam etad iti vā iti hiṁsā nivartate । khādakārtham ato hiṁsā mr̥gādīnāṁ pravartate ॥

यस्माद्ग्रसति चैवायुर्हिंसकानां महाद्युते । तस्माद्विवर्जयेन्मांसं य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥

yasmād grasati caivāyur hiṁsakānāṁ mahādyute । tasmād vivarjayen māṁsaṁ ya icched bhūtim ātmanaḥ ॥

त्रातारं नाधिगच्छन्ति रौद्राः प्राणिविहिंसकाः । उद्वेजनीया भूतानां यथा व्यालमृगास्तथा ॥

trātāraṁ nādhigacchanti raudrāḥ prāṇivihiṁsakāḥ । udvejanīyā bhūtānāṁ yathā vyālamr̥gās tathā ॥

लोभाद्वा बुद्धिमोहाद्वा बलवीर्यार्थमेव च । संसर्गाद्वाथ पापानामधर्मरुचिता नृणाम् ॥

lobhād vā buddhimohād vā balavīryārtham eva ca । saṁsargād vātha pāpānām adharmarucitā nr̥ṇām ॥

स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयितुमिच्छति । उद्विग्नवासे वसति यत्रतत्राभिजायते ॥

svamāṁsaṁ paramāṁsena yo vardhayitum icchati । udvignavāse vasati yatratatrābhijāyate ॥

धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं स्वस्त्ययनं महत् । मांसस्याभक्षणं प्राहुर्नियताः परमर्षयः ॥

dhanyaṁ yaśasyam āyuṣyaṁ svargyaṁ svastyayanaṁ mahat । māṁsasyābhakṣaṇaṁ prāhur niyatāḥ paramarṣayaḥ ॥

इदं तु खलु कौन्तेय श्रुतमासीत्पुरा मया । मार्कण्डेयस्य वदतो ये दोषा मांसभक्षणे ॥

idaṁ tu khalu kaunteya śrutam āsīt purā mayā । mārkaṇḍeyasya vadato ye doṣā māṁsabhakṣaṇe ॥

यो हि खादति मांसानि प्राणिनां जीवितार्थिनाम् । हतानां वा मृतानां वा यथा हन्ता तथैव सः ॥

yo hi khādati māṁsāni prāṇināṁ jīvitārthinām । hatānāṁ vā mr̥tānāṁ vā yathā hantā tathaiva saḥ ॥

धनेन क्रायको हन्ति खादकश्चोपभोगतः । घातको वधबन्धाभ्यामित्येष त्रिविधो वधः ॥

dhanena krāyako hanti khādakaś copabhogataḥ । ghātako vadhabandhābhyām ity eṣa trividho vadhaḥ ॥

अखादन्ननुमोदंश्च भावदोषेण मानवः । योऽनुमन्येत हन्तव्यं सोऽपि दोषेण लिप्यते ॥

akhādann anumodaṁś ca bhāvadoṣeṇa mānavaḥ । yo ’numanyeta hantavyaṁ so ’pi doṣeṇa lipyate ॥

अधृष्यः सर्वभूतानामायुष्मान्नीरुजः सुखी । भवत्यभक्षयन्मांसं दयावान्प्राणिनामिह ॥

adhr̥ṣyaḥ sarvabhūtānām āyuṣmān nīrujaḥ sukhī । bhavaty abhakṣayan māṁsaṁ dayāvān prāṇinām iha ॥

हिरण्यदानैर्गोदानैर्भूमिदानैश्च सर्वशः । मांसस्याभक्षणे धर्मो विशिष्टः स्यादिति श्रुतिः ॥

hiraṇyadānair godānair bhūmidānaiś ca sarvaśaḥ । māṁsasyābhakṣaṇe dharmo viśiṣṭaḥ syād iti śrutiḥ ॥

अप्रोक्षितं वृथामांसं विधिहीनं न भक्षयेत् । भक्षयन्निरयं याति नरो नास्त्यत्र संशयः ॥

aprokṣitaṁ vr̥thāmāṁsaṁ vidhihīnaṁ na bhakṣayet । bhakṣayan nirayaṁ yāti naro nāsty atra saṁśayaḥ ॥

प्रोक्षिताभ्युक्षितं मांसं तथा ब्राह्मणकाम्यया । अल्पदोषमिह ज्ञेयं विपरीते तु लिप्यते ॥

prokṣitābhyukṣitaṁ māṁsaṁ tathā brāhmaṇakāmyayā । alpadoṣam iha jñeyaṁ viparīte tu lipyate ॥

खादकस्य कृते जन्तुं यो हन्यात्पुरुषाधमः । महादोषकरस्तत्र खादको न तु घातकः ॥

khādakasya kr̥te jantuṁ yo hanyāt puruṣādhamaḥ । mahādoṣakaras tatra khādako na tu ghātakaḥ ॥

इज्यायज्ञश्रुतिकृतैर्यो मार्गैरबुधो जनः । हन्याज्जन्तुं मांसगृद्ध्री स वै नरकभाङ्नरः ॥

ijyāyajñaśrutikr̥tair yo mārgair abudho janaḥ । hanyāj jantuṁ māṁsagr̥ddhrī sa vai narakabhāṅ naraḥ ॥

भक्षयित्वा तु यो मांसं पश्चादपि निवर्तते । तस्यापि सुमहान्धर्मो यः पापाद्विनिवर्तते ॥

bhakṣayitvā tu yo māṁsaṁ paścād api nivartate । tasyāpi sumahān dharmo yaḥ pāpād vinivartate ॥

आहर्ता चानुमन्ता च विशस्ता क्रयविक्रयी । संस्कर्ता चोपभोक्ता च घातकाः सर्व एव ते ॥

āhartā cānumantā ca viśastā krayavikrayī । saṁskartā copabhoktā ca ghātakāḥ sarva eva te ॥

इदमन्यत्तु वक्ष्यामि प्रमाणं विधिनिर्मितम् । पुराणमृषिभिर्जुष्टं वेदेषु परिनिश्चितम् ॥

idam anyat tu vakṣyāmi pramāṇaṁ vidhinirmitam । purāṇam r̥ṣibhir juṣṭaṁ vedeṣu pariniścitam ॥

प्रवृत्तिलक्षणे धर्मे फलार्थिभिरभिद्रुते । यथोक्तं राजशार्दूल न तु तन्मोक्षकाङ्क्षिणाम् ॥

pravr̥ttilakṣaṇe dharme phalārthibhir abhidrute । yathoktaṁ rājaśārdūla na tu tan mokṣakāṅkṣiṇām ॥

हविर्यत्संस्कृतं मन्त्रैः प्रोक्षिताभ्युक्षितं शुचि । वेदोक्तेन प्रमाणेन पितॄणां प्रक्रियासु च । अतोऽन्यथा वृथामांसमभक्ष्यं मनुरब्रवीत् ॥

havir yat saṁskr̥taṁ mantraiḥ prokṣitābhyukṣitaṁ śuci । vedoktena pramāṇena pitr̥̄ṇāṁ prakriyāsu ca । ato ’nyathā vr̥thāmāṁsam abhakṣyaṁ manur abravīt ॥

अस्वर्ग्यमयशस्यं च रक्षोवद्भरतर्षभ । विधिना हि नराः पूर्वं मांसं राजन्नभक्षयन् ॥

asvargyam ayaśasyaṁ ca rakṣovad bharatarṣabha । vidhinā hi narāḥ pūrvaṁ māṁsaṁ rājann abhakṣayan ॥

य इच्छेत्पुरुषोऽत्यन्तमात्मानं निरुपद्रवम् । स वर्जयेत मांसानि प्राणिनामिह सर्वशः ॥

ya icchet puruṣo ’tyantam ātmānaṁ nirupadravam । sa varjayeta māṁsāni prāṇinām iha sarvaśaḥ ॥

श्रूयते हि पुराकल्पे नृणां व्रीहिमयः पशुः । येनायजन्त यज्वानः पुण्यलोकपरायणाः ॥

śrūyate hi purākalpe nr̥ṇāṁ vrīhimayaḥ paśuḥ । yenāyajanta yajvānaḥ puṇyalokaparāyaṇāḥ ॥

ऋषिभिः संशयं पृष्टो वसुश्चेदिपतिः पुरा । अभक्ष्यमिति मांसं स प्राह भक्ष्यमिति प्रभो ॥

r̥ṣibhiḥ saṁśayaṁ pr̥ṣṭo vasuś cedipatiḥ purā । abhakṣyam iti māṁsaṁ sa prāha bhakṣyam iti prabho ॥

आकाशान्मेदिनीं प्राप्तस्ततः स पृथिवीपतिः । एतदेव पुनश्चोक्त्वा विवेश धरणीतलम् ॥

ākāśān medinīṁ prāptas tataḥ sa pr̥thivīpatiḥ । etad eva punaś coktvā viveśa dharaṇītalam ॥

प्रजानां हितकामेन त्वगस्त्येन महात्मना । आरण्याः सर्वदैवत्याः प्रोक्षितास्तपसा मृगाः ॥

prajānāṁ hitakāmena tv agastyena mahātmanā । āraṇyāḥ sarvadaivatyāḥ prokṣitās tapasā mr̥gāḥ ॥

क्रिया ह्येवं न हीयन्ते पितृदैवतसंश्रिताः । प्रीयन्ते पितरश्चैव न्यायतो मांसतर्पिताः ॥

kriyā hy evaṁ na hīyante pitr̥daivatasaṁśritāḥ । prīyante pitaraś caiva nyāyato māṁsatarpitāḥ ॥

इदं तु शृणु राजेन्द्र कीर्त्यमानं मयानघ । अभक्षणे सर्वसुखं मांसस्य मनुजाधिप ॥

idaṁ tu śr̥ṇu rājendra kīrtyamānaṁ mayānagha । abhakṣaṇe sarvasukhaṁ māṁsasya manujādhipa ॥

यस्तु वर्षशतं पूर्णं तपस्तप्येत्सुदारुणम् । यश्चैकं वर्जयेन्मांसं सममेतन्मतं मम ॥

yas tu varṣaśataṁ pūrṇaṁ tapas tapyet sudāruṇam । yaś caikaṁ varjayen māṁsaṁ samam etan mataṁ mama ॥

कौमुदे तु विशेषेण शुक्लपक्षे नराधिप । वर्जयेत्सर्वमांसानि धर्मो ह्यत्र विधीयते ॥

kaumude tu viśeṣeṇa śuklapakṣe narādhipa । varjayet sarvamāṁsāni dharmo hy atra vidhīyate ॥

चतुरो वार्षिकान्मासान्यो मांसं परिवर्जयेत् । चत्वारि भद्राण्याप्नोति कीर्तिमायुर्यशो बलम् ॥

caturo vārṣikān māsān yo māṁsaṁ parivarjayet । catvāri bhadrāṇy āpnoti kīrtim āyur yaśo balam ॥

अथ वा मासमप्येकं सर्वमांसान्यभक्षयन् । अतीत्य सर्वदुःखानि सुखी जीवेन्निरामयः ॥

atha vā māsam apy ekaṁ sarvamāṁsāny abhakṣayan । atītya sarvaduḥkhāni sukhī jīven nirāmayaḥ ॥

ये वर्जयन्ति मांसानि मासशः पक्षशोऽपि वा । तेषां हिंसानिवृत्तानां ब्रह्मलोको विधीयते ॥

ye varjayanti māṁsāni māsaśaḥ pakṣaśo ’pi vā । teṣāṁ hiṁsānivr̥ttānāṁ brahmaloko vidhīyate ॥

मांसं तु कौमुदं पक्षं वर्जितं पार्थ राजभिः । सर्वभूतात्मभूतैस्तैर्विज्ञातार्थपरावरैः ॥

māṁsaṁ tu kaumudaṁ pakṣaṁ varjitaṁ pārtha rājabhiḥ । sarvabhūtātmabhūtais tair vijñātārthaparāvaraiḥ ॥

नाभागेनाम्बरीषेण गयेन च महात्मना । आयुषा चानरण्येन दिलीपरघुपूरुभिः ॥

nābhāgenāmbarīṣeṇa gayena ca mahātmanā । āyuṣā cānaraṇyena dilīparaghupūrubhiḥ ॥

कार्तवीर्यानिरुद्धाभ्यां नहुषेण ययातिना । नृगेण विष्वगश्वेन तथैव शशबिन्दुना । युवनाश्वेन च तथा शिबिनौशीनरेण च ॥

kārtavīryāniruddhābhyāṁ nahuṣeṇa yayātinā । nr̥geṇa viṣvagaśvena tathaiva śaśabindunā । yuvanāśvena ca tathā śibinauśīnareṇa ca ॥

श्येनचित्रेण राजेन्द्र सोमकेन वृकेण च । रैवतेन रन्तिदेवेन वसुना सृञ्जयेन च ॥

śyenacitreṇa rājendra somakena vr̥keṇa ca । raivatena rantidevena vasunā sr̥ñjayena ca ॥

दुःषन्तेन करूषेण रामालर्कनलैस्तथा । विरूपाश्वेन निमिना जनकेन च धीमता ॥

duḥṣantena karūṣeṇa rāmālarkanalais tathā । virūpāśvena niminā janakena ca dhīmatā ॥

सिलेन पृथुना चैव वीरसेनेन चैव ह । इक्ष्वाकुणा शंभुना च श्वेतेन सगरेण च ॥

silena pr̥thunā caiva vīrasenena caiva ha । ikṣvākuṇā śaṁbhunā ca śvetena sagareṇa ca ॥

एतैश्चान्यैश्च राजेन्द्र पुरा मांसं न भक्षितम् । शारदं कौमुदं मासं ततस्ते स्वर्गमाप्नुवन् ॥

etaiś cānyaiś ca rājendra purā māṁsaṁ na bhakṣitam । śāradaṁ kaumudaṁ māsaṁ tatas te svargam āpnuvan ॥

ब्रह्मलोके च तिष्ठन्ति ज्वलमानाः श्रियान्विताः । उपास्यमाना गन्धर्वैः स्त्रीसहस्रसमन्विताः ॥

brahmaloke ca tiṣṭhanti jvalamānāḥ śriyānvitāḥ । upāsyamānā gandharvaiḥ strīsahasrasamanvitāḥ ॥

तदेतदुत्तमं धर्ममहिंसालक्षणं शुभम् । ये चरन्ति महात्मानो नाकपृष्ठे वसन्ति ते ॥

tad etad uttamaṁ dharmam ahiṁsālakṣaṇaṁ śubham । ye caranti mahātmāno nākapr̥ṣṭhe vasanti te ॥

मधु मांसं च ये नित्यं वर्जयन्तीह धार्मिकाः । जन्मप्रभृति मद्यं च सर्वे ते मुनयः स्मृताः । विशिष्टतां ज्ञातिषु च लभन्ते नात्र संशयः ॥

madhu māṁsaṁ ca ye nityaṁ varjayantīha dhārmikāḥ । janmaprabhr̥ti madyaṁ ca sarve te munayaḥ smr̥tāḥ । viśiṣṭatāṁ jñātiṣu ca labhante nātra saṁśayaḥ ॥

आपन्नश्चापदो मुच्येद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् । मुच्येत्तथातुरो रोगाद्दुःखान्मुच्येत दुःखितः ॥

āpannaś cāpado mucyed baddho mucyeta bandhanāt । mucyet tathāturo rogād duḥkhān mucyeta duḥkhitaḥ ॥

तिर्यग्योनिं न गच्छेत रूपवांश्च भवेन्नरः । बुद्धिमान्वै कुरुश्रेष्ठ प्राप्नुयाच्च महद्यशः ॥

tiryagyoniṁ na gaccheta rūpavāṁś ca bhaven naraḥ । buddhimān vai kuruśreṣṭha prāpnuyāc ca mahad yaśaḥ ॥

एतत्ते कथितं राजन्मांसस्य परिवर्जने । प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च विधानमृषिनिर्मितम् ॥

etat te kathitaṁ rājan māṁsasya parivarjane । pravr̥ttau ca nivr̥ttau ca vidhānam r̥ṣinirmitam ॥