Adhyāya 50

आस्तीक उवाच । सोमस्य यज्ञो वरुणस्य यज्ञः; प्रजापतेर्यज्ञ आसीत्प्रयागे । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥

āstīka uvāca । somasya yajño varuṇasya yajñaḥ; prajāpater yajña āsīt prayāge । tathā yajño ’yaṁ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no ’stu priyebhyaḥ ॥

शक्रस्य यज्ञः शतसंख्य उक्त;स्तथापरस्तुल्यसंख्यः शतं वै । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥

śakrasya yajñaḥ śatasaṁkhya uktas; tathāparas tulyasaṁkhyaḥ śataṁ vai । tathā yajño ’yaṁ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no ’stu priyebhyaḥ ॥

यमस्य यज्ञो हरिमेधसश्च; यथा यज्ञो रन्तिदेवस्य राज्ञः । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥

yamasya yajño harimedhasaś ca; yathā yajño rantidevasya rājñaḥ । tathā yajño ’yaṁ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no ’stu priyebhyaḥ ॥

गयस्य यज्ञः शशबिन्दोश्च राज्ञो; यज्ञस्तथा वैश्रवणस्य राज्ञः । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥

gayasya yajñaḥ śaśabindoś ca rājño; yajñas tathā vaiśravaṇasya rājñaḥ । tathā yajño ’yaṁ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no ’stu priyebhyaḥ ॥

नृगस्य यज्ञस्त्वजमीढस्य चासी;द्यथा यज्ञो दाशरथेश्च राज्ञः । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥

nr̥gasya yajñas tv ajamīḍhasya cāsīd; yathā yajño dāśaratheś ca rājñaḥ । tathā yajño ’yaṁ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no ’stu priyebhyaḥ ॥

यज्ञः श्रुतो नो दिवि देवसूनो;र्युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥

yajñaḥ śruto no divi devasūnor; yudhiṣṭhirasyājamīḍhasya rājñaḥ । tathā yajño ’yaṁ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no ’stu priyebhyaḥ ॥

कृष्णस्य यज्ञः सत्यवत्याः सुतस्य; स्वयं च कर्म प्रचकार यत्र । तथा यज्ञोऽयं तव भारताग्र्य; पारिक्षित स्वस्ति नोऽस्तु प्रियेभ्यः ॥

kr̥ṣṇasya yajñaḥ satyavatyāḥ sutasya; svayaṁ ca karma pracakāra yatra । tathā yajño ’yaṁ tava bhāratāgrya; pārikṣita svasti no ’stu priyebhyaḥ ॥

इमे हि ते सूर्यहुताशवर्चसः; समासते वृत्रहणः क्रतुं यथा । नैषां ज्ञानं विद्यते ज्ञातुमद्य; दत्तं येभ्यो न प्रणश्येत्कथंचित् ॥

ime hi te sūryahutāśavarcasaḥ; samāsate vr̥trahaṇaḥ kratuṁ yathā । naiṣāṁ jñānaṁ vidyate jñātum adya; dattaṁ yebhyo na praṇaśyet kathaṁ cit ॥

ऋत्विक्समो नास्ति लोकेषु चैव; द्वैपायनेनेति विनिश्चितं मे । एतस्य शिष्या हि क्षितिं चरन्ति; सर्वर्त्विजः कर्मसु स्वेषु दक्षाः ॥

r̥tviksamo nāsti lokeṣu caiva; dvaipāyaneneti viniścitaṁ me । etasya śiṣyā hi kṣitiṁ caranti; sarvartvijaḥ karmasu sveṣu dakṣāḥ ॥

विभावसुश्चित्रभानुर्महात्मा; हिरण्यरेता विश्वभुक्कृष्णवर्त्मा । प्रदक्षिणावर्तशिखः प्रदीप्तो; हव्यं तवेदं हुतभुग्वष्टि देवः ॥

vibhāvasuś citrabhānur mahātmā; hiraṇyaretā viśvabhuk kr̥ṣṇavartmā । pradakṣiṇāvartaśikhaḥ pradīpto; havyaṁ tavedaṁ hutabhug vaṣṭi devaḥ ॥

नेह त्वदन्यो विद्यते जीवलोके; समो नृपः पालयिता प्रजानाम् । धृत्या च ते प्रीतमनाः सदाहं; त्वं वा राजा धर्मराजो यमो वा ॥

neha tvad anyo vidyate jīvaloke; samo nr̥paḥ pālayitā prajānām । dhr̥tyā ca te prītamanāḥ sadāhaṁ; tvaṁ vā rājā dharmarājo yamo vā ॥

शक्रः साक्षाद्वज्रपाणिर्यथेह; त्राता लोकेऽस्मिंस्त्वं तथेह प्रजानाम् । मतस्त्वं नः पुरुषेन्द्रेह लोके; न च त्वदन्यो गृहपतिरस्ति यज्ञे ॥

śakraḥ sākṣād vajrapāṇir yatheha; trātā loke ’smiṁs tvaṁ tatheha prajānām । matas tvaṁ naḥ puruṣendreha loke; na ca tvad anyo gr̥hapatir asti yajñe ॥

खट्वाङ्गनाभागदिलीपकल्पो; ययातिमान्धातृसमप्रभावः । आदित्यतेजःप्रतिमानतेजा; भीष्मो यथा भ्राजसि सुव्रतस्त्वम् ॥

khaṭvāṅganābhāgadilīpakalpo; yayātimāndhātr̥samaprabhāvaḥ । ādityatejaḥpratimānatejā; bhīṣmo yathā bhrājasi suvratas tvam ॥

वाल्मीकिवत्ते निभृतं सुधैर्यं; वसिष्ठवत्ते नियतश्च कोपः । प्रभुत्वमिन्द्रेण समं मतं मे; द्युतिश्च नारायणवद्विभाति ॥

vālmīkivat te nibhr̥taṁ sudhairyaṁ; vasiṣṭhavat te niyataś ca kopaḥ । prabhutvam indreṇa samaṁ mataṁ me; dyutiś ca nārāyaṇavad vibhāti ॥

यमो यथा धर्मविनिश्चयज्ञः; कृष्णो यथा सर्वगुणोपपन्नः । श्रियां निवासोऽसि यथा वसूनां; निधानभूतोऽसि तथा क्रतूनाम् ॥

yamo yathā dharmaviniścayajñaḥ; kr̥ṣṇo yathā sarvaguṇopapannaḥ । śriyāṁ nivāso ’si yathā vasūnāṁ; nidhānabhūto ’si tathā kratūnām ॥

दम्भोद्भवेनासि समो बलेन; रामो यथा शस्त्रविदस्त्रविच्च । और्वत्रिताभ्यामसि तुल्यतेजा; दुष्प्रेक्षणीयोऽसि भगीरथो वा ॥

dambhodbhavenāsi samo balena; rāmo yathā śastravid astravic ca । aurvatritābhyām asi tulyatejā; duṣprekṣaṇīyo ’si bhagīratho vā ॥

सूत उवाच । एवं स्तुताः सर्व एव प्रसन्ना; राजा सदस्या ऋत्विजो हव्यवाहः । तेषां दृष्ट्वा भावितानीङ्गितानि; प्रोवाच राजा जनमेजयोऽथ ॥

sūta uvāca । evaṁ stutāḥ sarva eva prasannā; rājā sadasyā r̥tvijo havyavāhaḥ । teṣāṁ dr̥ṣṭvā bhāvitānīṅgitāni; provāca rājā janamejayo ’tha ॥