Who speaks here धृतराष्ट्र dhṛtarāṣṭra · वैशंपायन vaiśaṃpāyana
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §207–209 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
धृतराष्ट्र उवाच । भीष्मः शांतनवो विद्वान्द्रोणश्च भगवानृषिः । हितं परमकं वाक्यं त्वं च सत्यं ब्रवीषि माम् ॥
dhr̥tarāṣṭra uvāca । bhīṣmaḥ śāṁtanavo vidvān droṇaś ca bhagavān r̥ṣiḥ । hitaṁ paramakaṁ vākyaṁ tvaṁ ca satyaṁ bravīṣi mām ॥
यथैव पाण्डोस्ते वीराः कुन्तीपुत्रा महारथाः । तथैव धर्मतः सर्वे मम पुत्रा न संशयः ॥
yathaiva pāṇḍos te vīrāḥ kuntīputrā mahārathāḥ । tathaiva dharmataḥ sarve mama putrā na saṁśayaḥ ॥
यथैव मम पुत्राणामिदं राज्यं विधीयते । तथैव पाण्डुपुत्राणामिदं राज्यं न संशयः ॥
yathaiva mama putrāṇām idaṁ rājyaṁ vidhīyate । tathaiva pāṇḍuputrāṇām idaṁ rājyaṁ na saṁśayaḥ ॥
क्षत्तरानय गच्छैतान्सह मात्रा सुसत्कृतान् । तया च देवरूपिण्या कृष्णया सह भारत ॥
kṣattar ānaya gacchaitān saha mātrā susatkr̥tān । tayā ca devarūpiṇyā kr̥ṣṇayā saha bhārata ॥
दिष्ट्या जीवन्ति ते पार्था दिष्ट्या जीवति सा पृथा । दिष्ट्या द्रुपदकन्यां च लब्धवन्तो महारथाः ॥
diṣṭyā jīvanti te pārthā diṣṭyā jīvati sā pr̥thā । diṣṭyā drupadakanyāṁ ca labdhavanto mahārathāḥ ॥
दिष्ट्या वर्धामहे सर्वे दिष्ट्या शान्तः पुरोचनः । दिष्ट्या मम परं दुःखमपनीतं महाद्युते ॥
diṣṭyā vardhāmahe sarve diṣṭyā śāntaḥ purocanaḥ । diṣṭyā mama paraṁ duḥkham apanītaṁ mahādyute ॥
वैशंपायन उवाच । ततो जगाम विदुरो धृतराष्ट्रस्य शासनात् । सकाशं यज्ञसेनस्य पाण्डवानां च भारत ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । tato jagāma viduro dhr̥tarāṣṭrasya śāsanāt । sakāśaṁ yajñasenasya pāṇḍavānāṁ ca bhārata ॥
तत्र गत्वा स धर्मज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः । द्रुपदं न्यायतो राजन्संयुक्तमुपतस्थिवान् ॥
tatra gatvā sa dharmajñaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ । drupadaṁ nyāyato rājan saṁyuktam upatasthivān ॥
स चापि प्रतिजग्राह धर्मेण विदुरं ततः । चक्रतुश्च यथान्यायं कुशलप्रश्नसंविदम् ॥
sa cāpi pratijagrāha dharmeṇa viduraṁ tataḥ । cakratuś ca yathānyāyaṁ kuśalapraśnasaṁvidam ॥
ददर्श पाण्डवांस्तत्र वासुदेवं च भारत । स्नेहात्परिष्वज्य स तान्पप्रच्छानामयं ततः ॥
dadarśa pāṇḍavāṁs tatra vāsudevaṁ ca bhārata । snehāt pariṣvajya sa tān papracchānāmayaṁ tataḥ ॥
तैश्चाप्यमितबुद्धिः स पूजितोऽथ यथाक्रमम् । वचनाद्धृतराष्ट्रस्य स्नेहयुक्तं पुनः पुनः ॥
taiś cāpy amitabuddhiḥ sa pūjito ’tha yathākramam । vacanād dhr̥tarāṣṭrasya snehayuktaṁ punaḥ punaḥ ॥
पप्रच्छानामयं राजंस्ततस्तान्पाण्डुनन्दनान् । प्रददौ चापि रत्नानि विविधानि वसूनि च ॥
papracchānāmayaṁ rājaṁs tatas tān pāṇḍunandanān । pradadau cāpi ratnāni vividhāni vasūni ca ॥
पाण्डवानां च कुन्त्याश्च द्रौपद्याश्च विशां पते । द्रुपदस्य च पुत्राणां यथा दत्तानि कौरवैः ॥
pāṇḍavānāṁ ca kuntyāś ca draupadyāś ca viśāṁ pate । drupadasya ca putrāṇāṁ yathā dattāni kauravaiḥ ॥
प्रोवाच चामितमतिः प्रश्रितं विनयान्वितः । द्रुपदं पाण्डुपुत्राणां संनिधौ केशवस्य च ॥
provāca cāmitamatiḥ praśritaṁ vinayānvitaḥ । drupadaṁ pāṇḍuputrāṇāṁ saṁnidhau keśavasya ca ॥
राजञ्शृणु सहामात्यः सपुत्रश्च वचो मम । धृतराष्ट्रः सपुत्रस्त्वां सहामात्यः सबान्धवः ॥
rājañ śr̥ṇu sahāmātyaḥ saputraś ca vaco mama । dhr̥tarāṣṭraḥ saputras tvāṁ sahāmātyaḥ sabāndhavaḥ ॥
अब्रवीत्कुशलं राजन्प्रीयमाणः पुनः पुनः । प्रीतिमांस्ते दृढं चापि संबन्धेन नराधिप ॥
abravīt kuśalaṁ rājan prīyamāṇaḥ punaḥ punaḥ । prītimāṁs te dr̥ḍhaṁ cāpi saṁbandhena narādhipa ॥
तथा भीष्मः शांतनवः कौरवैः सह सर्वशः । कुशलं त्वां महाप्राज्ञः सर्वतः परिपृच्छति ॥
tathā bhīṣmaḥ śāṁtanavaḥ kauravaiḥ saha sarvaśaḥ । kuśalaṁ tvāṁ mahāprājñaḥ sarvataḥ paripr̥cchati ॥
भारद्वाजो महेष्वासो द्रोणः प्रियसखस्तव । समाश्लेषमुपेत्य त्वां कुशलं परिपृच्छति ॥
bhāradvājo maheṣvāso droṇaḥ priyasakhas tava । samāśleṣam upetya tvāṁ kuśalaṁ paripr̥cchati ॥
धृतराष्ट्रश्च पाञ्चाल्य त्वया संबन्धमीयिवान् । कृतार्थं मन्यतेऽऽत्मानं तथा सर्वेऽपि कौरवाः ॥
dhr̥tarāṣṭraś ca pāñcālya tvayā saṁbandham īyivān । kr̥tārthaṁ manyate ’’tmānaṁ tathā sarve ’pi kauravāḥ ॥
न तथा राज्यसंप्राप्तिस्तेषां प्रीतिकरी मता । यथा संबन्धकं प्राप्य यज्ञसेन त्वया सह ॥
na tathā rājyasaṁprāptis teṣāṁ prītikarī matā । yathā saṁbandhakaṁ prāpya yajñasena tvayā saha ॥
एतद्विदित्वा तु भवान्प्रस्थापयतु पाण्डवान् । द्रष्टुं हि पाण्डुदायादांस्त्वरन्ते कुरवो भृशम् ॥
etad viditvā tu bhavān prasthāpayatu pāṇḍavān । draṣṭuṁ hi pāṇḍudāyādāṁs tvarante kuravo bhr̥śam ॥
विप्रोषिता दीर्घकालमिमे चापि नरर्षभाः । उत्सुका नगरं द्रष्टुं भविष्यन्ति पृथा तथा ॥
viproṣitā dīrghakālam ime cāpi nararṣabhāḥ । utsukā nagaraṁ draṣṭuṁ bhaviṣyanti pr̥thā tathā ॥
कृष्णामपि च पाञ्चालीं सर्वाः कुरुवरस्त्रियः । द्रष्टुकामाः प्रतीक्षन्ते पुरं च विषयं च नः ॥
kr̥ṣṇām api ca pāñcālīṁ sarvāḥ kuruvarastriyaḥ । draṣṭukāmāḥ pratīkṣante puraṁ ca viṣayaṁ ca naḥ ॥
स भवान्पाण्डुपुत्राणामाज्ञापयतु माचिरम् । गमनं सहदाराणामेतदागमनं मम ॥
sa bhavān pāṇḍuputrāṇām ājñāpayatu māciram । gamanaṁ sahadārāṇām etad āgamanaṁ mama ॥
विसृष्टेषु त्वया राजन्पाण्डवेषु महात्मसु । ततोऽहं प्रेषयिष्यामि धृतराष्ट्रस्य शीघ्रगान् । आगमिष्यन्ति कौन्तेयाः कुन्ती च सह कृष्णया ॥
visr̥ṣṭeṣu tvayā rājan pāṇḍaveṣu mahātmasu । tato ’haṁ preṣayiṣyāmi dhr̥tarāṣṭrasya śīghragān । āgamiṣyanti kaunteyāḥ kuntī ca saha kr̥ṣṇayā ॥