Adhyāya 87

अष्टक उवाच । कतरस्त्वेतयोः पूर्वं देवानामेति सात्म्यताम् । उभयोर्धावतो राजन्सूर्याचन्द्रमसोरिव ॥

aṣṭaka uvāca । kataras tv etayoḥ pūrvaṁ devānām eti sātmyatām । ubhayor dhāvato rājan sūryācandramasor iva ॥

ययातिरुवाच । अनिकेतो गृहस्थेषु कामवृत्तेषु संयतः । ग्राम एव वसन्भिक्षुस्तयोः पूर्वतरं गतः ॥

yayātir uvāca । aniketo gr̥hastheṣu kāmavr̥tteṣu saṁyataḥ । grāma eva vasan bhikṣus tayoḥ pūrvataraṁ gataḥ ॥

अप्राप्य दीर्घमायुस्तु यः प्राप्तो विकृतिं चरेत् । तप्येत यदि तत्कृत्वा चरेत्सोऽन्यत्ततस्तपः ॥

aprāpya dīrgham āyus tu yaḥ prāpto vikr̥tiṁ caret । tapyeta yadi tat kr̥tvā caret so ’nyat tatas tapaḥ ॥

यद्वै नृशंसं तदपथ्यमाहु;र्यः सेवते धर्ममनर्थबुद्धिः । अस्वोऽप्यनीशश्च तथैव राजं;स्तदार्जवं स समाधिस्तदार्यम् ॥

yad vai nr̥śaṁsaṁ tad apathyam āhur; yaḥ sevate dharmam anarthabuddhiḥ । asvo ’py anīśaś ca tathaiva rājaṁs; tadārjavaṁ sa samādhis tadāryam ॥

अष्टक उवाच । केनासि दूतः प्रहितोऽद्य राज;न्युवा स्रग्वी दर्शनीयः सुवर्चाः । कुत आगतः कतरस्यां दिशि त्व;मुताहोस्वित्पार्थिवं स्थानमस्ति ॥

aṣṭaka uvāca । kenāsi dūtaḥ prahito ’dya rājan; yuvā sragvī darśanīyaḥ suvarcāḥ । kuta āgataḥ katarasyāṁ diśi tvam; utāhosvit pārthivaṁ sthānam asti ॥

ययातिरुवाच । इमं भौमं नरकं क्षीणपुण्यः; प्रवेष्टुमुर्वीं गगनाद्विप्रकीर्णः । उक्त्वाहं वः प्रपतिष्याम्यनन्तरं; त्वरन्ति मां ब्राह्मणा लोकपालाः ॥

yayātir uvāca । imaṁ bhaumaṁ narakaṁ kṣīṇapuṇyaḥ; praveṣṭum urvīṁ gaganād viprakīrṇaḥ । uktvāhaṁ vaḥ prapatiṣyāmy anantaraṁ; tvaranti māṁ brāhmaṇā lokapālāḥ ॥

सतां सकाशे तु वृतः प्रपात;स्ते संगता गुणवन्तश्च सर्वे । शक्राच्च लब्धो हि वरो मयैष; पतिष्यता भूमितले नरेन्द्र ॥

satāṁ sakāśe tu vr̥taḥ prapātas; te saṁgatā guṇavantaś ca sarve । śakrāc ca labdho hi varo mayaiṣa; patiṣyatā bhūmitale narendra ॥

अष्टक उवाच । पृच्छामि त्वां मा प्रपत प्रपातं; यदि लोकाः पार्थिव सन्ति मेऽत्र । यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिताः; क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये ॥

aṣṭaka uvāca । pr̥cchāmi tvāṁ mā prapata prapātaṁ; yadi lokāḥ pārthiva santi me ’tra । yady antarikṣe yadi vā divi śritāḥ; kṣetrajñaṁ tvāṁ tasya dharmasya manye ॥

ययातिरुवाच । यावत्पृथिव्यां विहितं गवाश्वं; सहारण्यैः पशुभिः पर्वतैश्च । तावल्लोका दिवि ते संस्थिता वै; तथा विजानीहि नरेन्द्रसिंह ॥

yayātir uvāca । yāvat pr̥thivyāṁ vihitaṁ gavāśvaṁ; sahāraṇyaiḥ paśubhiḥ parvataiś ca । tāval lokā divi te saṁsthitā vai; tathā vijānīhi narendrasiṁha ॥

अष्टक उवाच । तांस्ते ददामि मा प्रपत प्रपातं; ये मे लोका दिवि राजेन्द्र सन्ति । यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिता;स्तानाक्रम क्षिप्रममित्रसाह ॥

aṣṭaka uvāca । tāṁs te dadāmi mā prapata prapātaṁ; ye me lokā divi rājendra santi । yady antarikṣe yadi vā divi śritās; tān ākrama kṣipram amitrasāha ॥

ययातिरुवाच । नास्मद्विधोऽब्राह्मणो ब्रह्मविच्च; प्रतिग्रहे वर्तते राजमुख्य । यथा प्रदेयं सततं द्विजेभ्य;स्तथाददं पूर्वमहं नरेन्द्र ॥

yayātir uvāca । nāsmadvidho ’brāhmaṇo brahmavic ca; pratigrahe vartate rājamukhya । yathā pradeyaṁ satataṁ dvijebhyas; tathādadaṁ pūrvam ahaṁ narendra ॥

नाब्राह्मणः कृपणो जातु जीवे;द्या चापि स्याद्ब्राह्मणी वीरपत्नी । सोऽहं यदैवाकृतपूर्वं चरेयं; विवित्समानः किमु तत्र साधु ॥

nābrāhmaṇaḥ kr̥paṇo jātu jīved; yā cāpi syād brāhmaṇī vīrapatnī । so ’haṁ yadaivākr̥tapūrvaṁ careyaṁ; vivitsamānaḥ kim u tatra sādhu ॥

प्रतर्दन उवाच । पृच्छामि त्वां स्पृहणीयरूप; प्रतर्दनोऽहं यदि मे सन्ति लोकाः । यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिताः; क्षेत्रज्ञं त्वां तस्य धर्मस्य मन्ये ॥

pratardana uvāca । pr̥cchāmi tvāṁ spr̥haṇīyarūpa; pratardano ’haṁ yadi me santi lokāḥ । yady antarikṣe yadi vā divi śritāḥ; kṣetrajñaṁ tvāṁ tasya dharmasya manye ॥

ययातिरुवाच । सन्ति लोका बहवस्ते नरेन्द्र; अप्येकैकः सप्त सप्ताप्यहानि । मधुच्युतो घृतपृक्ता विशोका;स्ते नान्तवन्तः प्रतिपालयन्ति ॥

yayātir uvāca । santi lokā bahavas te narendra; apy ekaikaḥ sapta saptāpy ahāni । madhucyuto ghr̥tapr̥ktā viśokās; te nāntavantaḥ pratipālayanti ॥

प्रतर्दन उवाच । तांस्ते ददामि मा प्रपत प्रपातं; ये मे लोकास्तव ते वै भवन्तु । यद्यन्तरिक्षे यदि वा दिवि श्रिता;स्तानाक्रम क्षिप्रमपेतमोहः ॥

pratardana uvāca । tāṁs te dadāmi mā prapata prapātaṁ; ye me lokās tava te vai bhavantu । yady antarikṣe yadi vā divi śritās; tān ākrama kṣipram apetamohaḥ ॥

ययातिरुवाच । न तुल्यतेजाः सुकृतं कामयेत; योगक्षेमं पार्थिव पार्थिवः सन् । दैवादेशादापदं प्राप्य विद्वां;श्चरेन्नृशंसं न हि जातु राजा ॥

yayātir uvāca । na tulyatejāḥ sukr̥taṁ kāmayeta; yogakṣemaṁ pārthiva pārthivaḥ san । daivādeśād āpadaṁ prāpya vidvāṁś; caren nr̥śaṁsaṁ na hi jātu rājā ॥

धर्म्यं मार्गं चेतयानो यशस्यं; कुर्यान्नृपो धर्ममवेक्षमाणः । न मद्विधो धर्मबुद्धिः प्रजान;न्कुर्यादेवं कृपणं मां यथात्थ ॥

dharmyaṁ mārgaṁ cetayāno yaśasyaṁ; kuryān nr̥po dharmam avekṣamāṇaḥ । na madvidho dharmabuddhiḥ prajānan; kuryād evaṁ kr̥paṇaṁ māṁ yathāttha ॥

कुर्यामपूर्वं न कृतं यदन्यै;र्विवित्समानः किमु तत्र साधु । ब्रुवाणमेवं नृपतिं ययातिं; नृपोत्तमो वसुमनाब्रवीत्तम् ॥

kuryām apūrvaṁ na kr̥taṁ yad anyair; vivitsamānaḥ kim u tatra sādhu । bruvāṇam evaṁ nr̥patiṁ yayātiṁ; nr̥pottamo vasumanābravīt tam ॥