Adhyāya 188

वैशंपायन उवाच । ततस्ते पाण्डवाः सर्वे पाञ्चाल्यश्च महायशाः । प्रत्युत्थाय महात्मानं कृष्णं दृष्ट्वाभ्यपूजयन् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tatas te pāṇḍavāḥ sarve pāñcālyaś ca mahāyaśāḥ । pratyutthāya mahātmānaṁ kr̥ṣṇaṁ dr̥ṣṭvābhyapūjayan ॥

प्रतिनन्द्य स तान्सर्वान्पृष्ट्वा कुशलमन्ततः । आसने काञ्चने शुभ्रे निषसाद महामनाः ॥

pratinandya sa tān sarvān pr̥ṣṭvā kuśalam antataḥ । āsane kāñcane śubhre niṣasāda mahāmanāḥ ॥

अनुज्ञातास्तु ते सर्वे कृष्णेनामिततेजसा । आसनेषु महार्हेषु निषेदुर्द्विपदां वराः ॥

anujñātās tu te sarve kr̥ṣṇenāmitatejasā । āsaneṣu mahārheṣu niṣedur dvipadāṁ varāḥ ॥

ततो मुहूर्तान्मधुरां वाणीमुच्चार्य पार्षतः । पप्रच्छ तं महात्मानं द्रौपद्यर्थे विशां पतिः ॥

tato muhūrtān madhurāṁ vāṇīm uccārya pārṣataḥ । papraccha taṁ mahātmānaṁ draupadyarthe viśāṁ patiḥ ॥

कथमेका बहूनां स्यान्न च स्याद्धर्मसंकरः । एतन्नो भगवान्सर्वं प्रब्रवीतु यथातथम् ॥

katham ekā bahūnāṁ syān na ca syād dharmasaṁkaraḥ । etan no bhagavān sarvaṁ prabravītu yathātatham ॥

व्यास उवाच । अस्मिन्धर्मे विप्रलम्भे लोकवेदविरोधके । यस्य यस्य मतं यद्यच्छ्रोतुमिच्छामि तस्य तत् ॥

vyāsa uvāca । asmin dharme vipralambhe lokavedavirodhake । yasya yasya mataṁ yad yac chrotum icchāmi tasya tat ॥

द्रुपद उवाच । अधर्मोऽयं मम मतो विरुद्धो लोकवेदयोः । न ह्येका विद्यते पत्नी बहूनां द्विजसत्तम ॥

drupada uvāca । adharmo ’yaṁ mama mato viruddho lokavedayoḥ । na hy ekā vidyate patnī bahūnāṁ dvijasattama ॥

न चाप्याचरितः पूर्वैरयं धर्मो महात्मभिः । न च धर्मोऽप्यनेकस्थश्चरितव्यः सनातनः ॥

na cāpy ācaritaḥ pūrvair ayaṁ dharmo mahātmabhiḥ । na ca dharmo ’py anekasthaś caritavyaḥ sanātanaḥ ॥

अतो नाहं करोम्येवं व्यवसायं क्रियां प्रति । धर्मसंदेहसंदिग्धं प्रतिभाति हि मामिदम् ॥

ato nāhaṁ karomy evaṁ vyavasāyaṁ kriyāṁ prati । dharmasaṁdehasaṁdigdhaṁ pratibhāti hi mām idam ॥

धृष्टद्युम्न उवाच । यवीयसः कथं भार्यां ज्येष्ठो भ्राता द्विजर्षभ । ब्रह्मन्समभिवर्तेत सद्वृत्तः संस्तपोधन ॥

dhr̥ṣṭadyumna uvāca । yavīyasaḥ kathaṁ bhāryāṁ jyeṣṭho bhrātā dvijarṣabha । brahman samabhivarteta sadvr̥ttaḥ saṁs tapodhana ॥

न तु धर्मस्य सूक्ष्मत्वाद्गतिं विद्मः कथंचन । अधर्मो धर्म इति वा व्यवसायो न शक्यते ॥

na tu dharmasya sūkṣmatvād gatiṁ vidmaḥ kathaṁ cana । adharmo dharma iti vā vyavasāyo na śakyate ॥

कर्तुमस्मद्विधैर्ब्रह्मंस्ततो न व्यवसाम्यहम् । पञ्चानां महिषी कृष्णा भवत्विति कथंचन ॥

kartum asmadvidhair brahmaṁs tato na vyavasāmy aham । pañcānāṁ mahiṣī kr̥ṣṇā bhavatv iti kathaṁ cana ॥

युधिष्ठिर उवाच । न मे वागनृतं प्राह नाधर्मे धीयते मतिः । वर्तते हि मनो मेऽत्र नैषोऽधर्मः कथंचन ॥

yudhiṣṭhira uvāca । na me vāg anr̥taṁ prāha nādharme dhīyate matiḥ । vartate hi mano me ’tra naiṣo ’dharmaḥ kathaṁ cana ॥

श्रूयते हि पुराणेऽपि जटिला नाम गौतमी । ऋषीनध्यासितवती सप्त धर्मभृतां वर ॥

śrūyate hi purāṇe ’pi jaṭilā nāma gautamī । r̥ṣīn adhyāsitavatī sapta dharmabhr̥tāṁ vara ॥

गुरोश्च वचनं प्राहुर्धर्मं धर्मज्ञसत्तम । गुरूणां चैव सर्वेषां जनित्री परमो गुरुः ॥

guroś ca vacanaṁ prāhur dharmaṁ dharmajñasattama । gurūṇāṁ caiva sarveṣāṁ janitrī paramo guruḥ ॥

सा चाप्युक्तवती वाचं भैक्षवद्भुज्यतामिति । तस्मादेतदहं मन्ये धर्मं द्विजवरोत्तम ॥

sā cāpy uktavatī vācaṁ bhaikṣavad bhujyatām iti । tasmād etad ahaṁ manye dharmaṁ dvijavarottama ॥

कुन्त्युवाच । एवमेतद्यथाहायं धर्मचारी युधिष्ठिरः । अनृतान्मे भयं तीव्रं मुच्येयमनृतात्कथम् ॥

kunty uvāca । evam etad yathāhāyaṁ dharmacārī yudhiṣṭhiraḥ । anr̥tān me bhayaṁ tīvraṁ mucyeyam anr̥tāt katham ॥

व्यास उवाच । अनृतान्मोक्ष्यसे भद्रे धर्मश्चैष सनातनः । न तु वक्ष्यामि सर्वेषां पाञ्चाल शृणु मे स्वयम् ॥

vyāsa uvāca । anr̥tān mokṣyase bhadre dharmaś caiṣa sanātanaḥ । na tu vakṣyāmi sarveṣāṁ pāñcāla śr̥ṇu me svayam ॥

यथायं विहितो धर्मो यतश्चायं सनातनः । यथा च प्राह कौन्तेयस्तथा धर्मो न संशयः ॥

yathāyaṁ vihito dharmo yataś cāyaṁ sanātanaḥ । yathā ca prāha kaunteyas tathā dharmo na saṁśayaḥ ॥

वैशंपायन उवाच । तत उत्थाय भगवान्व्यासो द्वैपायनः प्रभुः । करे गृहीत्वा राजानं राजवेश्म समाविशत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tata utthāya bhagavān vyāso dvaipāyanaḥ prabhuḥ । kare gr̥hītvā rājānaṁ rājaveśma samāviśat ॥

पाण्डवाश्चापि कुन्ती च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । विचेतसस्ते तत्रैव प्रतीक्षन्ते स्म तावुभौ ॥

pāṇḍavāś cāpi kuntī ca dhr̥ṣṭadyumnaś ca pārṣataḥ । vicetasas te tatraiva pratīkṣante sma tāv ubhau ॥

ततो द्वैपायनस्तस्मै नरेन्द्राय महात्मने । आचख्यौ तद्यथा धर्मो बहूनामेकपत्निता ॥

tato dvaipāyanas tasmai narendrāya mahātmane । ācakhyau tad yathā dharmo bahūnām ekapatnitā ॥