Adhyāya 52

शौनक उवाच । ये सर्पाः सर्पसत्रेऽस्मिन्पतिता हव्यवाहने । तेषां नामानि सर्वेषां श्रोतुमिच्छामि सूतज ॥

śaunaka uvāca । ye sarpāḥ sarpasatre ’smin patitā havyavāhane । teṣāṁ nāmāni sarveṣāṁ śrotum icchāmi sūtaja ॥

सूत उवाच । सहस्राणि बहून्यस्मिन्प्रयुतान्यर्बुदानि च । न शक्यं परिसंख्यातुं बहुत्वाद्वेदवित्तम ॥

sūta uvāca । sahasrāṇi bahūny asmin prayutāny arbudāni ca । na śakyaṁ parisaṁkhyātuṁ bahutvād vedavittama ॥

यथास्मृति तु नामानि पन्नगानां निबोध मे । उच्यमानानि मुख्यानां हुतानां जातवेदसि ॥

yathāsmr̥ti tu nāmāni pannagānāṁ nibodha me । ucyamānāni mukhyānāṁ hutānāṁ jātavedasi ॥

वासुकेः कुलजांस्तावत्प्राधान्येन निबोध मे । नीलरक्तान्सितान्घोरान्महाकायान्विषोल्बणान् ॥

vāsukeḥ kulajāṁs tāvat prādhānyena nibodha me । nīlaraktān sitān ghorān mahākāyān viṣolbaṇān ॥

कोटिको मानसः पूर्णः सहः पैलो हलीसकः । पिच्छिलः कोणपश्चक्रः कोणवेगः प्रकालनः ॥

koṭiko mānasaḥ pūrṇaḥ sahaḥ pailo halīsakaḥ । picchilaḥ koṇapaś cakraḥ koṇavegaḥ prakālanaḥ ॥

हिरण्यवाहः शरणः कक्षकः कालदन्तकः । एते वासुकिजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥

hiraṇyavāhaḥ śaraṇaḥ kakṣakaḥ kāladantakaḥ । ete vāsukijā nāgāḥ praviṣṭā havyavāhanam ॥

तक्षकस्य कुले जातान्प्रवक्ष्यामि निबोध तान् । पुच्छण्डको मण्डलकः पिण्डभेत्ता रभेणकः ॥

takṣakasya kule jātān pravakṣyāmi nibodha tān । pucchaṇḍako maṇḍalakaḥ piṇḍabhettā rabheṇakaḥ ॥

उच्छिखः सुरसो द्रङ्गो बलहेडो विरोहणः । शिलीशलकरो मूकः सुकुमारः प्रवेपनः ॥

ucchikhaḥ suraso draṅgo balaheḍo virohaṇaḥ । śilīśalakaro mūkaḥ sukumāraḥ pravepanaḥ ॥

मुद्गरः शशरोमा च सुमना वेगवाहनः । एते तक्षकजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥

mudgaraḥ śaśaromā ca sumanā vegavāhanaḥ । ete takṣakajā nāgāḥ praviṣṭā havyavāhanam ॥

पारावतः पारियात्रः पाण्डरो हरिणः कृशः । विहंगः शरभो मोदः प्रमोदः संहताङ्गदः ॥

pārāvataḥ pāriyātraḥ pāṇḍaro hariṇaḥ kr̥śaḥ । vihaṁgaḥ śarabho modaḥ pramodaḥ saṁhatāṅgadaḥ ॥

ऐरावतकुलादेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् । कौरव्यकुलजान्नागाञ्शृणु मे द्विजसत्तम ॥

airāvatakulād ete praviṣṭā havyavāhanam । kauravyakulajān nāgāñ śr̥ṇu me dvijasattama ॥

ऐण्डिलः कुण्डलो मुण्डो वेणिस्कन्धः कुमारकः । बाहुकः शृङ्गवेगश्च धूर्तकः पातपातरौ ॥

aiṇḍilaḥ kuṇḍalo muṇḍo veṇiskandhaḥ kumārakaḥ । bāhukaḥ śr̥ṅgavegaś ca dhūrtakaḥ pātapātarau ॥

धृतराष्ट्रकुले जाताञ्शृणु नागान्यथातथम् । कीर्त्यमानान्मया ब्रह्मन्वातवेगान्विषोल्बणान् ॥

dhr̥tarāṣṭrakule jātāñ śr̥ṇu nāgān yathātatham । kīrtyamānān mayā brahman vātavegān viṣolbaṇān ॥

शङ्कुकर्णः पिङ्गलकः कुठारमुखमेचकौ । पूर्णाङ्गदः पूर्णमुखः प्रहसः शकुनिर्हरिः ॥

śaṅkukarṇaḥ piṅgalakaḥ kuṭhāramukhamecakau । pūrṇāṅgadaḥ pūrṇamukhaḥ prahasaḥ śakunir hariḥ ॥

आमाहठः कोमठकः श्वसनो मानवो वटः । भैरवो मुण्डवेदाङ्गः पिशङ्गश्चोद्रपारगः ॥

āmāhaṭhaḥ komaṭhakaḥ śvasano mānavo vaṭaḥ । bhairavo muṇḍavedāṅgaḥ piśaṅgaś codrapāragaḥ ॥

ऋषभो वेगवान्नाम पिण्डारकमहाहनू । रक्ताङ्गः सर्वसारङ्गः समृद्धः पाटराक्षसौ ॥

r̥ṣabho vegavān nāma piṇḍārakamahāhanū । raktāṅgaḥ sarvasāraṅgaḥ samr̥ddhaḥ pāṭarākṣasau ॥

वराहको वारणकः सुमित्रश्चित्रवेदिकः । पराशरस्तरुणको मणिस्कन्धस्तथारुणिः ॥

varāhako vāraṇakaḥ sumitraś citravedikaḥ । parāśaras taruṇako maṇiskandhas tathāruṇiḥ ॥

इति नागा मया ब्रह्मन्कीर्तिताः कीर्तिवर्धनाः । प्राधान्येन बहुत्वात्तु न सर्वे परिकीर्तिताः ॥

iti nāgā mayā brahman kīrtitāḥ kīrtivardhanāḥ । prādhānyena bahutvāt tu na sarve parikīrtitāḥ ॥

एतेषां पुत्रपौत्रास्तु प्रसवस्य च संततिः । न शक्याः परिसंख्यातुं ये दीप्तं पावकं गताः ॥

eteṣāṁ putrapautrās tu prasavasya ca saṁtatiḥ । na śakyāḥ parisaṁkhyātuṁ ye dīptaṁ pāvakaṁ gatāḥ ॥

सप्तशीर्षा द्विशीर्षाश्च पञ्चशीर्षास्तथापरे । कालानलविषा घोरा हुताः शतसहस्रशः ॥

saptaśīrṣā dviśīrṣāś ca pañcaśīrṣās tathāpare । kālānalaviṣā ghorā hutāḥ śatasahasraśaḥ ॥

महाकाया महावीर्याः शैलशृङ्गसमुच्छ्रयाः । योजनायामविस्तारा द्वियोजनसमायताः ॥

mahākāyā mahāvīryāḥ śailaśr̥ṅgasamucchrayāḥ । yojanāyāmavistārā dviyojanasamāyatāḥ ॥

कामरूपाः कामगमा दीप्तानलविषोल्बणाः । दग्धास्तत्र महासत्रे ब्रह्मदण्डनिपीडिताः ॥

kāmarūpāḥ kāmagamā dīptānalaviṣolbaṇāḥ । dagdhās tatra mahāsatre brahmadaṇḍanipīḍitāḥ ॥