Adhyāya 77

वैशंपायन उवाच । ययातिः स्वपुरं प्राप्य महेन्द्रपुरसंनिभम् । प्रविश्यान्तःपुरं तत्र देवयानीं न्यवेशयत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । yayātiḥ svapuraṁ prāpya mahendrapurasaṁnibham । praviśyāntaḥpuraṁ tatra devayānīṁ nyaveśayat ॥

देवयान्याश्चानुमते तां सुतां वृषपर्वणः । अशोकवनिकाभ्याशे गृहं कृत्वा न्यवेशयत् ॥

devayānyāś cānumate tāṁ sutāṁ vr̥ṣaparvaṇaḥ । aśokavanikābhyāśe gr̥haṁ kr̥tvā nyaveśayat ॥

वृतां दासीसहस्रेण शर्मिष्ठामासुरायणीम् । वासोभिरन्नपानैश्च संविभज्य सुसत्कृताम् ॥

vr̥tāṁ dāsīsahasreṇa śarmiṣṭhām āsurāyaṇīm । vāsobhir annapānaiś ca saṁvibhajya susatkr̥tām ॥

देवयान्या तु सहितः स नृपो नहुषात्मजः । विजहार बहूनब्दान्देववन्मुदितो भृशम् ॥

devayānyā tu sahitaḥ sa nr̥po nahuṣātmajaḥ । vijahāra bahūn abdān devavan mudito bhr̥śam ॥

ऋतुकाले तु संप्राप्ते देवयानी वराङ्गना । लेभे गर्भं प्रथमतः कुमारं च व्यजायत ॥

r̥tukāle tu saṁprāpte devayānī varāṅganā । lebhe garbhaṁ prathamataḥ kumāraṁ ca vyajāyata ॥

गते वर्षसहस्रे तु शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । ददर्श यौवनं प्राप्ता ऋतुं सा चान्वचिन्तयत् ॥

gate varṣasahasre tu śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī । dadarśa yauvanaṁ prāptā r̥tuṁ sā cānvacintayat ॥

ऋतुकालश्च संप्राप्तो न च मेऽस्ति पतिर्वृतः । किं प्राप्तं किं नु कर्तव्यं किं वा कृत्वा कृतं भवेत् ॥

r̥tukālaś ca saṁprāpto na ca me ’sti patir vr̥taḥ । kiṁ prāptaṁ kiṁ nu kartavyaṁ kiṁ vā kr̥tvā kr̥taṁ bhavet ॥

देवयानी प्रजातासौ वृथाहं प्राप्तयौवना । यथा तया वृतो भर्ता तथैवाहं वृणोमि तम् ॥

devayānī prajātāsau vr̥thāhaṁ prāptayauvanā । yathā tayā vr̥to bhartā tathaivāhaṁ vr̥ṇomi tam ॥

राज्ञा पुत्रफलं देयमिति मे निश्चिता मतिः । अपीदानीं स धर्मात्मा इयान्मे दर्शनं रहः ॥

rājñā putraphalaṁ deyam iti me niścitā matiḥ । apīdānīṁ sa dharmātmā iyān me darśanaṁ rahaḥ ॥

अथ निष्क्रम्य राजासौ तस्मिन्काले यदृच्छया । अशोकवनिकाभ्याशे शर्मिष्ठां प्राप्य विष्ठितः ॥

atha niṣkramya rājāsau tasmin kāle yadr̥cchayā । aśokavanikābhyāśe śarmiṣṭhāṁ prāpya viṣṭhitaḥ ॥

तमेकं रहिते दृष्ट्वा शर्मिष्ठा चारुहासिनी । प्रत्युद्गम्याञ्जलिं कृत्वा राजानं वाक्यमब्रवीत् ॥

tam ekaṁ rahite dr̥ṣṭvā śarmiṣṭhā cāruhāsinī । pratyudgamyāñjaliṁ kr̥tvā rājānaṁ vākyam abravīt ॥

सोमस्येन्द्रस्य विष्णोर्वा यमस्य वरुणस्य वा । तव वा नाहुष कुले कः स्त्रियं स्प्रष्टुमर्हति ॥

somasyendrasya viṣṇor vā yamasya varuṇasya vā । tava vā nāhuṣa kule kaḥ striyaṁ spraṣṭum arhati ॥

रूपाभिजनशीलैर्हि त्वं राजन्वेत्थ मां सदा । सा त्वां याचे प्रसाद्याहमृतुं देहि नराधिप ॥

rūpābhijanaśīlair hi tvaṁ rājan vettha māṁ sadā । sā tvāṁ yāce prasādyāham r̥tuṁ dehi narādhipa ॥

ययातिरुवाच । वेद्मि त्वां शीलसंपन्नां दैत्यकन्यामनिन्दिताम् । रूपे च ते न पश्यामि सूच्यग्रमपि निन्दितम् ॥

yayātir uvāca । vedmi tvāṁ śīlasaṁpannāṁ daityakanyām aninditām । rūpe ca te na paśyāmi sūcyagram api ninditam ॥

अब्रवीदुशना काव्यो देवयानीं यदावहम् । नेयमाह्वयितव्या ते शयने वार्षपर्वणी ॥

abravīd uśanā kāvyo devayānīṁ yadāvaham । neyam āhvayitavyā te śayane vārṣaparvaṇī ॥

शर्मिष्ठोवाच । न नर्मयुक्तं वचनं हिनस्ति; न स्त्रीषु राजन्न विवाहकाले । प्राणात्यये सर्वधनापहारे; पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥

śarmiṣṭhovāca । na narmayuktaṁ vacanaṁ hinasti; na strīṣu rājan na vivāhakāle । prāṇātyaye sarvadhanāpahāre; pañcānr̥tāny āhur apātakāni ॥

पृष्टं तु साक्ष्ये प्रवदन्तमन्यथा; वदन्ति मिथ्योपहितं नरेन्द्र । एकार्थतायां तु समाहितायां; मिथ्या वदन्तमनृतं हिनस्ति ॥

pr̥ṣṭaṁ tu sākṣye pravadantam anyathā; vadanti mithyopahitaṁ narendra । ekārthatāyāṁ tu samāhitāyāṁ; mithyā vadantam anr̥taṁ hinasti ॥

ययातिरुवाच । राजा प्रमाणं भूतानां स नश्येत मृषा वदन् । अर्थकृच्छ्रमपि प्राप्य न मिथ्या कर्तुमुत्सहे ॥

yayātir uvāca । rājā pramāṇaṁ bhūtānāṁ sa naśyeta mr̥ṣā vadan । arthakr̥cchram api prāpya na mithyā kartum utsahe ॥

शर्मिष्ठोवाच । समावेतौ मतौ राजन्पतिः सख्याश्च यः पतिः । समं विवाहमित्याहुः सख्या मेऽसि पतिर्वृतः ॥

śarmiṣṭhovāca । samāv etau matau rājan patiḥ sakhyāś ca yaḥ patiḥ । samaṁ vivāham ity āhuḥ sakhyā me ’si patir vr̥taḥ ॥

ययातिरुवाच । दातव्यं याचमानेभ्य इति मे व्रतमाहितम् । त्वं च याचसि मां कामं ब्रूहि किं करवाणि ते ॥

yayātir uvāca । dātavyaṁ yācamānebhya iti me vratam āhitam । tvaṁ ca yācasi māṁ kāmaṁ brūhi kiṁ karavāṇi te ॥

शर्मिष्ठोवाच । अधर्मात्त्राहि मां राजन्धर्मं च प्रतिपादय । त्वत्तोऽपत्यवती लोके चरेयं धर्ममुत्तमम् ॥

śarmiṣṭhovāca । adharmāt trāhi māṁ rājan dharmaṁ ca pratipādaya । tvatto ’patyavatī loke careyaṁ dharmam uttamam ॥

त्रय एवाधना राजन्भार्या दासस्तथा सुतः । यत्ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद्धनम् ॥

traya evādhanā rājan bhāryā dāsas tathā sutaḥ । yat te samadhigacchanti yasya te tasya tad dhanam ॥

देवयान्या भुजिष्यास्मि वश्या च तव भार्गवी । सा चाहं च त्वया राजन्भरणीये भजस्व माम् ॥

devayānyā bhujiṣyāsmi vaśyā ca tava bhārgavī । sā cāhaṁ ca tvayā rājan bharaṇīye bhajasva mām ॥

वैशंपायन उवाच । एवमुक्तस्तु राजा स तथ्यमित्येव जज्ञिवान् । पूजयामास शर्मिष्ठां धर्मं च प्रत्यपादयत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktas tu rājā sa tathyam ity eva jajñivān । pūjayām āsa śarmiṣṭhāṁ dharmaṁ ca pratyapādayat ॥

समागम्य च शर्मिष्ठां यथाकाममवाप्य च । अन्योन्यमभिसंपूज्य जग्मतुस्तौ यथागतम् ॥

samāgamya ca śarmiṣṭhāṁ yathākāmam avāpya ca । anyonyam abhisaṁpūjya jagmatus tau yathāgatam ॥

तस्मिन्समागमे सुभ्रूः शर्मिष्ठा चारुहासिनी । लेभे गर्भं प्रथमतस्तस्मान्नृपतिसत्तमात् ॥

tasmin samāgame subhrūḥ śarmiṣṭhā cāruhāsinī । lebhe garbhaṁ prathamatas tasmān nr̥patisattamāt ॥

प्रजज्ञे च ततः काले राजन्राजीवलोचना । कुमारं देवगर्भाभं राजीवनिभलोचनम् ॥

prajajñe ca tataḥ kāle rājan rājīvalocanā । kumāraṁ devagarbhābhaṁ rājīvanibhalocanam ॥