Adhyāya 75

वैशंपायन उवाच । ततः काव्यो भृगुश्रेष्ठः समन्युरुपगम्य ह । वृषपर्वाणमासीनमित्युवाचाविचारयन् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ kāvyo bhr̥guśreṣṭhaḥ samanyur upagamya ha । vr̥ṣaparvāṇam āsīnam ity uvācāvicārayan ॥

नाधर्मश्चरितो राजन्सद्यः फलति गौरिव । पुत्रेषु वा नप्तृषु वा न चेदात्मनि पश्यति । फलत्येव ध्रुवं पापं गुरुभुक्तमिवोदरे ॥

nādharmaś carito rājan sadyaḥ phalati gaur iva । putreṣu vā naptr̥ṣu vā na ced ātmani paśyati । phalaty eva dhruvaṁ pāpaṁ gurubhuktam ivodare ॥

यदघातयथा विप्रं कचमाङ्गिरसं तदा । अपापशीलं धर्मज्ञं शुश्रूषुं मद्गृहे रतम् ॥

yad aghātayathā vipraṁ kacam āṅgirasaṁ tadā । apāpaśīlaṁ dharmajñaṁ śuśrūṣuṁ madgr̥he ratam ॥

वधादनर्हतस्तस्य वधाच्च दुहितुर्मम । वृषपर्वन्निबोधेदं त्यक्ष्यामि त्वां सबान्धवम् । स्थातुं त्वद्विषये राजन्न शक्ष्यामि त्वया सह ॥

vadhād anarhatas tasya vadhāc ca duhitur mama । vr̥ṣaparvan nibodhedaṁ tyakṣyāmi tvāṁ sabāndhavam । sthātuṁ tvadviṣaye rājan na śakṣyāmi tvayā saha ॥

अहो मामभिजानासि दैत्य मिथ्याप्रलापिनम् । यथेममात्मनो दोषं न नियच्छस्युपेक्षसे ॥

aho mām abhijānāsi daitya mithyāpralāpinam । yathemam ātmano doṣaṁ na niyacchasy upekṣase ॥

वृषपर्वोवाच । नाधर्मं न मृषावादं त्वयि जानामि भार्गव । त्वयि धर्मश्च सत्यं च तत्प्रसीदतु नो भवान् ॥

vr̥ṣaparvovāca । nādharmaṁ na mr̥ṣāvādaṁ tvayi jānāmi bhārgava । tvayi dharmaś ca satyaṁ ca tat prasīdatu no bhavān ॥

यद्यस्मानपहाय त्वमितो गच्छसि भार्गव । समुद्रं संप्रवेक्ष्यामो नान्यदस्ति परायणम् ॥

yady asmān apahāya tvam ito gacchasi bhārgava । samudraṁ saṁpravekṣyāmo nānyad asti parāyaṇam ॥

शुक्र उवाच । समुद्रं प्रविशध्वं वा दिशो वा द्रवतासुराः । दुहितुर्नाप्रियं सोढुं शक्तोऽहं दयिता हि मे ॥

śukra uvāca । samudraṁ praviśadhvaṁ vā diśo vā dravatāsurāḥ । duhitur nāpriyaṁ soḍhuṁ śakto ’haṁ dayitā hi me ॥

प्रसाद्यतां देवयानी जीवितं ह्यत्र मे स्थितम् । योगक्षेमकरस्तेऽहमिन्द्रस्येव बृहस्पतिः ॥

prasādyatāṁ devayānī jīvitaṁ hy atra me sthitam । yogakṣemakaras te ’ham indrasyeva br̥haspatiḥ ॥

वृषपर्वोवाच । यत्किंचिदसुरेन्द्राणां विद्यते वसु भार्गव । भुवि हस्तिगवाश्वं वा तस्य त्वं मम चेश्वरः ॥

vr̥ṣaparvovāca । yat kiṁ cid asurendrāṇāṁ vidyate vasu bhārgava । bhuvi hastigavāśvaṁ vā tasya tvaṁ mama ceśvaraḥ ॥

शुक्र उवाच । यत्किंचिदस्ति द्रविणं दैत्येन्द्राणां महासुर । तस्येश्वरोऽस्मि यदि ते देवयानी प्रसाद्यताम् ॥

śukra uvāca । yat kiṁ cid asti draviṇaṁ daityendrāṇāṁ mahāsura । tasyeśvaro ’smi yadi te devayānī prasādyatām ॥

देवयान्युवाच । यदि त्वमीश्वरस्तात राज्ञो वित्तस्य भार्गव । नाभिजानामि तत्तेऽहं राजा तु वदतु स्वयम् ॥

devayāny uvāca । yadi tvam īśvaras tāta rājño vittasya bhārgava । nābhijānāmi tat te ’haṁ rājā tu vadatu svayam ॥

वृषपर्वोवाच । यं काममभिकामासि देवयानि शुचिस्मिते । तत्तेऽहं संप्रदास्यामि यदि चेदपि दुर्लभम् ॥

vr̥ṣaparvovāca । yaṁ kāmam abhikāmāsi devayāni śucismite । tat te ’haṁ saṁpradāsyāmi yadi ced api durlabham ॥

देवयान्युवाच । दासीं कन्यासहस्रेण शर्मिष्ठामभिकामये । अनु मां तत्र गच्छेत्सा यत्र दास्यति मे पिता ॥

devayāny uvāca । dāsīṁ kanyāsahasreṇa śarmiṣṭhām abhikāmaye । anu māṁ tatra gacchet sā yatra dāsyati me pitā ॥

वृषपर्वोवाच । उत्तिष्ठ हे संग्रहीत्रि शर्मिष्ठां शीघ्रमानय । यं च कामयते कामं देवयानी करोतु तम् ॥

vr̥ṣaparvovāca । uttiṣṭha he saṁgrahītri śarmiṣṭhāṁ śīghram ānaya । yaṁ ca kāmayate kāmaṁ devayānī karotu tam ॥

वैशंपायन उवाच । ततो धात्री तत्र गत्वा शर्मिष्ठां वाक्यमब्रवीत् । उत्तिष्ठ भद्रे शर्मिष्ठे ज्ञातीनां सुखमावह ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tato dhātrī tatra gatvā śarmiṣṭhāṁ vākyam abravīt । uttiṣṭha bhadre śarmiṣṭhe jñātīnāṁ sukham āvaha ॥

त्यजति ब्राह्मणः शिष्यान्देवयान्या प्रचोदितः । सा यं कामयते कामं स कार्योऽद्य त्वयानघे ॥

tyajati brāhmaṇaḥ śiṣyān devayānyā pracoditaḥ । sā yaṁ kāmayate kāmaṁ sa kāryo ’dya tvayānaghe ॥

शर्मिष्ठोवाच । सा यं कामयते कामं करवाण्यहमद्य तम् । मा त्वेवापगमच्छुक्रो देवयानी च मत्कृते ॥

śarmiṣṭhovāca । sā yaṁ kāmayate kāmaṁ karavāṇy aham adya tam । mā tv evāpagamac chukro devayānī ca matkr̥te ॥

वैशंपायन उवाच । ततः कन्यासहस्रेण वृता शिबिकया तदा । पितुर्नियोगात्त्वरिता निश्चक्राम पुरोत्तमात् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ kanyāsahasreṇa vr̥tā śibikayā tadā । pitur niyogāt tvaritā niścakrāma purottamāt ॥

शर्मिष्ठोवाच । अहं कन्यासहस्रेण दासी ते परिचारिका । अनु त्वां तत्र यास्यामि यत्र दास्यति ते पिता ॥

śarmiṣṭhovāca । ahaṁ kanyāsahasreṇa dāsī te paricārikā । anu tvāṁ tatra yāsyāmi yatra dāsyati te pitā ॥

देवयान्युवाच । स्तुवतो दुहिता तेऽहं बन्दिनः प्रतिगृह्णतः । स्तूयमानस्य दुहिता कथं दासी भविष्यसि ॥

devayāny uvāca । stuvato duhitā te ’haṁ bandinaḥ pratigr̥hṇataḥ । stūyamānasya duhitā kathaṁ dāsī bhaviṣyasi ॥

शर्मिष्ठोवाच । येन केनचिदार्तानां ज्ञातीनां सुखमावहेत् । अतस्त्वामनुयास्यामि यत्र दास्यति ते पिता ॥

śarmiṣṭhovāca । yena kena cid ārtānāṁ jñātīnāṁ sukham āvahet । atas tvām anuyāsyāmi yatra dāsyati te pitā ॥

वैशंपायन उवाच । प्रतिश्रुते दासभावे दुहित्रा वृषपर्वणः । देवयानी नृपश्रेष्ठ पितरं वाक्यमब्रवीत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । pratiśrute dāsabhāve duhitrā vr̥ṣaparvaṇaḥ । devayānī nr̥paśreṣṭha pitaraṁ vākyam abravīt ॥

प्रविशामि पुरं तात तुष्टास्मि द्विजसत्तम । अमोघं तव विज्ञानमस्ति विद्याबलं च ते ॥

praviśāmi puraṁ tāta tuṣṭāsmi dvijasattama । amoghaṁ tava vijñānam asti vidyābalaṁ ca te ॥

एवमुक्तो दुहित्रा स द्विजश्रेष्ठो महायशाः । प्रविवेश पुरं हृष्टः पूजितः सर्वदानवैः ॥

evam ukto duhitrā sa dvijaśreṣṭho mahāyaśāḥ । praviveśa puraṁ hr̥ṣṭaḥ pūjitaḥ sarvadānavaiḥ ॥