Adhyāya 51

जनमेजय उवाच । बालो वाक्यं स्थविर इव प्रभाषते; नायं बालः स्थविरोऽयं मतो मे । इच्छाम्यहं वरमस्मै प्रदातुं; तन्मे विप्रा वितरध्वं समेताः ॥

janamejaya uvāca । bālo vākyaṁ sthavira iva prabhāṣate; nāyaṁ bālaḥ sthaviro ’yaṁ mato me । icchāmy ahaṁ varam asmai pradātuṁ; tan me viprā vitaradhvaṁ sametāḥ ॥

सदस्या ऊचुः । बालोऽपि विप्रो मान्य एवेह राज्ञां; यश्चाविद्वान्यश्च विद्वान्यथावत् । सर्वान्कामांस्त्वत्त एषोऽर्हतेऽद्य; यथा च नस्तक्षक एति शीघ्रम् ॥

sadasyā ūcuḥ । bālo ’pi vipro mānya eveha rājñāṁ; yaś cāvidvān yaś ca vidvān yathāvat । sarvān kāmāṁs tvatta eṣo ’rhate ’dya; yathā ca nas takṣaka eti śīghram ॥

सूत उवाच । व्याहर्तुकामे वरदे नृपे द्विजं; वरं वृणीष्वेति ततोऽभ्युवाच । होता वाक्यं नातिहृष्टान्तरात्मा; कर्मण्यस्मिंस्तक्षको नैति तावत् ॥

sūta uvāca । vyāhartukāme varade nr̥pe dvijaṁ; varaṁ vr̥ṇīṣveti tato ’bhyuvāca । hotā vākyaṁ nātihr̥ṣṭāntarātmā; karmaṇy asmiṁs takṣako naiti tāvat ॥

जनमेजय उवाच । यथा चेदं कर्म समाप्यते मे; यथा च नस्तक्षक एति शीघ्रम् । तथा भवन्तः प्रयतन्तु सर्वे; परं शक्त्या स हि मे विद्विषाणः ॥

janamejaya uvāca । yathā cedaṁ karma samāpyate me; yathā ca nas takṣaka eti śīghram । tathā bhavantaḥ prayatantu sarve; paraṁ śaktyā sa hi me vidviṣāṇaḥ ॥

ऋत्विज ऊचुः । यथा शास्त्राणि नः प्राहुर्यथा शंसति पावकः । इन्द्रस्य भवने राजंस्तक्षको भयपीडितः ॥

r̥tvija ūcuḥ । yathā śāstrāṇi naḥ prāhur yathā śaṁsati pāvakaḥ । indrasya bhavane rājaṁs takṣako bhayapīḍitaḥ ॥

सूत उवाच । यथा सूतो लोहिताक्षो महात्मा; पौराणिको वेदितवान्पुरस्तात् । स राजानं प्राह पृष्टस्तदानीं; यथाहुर्विप्रास्तद्वदेतन्नृदेव ॥

sūta uvāca । yathā sūto lohitākṣo mahātmā; paurāṇiko veditavān purastāt । sa rājānaṁ prāha pr̥ṣṭas tadānīṁ; yathāhur viprās tadvad etan nr̥deva ॥

पुराणमागम्य ततो ब्रवीम्यहं; दत्तं तस्मै वरमिन्द्रेण राजन् । वसेह त्वं मत्सकाशे सुगुप्तो; न पावकस्त्वां प्रदहिष्यतीति ॥

purāṇam āgamya tato bravīmy ahaṁ; dattaṁ tasmai varam indreṇa rājan । vaseha tvaṁ matsakāśe sugupto; na pāvakas tvāṁ pradahiṣyatīti ॥

एतच्छ्रुत्वा दीक्षितस्तप्यमान; आस्ते होतारं चोदयन्कर्मकाले । होता च यत्तः स जुहाव मन्त्रै;रथो इन्द्रः स्वयमेवाजगाम ॥

etac chrutvā dīkṣitas tapyamāna; āste hotāraṁ codayan karmakāle । hotā ca yattaḥ sa juhāva mantrair; atho indraḥ svayam evājagāma ॥

विमानमारुह्य महानुभावः; सर्वैर्देवैः परिसंस्तूयमानः । बलाहकैश्चाप्यनुगम्यमानो; विद्याधरैरप्सरसां गणैश्च ॥

vimānam āruhya mahānubhāvaḥ; sarvair devaiḥ parisaṁstūyamānaḥ । balāhakaiś cāpy anugamyamāno; vidyādharair apsarasāṁ gaṇaiś ca ॥

तस्योत्तरीये निहितः स नागो; भयोद्विग्नः शर्म नैवाभ्यगच्छत् । ततो राजा मन्त्रविदोऽब्रवीत्पुनः; क्रुद्धो वाक्यं तक्षकस्यान्तमिच्छन् ॥

tasyottarīye nihitaḥ sa nāgo; bhayodvignaḥ śarma naivābhyagacchat । tato rājā mantravido ’bravīt punaḥ; kruddho vākyaṁ takṣakasyāntam icchan ॥

इन्द्रस्य भवने विप्रा यदि नागः स तक्षकः । तमिन्द्रेणैव सहितं पातयध्वं विभावसौ ॥

indrasya bhavane viprā yadi nāgaḥ sa takṣakaḥ । tam indreṇaiva sahitaṁ pātayadhvaṁ vibhāvasau ॥

ऋत्विज ऊचुः । अयमायाति वै तूर्णं तक्षकस्ते वशं नृप । श्रूयतेऽस्य महान्नादो रुवतो भैरवं भयात् ॥

r̥tvija ūcuḥ । ayam āyāti vai tūrṇaṁ takṣakas te vaśaṁ nr̥pa । śrūyate ’sya mahān nādo ruvato bhairavaṁ bhayāt ॥

नूनं मुक्तो वज्रभृता स नागो; भ्रष्टश्चाङ्कान्मन्त्रविस्रस्तकायः । घूर्णन्नाकाशे नष्टसंज्ञोऽभ्युपैति; तीव्रान्निःश्वासान्निःश्वसन्पन्नगेन्द्रः ॥

nūnaṁ mukto vajrabhr̥tā sa nāgo; bhraṣṭaś cāṅkān mantravisrastakāyaḥ । ghūrṇann ākāśe naṣṭasaṁjño ’bhyupaiti; tīvrān niḥśvāsān niḥśvasan pannagendraḥ ॥

वर्तते तव राजेन्द्र कर्मैतद्विधिवत्प्रभो । अस्मै तु द्विजमुख्याय वरं त्वं दातुमर्हसि ॥

vartate tava rājendra karmaitad vidhivat prabho । asmai tu dvijamukhyāya varaṁ tvaṁ dātum arhasi ॥

जनमेजय उवाच । बालाभिरूपस्य तवाप्रमेय; वरं प्रयच्छामि यथानुरूपम् । वृणीष्व यत्तेऽभिमतं हृदि स्थितं; तत्ते प्रदास्याम्यपि चेददेयम् ॥

janamejaya uvāca । bālābhirūpasya tavāprameya; varaṁ prayacchāmi yathānurūpam । vr̥ṇīṣva yat te ’bhimataṁ hr̥di sthitaṁ; tat te pradāsyāmy api ced adeyam ॥

सूत उवाच । पतिष्यमाणे नागेन्द्रे तक्षके जातवेदसि । इदमन्तरमित्येवं तदास्तीकोऽभ्यचोदयत् ॥

sūta uvāca । patiṣyamāṇe nāgendre takṣake jātavedasi । idam antaram ity evaṁ tadāstīko ’bhyacodayat ॥

वरं ददासि चेन्मह्यं वृणोमि जनमेजय । सत्रं ते विरमत्वेतन्न पतेयुरिहोरगाः ॥

varaṁ dadāsi cen mahyaṁ vr̥ṇomi janamejaya । satraṁ te viramatv etan na pateyur ihoragāḥ ॥

एवमुक्तस्ततो राजा ब्रह्मन्पारिक्षितस्तदा । नातिहृष्टमना वाक्यमास्तीकमिदमब्रवीत् ॥

evam uktas tato rājā brahman pārikṣitas tadā । nātihr̥ṣṭamanā vākyam āstīkam idam abravīt ॥

सुवर्णं रजतं गाश्च यच्चान्यन्मन्यसे विभो । तत्ते दद्यां वरं विप्र न निवर्तेत्क्रतुर्मम ॥

suvarṇaṁ rajataṁ gāś ca yac cānyan manyase vibho । tat te dadyāṁ varaṁ vipra na nivartet kratur mama ॥

आस्तीक उवाच । सुवर्णं रजतं गाश्च न त्वां राजन्वृणोम्यहम् । सत्रं ते विरमत्वेतत्स्वस्ति मातृकुलस्य नः ॥

āstīka uvāca । suvarṇaṁ rajataṁ gāś ca na tvāṁ rājan vr̥ṇomy aham । satraṁ te viramatv etat svasti mātr̥kulasya naḥ ॥

सूत उवाच । आस्तीकेनैवमुक्तस्तु राजा पारिक्षितस्तदा । पुनः पुनरुवाचेदमास्तीकं वदतां वरम् ॥

sūta uvāca । āstīkenaivam uktas tu rājā pārikṣitas tadā । punaḥ punar uvācedam āstīkaṁ vadatāṁ varam ॥

अन्यं वरय भद्रं ते वरं द्विजवरोत्तम । अयाचत न चाप्यन्यं वरं स भृगुनन्दन ॥

anyaṁ varaya bhadraṁ te varaṁ dvijavarottama । ayācata na cāpy anyaṁ varaṁ sa bhr̥gunandana ॥

ततो वेदविदस्तत्र सदस्याः सर्व एव तम् । राजानमूचुः सहिता लभतां ब्राह्मणो वरम् ॥

tato vedavidas tatra sadasyāḥ sarva eva tam । rājānam ūcuḥ sahitā labhatāṁ brāhmaṇo varam ॥