Adhyāya 202

नारद उवाच । उत्सवे वृत्तमात्रे तु त्रैलोक्याकाङ्क्षिणावुभौ । मन्त्रयित्वा ततः सेनां तावाज्ञापयतां तदा ॥

nārada uvāca । utsave vr̥ttamātre tu trailokyākāṅkṣiṇāv ubhau । mantrayitvā tataḥ senāṁ tāv ājñāpayatāṁ tadā ॥

सुहृद्भिरभ्यनुज्ञातौ दैत्यवृद्धैश्च मन्त्रिभिः । कृत्वा प्रास्थानिकं रात्रौ मघासु ययतुस्तदा ॥

suhr̥dbhir abhyanujñātau daityavr̥ddhaiś ca mantribhiḥ । kr̥tvā prāsthānikaṁ rātrau maghāsu yayatus tadā ॥

गदापट्टिशधारिण्या शूलमुद्गरहस्तया । प्रस्थितौ सहधर्मिण्या महत्या दैत्यसेनया ॥

gadāpaṭṭiśadhāriṇyā śūlamudgarahastayā । prasthitau sahadharmiṇyā mahatyā daityasenayā ॥

मङ्गलैः स्तुतिभिश्चापि विजयप्रतिसंहितैः । चारणैः स्तूयमानौ तु जग्मतुः परया मुदा ॥

maṅgalaiḥ stutibhiś cāpi vijayapratisaṁhitaiḥ । cāraṇaiḥ stūyamānau tu jagmatuḥ parayā mudā ॥

तावन्तरिक्षमुत्पत्य दैत्यौ कामगमावुभौ । देवानामेव भवनं जग्मतुर्युद्धदुर्मदौ ॥

tāv antarikṣam utpatya daityau kāmagamāv ubhau । devānām eva bhavanaṁ jagmatur yuddhadurmadau ॥

तयोरागमनं ज्ञात्वा वरदानं च तत्प्रभोः । हित्वा त्रिविष्टपं जग्मुर्ब्रह्मलोकं ततः सुराः ॥

tayor āgamanaṁ jñātvā varadānaṁ ca tat prabhoḥ । hitvā triviṣṭapaṁ jagmur brahmalokaṁ tataḥ surāḥ ॥

ताविन्द्रलोकं निर्जित्य यक्षरक्षोगणांस्तथा । खेचराण्यपि भूतानि जिग्यतुस्तीव्रविक्रमौ ॥

tāv indralokaṁ nirjitya yakṣarakṣogaṇāṁs tathā । khecarāṇy api bhūtāni jigyatus tīvravikramau ॥

अन्तर्भूमिगतान्नागाञ्जित्वा तौ च महासुरौ । समुद्रवासिनः सर्वान्म्लेच्छजातीन्विजिग्यतुः ॥

antarbhūmigatān nāgāñ jitvā tau ca mahāsurau । samudravāsinaḥ sarvān mlecchajātīn vijigyatuḥ ॥

ततः सर्वां महीं जेतुमारब्धावुग्रशासनौ । सैनिकांश्च समाहूय सुतीक्ष्णां वाचमूचतुः ॥

tataḥ sarvāṁ mahīṁ jetum ārabdhāv ugraśāsanau । sainikāṁś ca samāhūya sutīkṣṇāṁ vācam ūcatuḥ ॥

राजर्षयो महायज्ञैर्हव्यकव्यैर्द्विजातयः । तेजो बलं च देवानां वर्धयन्ति श्रियं तथा ॥

rājarṣayo mahāyajñair havyakavyair dvijātayaḥ । tejo balaṁ ca devānāṁ vardhayanti śriyaṁ tathā ॥

तेषामेवं प्रवृद्धानां सर्वेषामसुरद्विषाम् । संभूय सर्वैरस्माभिः कार्यः सर्वात्मना वधः ॥

teṣām evaṁ pravr̥ddhānāṁ sarveṣām asuradviṣām । saṁbhūya sarvair asmābhiḥ kāryaḥ sarvātmanā vadhaḥ ॥

एवं सर्वान्समादिश्य पूर्वतीरे महोदधेः । क्रूरां मतिं समास्थाय जग्मतुः सर्वतोमुखम् ॥

evaṁ sarvān samādiśya pūrvatīre mahodadheḥ । krūrāṁ matiṁ samāsthāya jagmatuḥ sarvatomukham ॥

यज्ञैर्यजन्ते ये केचिद्याजयन्ति च ये द्विजाः । तान्सर्वान्प्रसभं दृष्ट्वा बलिनौ जघ्नतुस्तदा ॥

yajñair yajante ye ke cid yājayanti ca ye dvijāḥ । tān sarvān prasabhaṁ dr̥ṣṭvā balinau jaghnatus tadā ॥

आश्रमेष्वग्निहोत्राणि ऋषीणां भावितात्मनाम् । गृहीत्वा प्रक्षिपन्त्यप्सु विश्रब्धाः सैनिकास्तयोः ॥

āśrameṣv agnihotrāṇi r̥ṣīṇāṁ bhāvitātmanām । gr̥hītvā prakṣipanty apsu viśrabdhāḥ sainikās tayoḥ ॥

तपोधनैश्च ये शापाः क्रुद्धैरुक्ता महात्मभिः । नाक्रामन्ति तयोस्तेऽपि वरदानेन जृम्भतोः ॥

tapodhanaiś ca ye śāpāḥ kruddhair uktā mahātmabhiḥ । nākrāmanti tayos te ’pi varadānena jr̥mbhatoḥ ॥

नाक्रामन्ति यदा शापा बाणा मुक्ताः शिलास्विव । नियमांस्तदा परित्यज्य व्यद्रवन्त द्विजातयः ॥

nākrāmanti yadā śāpā bāṇā muktāḥ śilāsv iva । niyamāṁs tadā parityajya vyadravanta dvijātayaḥ ॥

पृथिव्यां ये तपःसिद्धा दान्ताः शमपरायणाः । तयोर्भयाद्दुद्रुवुस्ते वैनतेयादिवोरगाः ॥

pr̥thivyāṁ ye tapaḥsiddhā dāntāḥ śamaparāyaṇāḥ । tayor bhayād dudruvus te vainateyād ivoragāḥ ॥

मथितैराश्रमैर्भग्नैर्विकीर्णकलशस्रुवैः । शून्यमासीज्जगत्सर्वं कालेनेव हतं यथा ॥

mathitair āśramair bhagnair vikīrṇakalaśasruvaiḥ । śūnyam āsīj jagat sarvaṁ kāleneva hataṁ yathā ॥

राजर्षिभिरदृश्यद्भिरृषिभिश्च महासुरौ । उभौ विनिश्चयं कृत्वा विकुर्वाते वधैषिणौ ॥

rājarṣibhir adr̥śyadbhir r̥ṣibhiś ca mahāsurau । ubhau viniścayaṁ kr̥tvā vikurvāte vadhaiṣiṇau ॥

प्रभिन्नकरटौ मत्तौ भूत्वा कुञ्जररूपिणौ । संलीनानपि दुर्गेषु निन्यतुर्यमसादनम् ॥

prabhinnakaraṭau mattau bhūtvā kuñjararūpiṇau । saṁlīnān api durgeṣu ninyatur yamasādanam ॥

सिंहौ भूत्वा पुनर्व्याघ्रौ पुनश्चान्तर्हितावुभौ । तैस्तैरुपायैस्तौ क्रूरावृषीन्दृष्ट्वा निजघ्नतुः ॥

siṁhau bhūtvā punar vyāghrau punaś cāntarhitāv ubhau । tais tair upāyais tau krūrāv r̥ṣīn dr̥ṣṭvā nijaghnatuḥ ॥

निवृत्तयज्ञस्वाध्याया प्रणष्टनृपतिद्विजा । उत्सन्नोत्सवयज्ञा च बभूव वसुधा तदा ॥

nivr̥ttayajñasvādhyāyā praṇaṣṭanr̥patidvijā । utsannotsavayajñā ca babhūva vasudhā tadā ॥

हाहाभूता भयार्ता च निवृत्तविपणापणा । निवृत्तदेवकार्या च पुण्योद्वाहविवर्जिता ॥

hāhābhūtā bhayārtā ca nivr̥ttavipaṇāpaṇā । nivr̥ttadevakāryā ca puṇyodvāhavivarjitā ॥

निवृत्तकृषिगोरक्षा विध्वस्तनगराश्रमा । अस्थिकङ्कालसंकीर्णा भूर्बभूवोग्रदर्शना ॥

nivr̥ttakr̥ṣigorakṣā vidhvastanagarāśramā । asthikaṅkālasaṁkīrṇā bhūr babhūvogradarśanā ॥

निवृत्तपितृकार्यं च निर्वषट्कारमङ्गलम् । जगत्प्रतिभयाकारं दुष्प्रेक्ष्यमभवत्तदा ॥

nivr̥ttapitr̥kāryaṁ ca nirvaṣaṭkāramaṅgalam । jagat pratibhayākāraṁ duṣprekṣyam abhavat tadā ॥

चन्द्रादित्यौ ग्रहास्तारा नक्षत्राणि दिवौकसः । जग्मुर्विषादं तत्कर्म दृष्ट्वा सुन्दोपसुन्दयोः ॥

candrādityau grahās tārā nakṣatrāṇi divaukasaḥ । jagmur viṣādaṁ tat karma dr̥ṣṭvā sundopasundayoḥ ॥

एवं सर्वा दिशो दैत्यौ जित्वा क्रूरेण कर्मणा । निःसपत्नौ कुरुक्षेत्रे निवेशमभिचक्रतुः ॥

evaṁ sarvā diśo daityau jitvā krūreṇa karmaṇā । niḥsapatnau kurukṣetre niveśam abhicakratuḥ ॥