Adhyāya 187

वैशंपायन उवाच । तत आहूय पाञ्चाल्यो राजपुत्रं युधिष्ठिरम् । परिग्रहेण ब्राह्मेण परिगृह्य महाद्युतिः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tata āhūya pāñcālyo rājaputraṁ yudhiṣṭhiram । parigraheṇa brāhmeṇa parigr̥hya mahādyutiḥ ॥

पर्यपृच्छददीनात्मा कुन्तीपुत्रं सुवर्चसम् । कथं जानीम भवतः क्षत्रियान्ब्राह्मणानुत ॥

paryapr̥cchad adīnātmā kuntīputraṁ suvarcasam । kathaṁ jānīma bhavataḥ kṣatriyān brāhmaṇān uta ॥

वैश्यान्वा गुणसंपन्नानुत वा शूद्रयोनिजान् । मायामास्थाय वा सिद्धांश्चरतः सर्वतोदिशम् ॥

vaiśyān vā guṇasaṁpannān uta vā śūdrayonijān । māyām āsthāya vā siddhāṁś carataḥ sarvatodiśam ॥

कृष्णाहेतोरनुप्राप्तान्दिवः संदर्शनार्थिनः । ब्रवीतु नो भवान्सत्यं संदेहो ह्यत्र नो महान् ॥

kr̥ṣṇāhetor anuprāptān divaḥ saṁdarśanārthinaḥ । bravītu no bhavān satyaṁ saṁdeho hy atra no mahān ॥

अपि नः संशयस्यान्ते मनस्तुष्टिरिहाविशेत् । अपि नो भागधेयानि शुभानि स्युः परंतप ॥

api naḥ saṁśayasyānte manastuṣṭir ihāviśet । api no bhāgadheyāni śubhāni syuḥ paraṁtapa ॥

कामया ब्रूहि सत्यं त्वं सत्यं राजसु शोभते । इष्टापूर्तेन च तथा वक्तव्यमनृतं न तु ॥

kāmayā brūhi satyaṁ tvaṁ satyaṁ rājasu śobhate । iṣṭāpūrtena ca tathā vaktavyam anr̥taṁ na tu ॥

श्रुत्वा ह्यमरसंकाश तव वाक्यमरिंदम । ध्रुवं विवाहकरणमास्थास्यामि विधानतः ॥

śrutvā hy amarasaṁkāśa tava vākyam ariṁdama । dhruvaṁ vivāhakaraṇam āsthāsyāmi vidhānataḥ ॥

युधिष्ठिर उवाच । मा राजन्विमना भूस्त्वं पाञ्चाल्य प्रीतिरस्तु ते । ईप्सितस्ते ध्रुवः कामः संवृत्तोऽयमसंशयम् ॥

yudhiṣṭhira uvāca । mā rājan vimanā bhūs tvaṁ pāñcālya prītir astu te । īpsitas te dhruvaḥ kāmaḥ saṁvr̥tto ’yam asaṁśayam ॥

वयं हि क्षत्रिया राजन्पाण्डोः पुत्रा महात्मनः । ज्येष्ठं मां विद्धि कौन्तेयं भीमसेनार्जुनाविमौ । याभ्यां तव सुता राजन्निर्जिता राजसंसदि ॥

vayaṁ hi kṣatriyā rājan pāṇḍoḥ putrā mahātmanaḥ । jyeṣṭhaṁ māṁ viddhi kaunteyaṁ bhīmasenārjunāv imau । yābhyāṁ tava sutā rājan nirjitā rājasaṁsadi ॥

यमौ तु तत्र राजेन्द्र यत्र कृष्णा प्रतिष्ठिता । व्येतु ते मानसं दुःखं क्षत्रियाः स्मो नरर्षभ । पद्मिनीव सुतेयं ते ह्रदादन्यं ह्रदं गता ॥

yamau tu tatra rājendra yatra kr̥ṣṇā pratiṣṭhitā । vyetu te mānasaṁ duḥkhaṁ kṣatriyāḥ smo nararṣabha । padminīva suteyaṁ te hradād anyaṁ hradaṁ gatā ॥

इति तथ्यं महाराज सर्वमेतद्ब्रवीमि ते । भवान्हि गुरुरस्माकं परमं च परायणम् ॥

iti tathyaṁ mahārāja sarvam etad bravīmi te । bhavān hi gurur asmākaṁ paramaṁ ca parāyaṇam ॥

वैशंपायन उवाच । ततः स द्रुपदो राजा हर्षव्याकुललोचनः । प्रतिवक्तुं तदा युक्तं नाशकत्तं युधिष्ठिरम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ sa drupado rājā harṣavyākulalocanaḥ । prativaktuṁ tadā yuktaṁ nāśakat taṁ yudhiṣṭhiram ॥

यत्नेन तु स तं हर्षं संनिगृह्य परंतपः । अनुरूपं ततो राजा प्रत्युवाच युधिष्ठिरम् ॥

yatnena tu sa taṁ harṣaṁ saṁnigr̥hya paraṁtapaḥ । anurūpaṁ tato rājā pratyuvāca yudhiṣṭhiram ॥

पप्रच्छ चैनं धर्मात्मा यथा ते प्रद्रुताः पुरा । स तस्मै सर्वमाचख्यावानुपूर्व्येण पाण्डवः ॥

papraccha cainaṁ dharmātmā yathā te pradrutāḥ purā । sa tasmai sarvam ācakhyāv ānupūrvyeṇa pāṇḍavaḥ ॥

तच्छ्रुत्वा द्रुपदो राजा कुन्तीपुत्रस्य भाषितम् । विगर्हयामास तदा धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ॥

tac chrutvā drupado rājā kuntīputrasya bhāṣitam । vigarhayām āsa tadā dhr̥tarāṣṭraṁ janeśvaram ॥

आश्वासयामास च तं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । प्रतिजज्ञे च राज्याय द्रुपदो वदतां वरः ॥

āśvāsayām āsa ca taṁ kuntīputraṁ yudhiṣṭhiram । pratijajñe ca rājyāya drupado vadatāṁ varaḥ ॥

ततः कुन्ती च कृष्णा च भीमसेनार्जुनावपि । यमौ च राज्ञा संदिष्टौ विविशुर्भवनं महत् ॥

tataḥ kuntī ca kr̥ṣṇā ca bhīmasenārjunāv api । yamau ca rājñā saṁdiṣṭau viviśur bhavanaṁ mahat ॥

तत्र ते न्यवसन्राजन्यज्ञसेनेन पूजिताः । प्रत्याश्वस्तांस्ततो राजा सह पुत्रैरुवाच तान् ॥

tatra te nyavasan rājan yajñasenena pūjitāḥ । pratyāśvastāṁs tato rājā saha putrair uvāca tān ॥

गृह्णातु विधिवत्पाणिमद्यैव कुरुनन्दनः । पुण्येऽहनि महाबाहुरर्जुनः कुरुतां क्षणम् ॥

gr̥hṇātu vidhivat pāṇim adyaiva kurunandanaḥ । puṇye ’hani mahābāhur arjunaḥ kurutāṁ kṣaṇam ॥

ततस्तमब्रवीद्राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । ममापि दारसंबन्धः कार्यस्तावद्विशां पते ॥

tatas tam abravīd rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ । mamāpi dārasaṁbandhaḥ kāryas tāvad viśāṁ pate ॥

द्रुपद उवाच । भवान्वा विधिवत्पाणिं गृह्णातु दुहितुर्मम । यस्य वा मन्यसे वीर तस्य कृष्णामुपादिश ॥

drupada uvāca । bhavān vā vidhivat pāṇiṁ gr̥hṇātu duhitur mama । yasya vā manyase vīra tasya kr̥ṣṇām upādiśa ॥

युधिष्ठिर उवाच । सर्वेषां द्रौपदी राजन्महिषी नो भविष्यति । एवं हि व्याहृतं पूर्वं मम मात्रा विशां पते ॥

yudhiṣṭhira uvāca । sarveṣāṁ draupadī rājan mahiṣī no bhaviṣyati । evaṁ hi vyāhr̥taṁ pūrvaṁ mama mātrā viśāṁ pate ॥

अहं चाप्यनिविष्टो वै भीमसेनश्च पाण्डवः । पार्थेन विजिता चैषा रत्नभूता च ते सुता ॥

ahaṁ cāpy aniviṣṭo vai bhīmasenaś ca pāṇḍavaḥ । pārthena vijitā caiṣā ratnabhūtā ca te sutā ॥

एष नः समयो राजन्रत्नस्य सहभोजनम् । न च तं हातुमिच्छामः समयं राजसत्तम ॥

eṣa naḥ samayo rājan ratnasya sahabhojanam । na ca taṁ hātum icchāmaḥ samayaṁ rājasattama ॥

सर्वेषां धर्मतः कृष्णा महिषी नो भविष्यति । आनुपूर्व्येण सर्वेषां गृह्णातु ज्वलने करम् ॥

sarveṣāṁ dharmataḥ kr̥ṣṇā mahiṣī no bhaviṣyati । ānupūrvyeṇa sarveṣāṁ gr̥hṇātu jvalane karam ॥

द्रुपद उवाच । एकस्य बह्व्यो विहिता महिष्यः कुरुनन्दन । नैकस्या बहवः पुंसो विधीयन्ते कदाचन ॥

drupada uvāca । ekasya bahvyo vihitā mahiṣyaḥ kurunandana । naikasyā bahavaḥ puṁso vidhīyante kadā cana ॥

लोकवेदविरुद्धं त्वं नाधर्मं धार्मिकः शुचिः । कर्तुमर्हसि कौन्तेय कस्मात्ते बुद्धिरीदृशी ॥

lokavedaviruddhaṁ tvaṁ nādharmaṁ dhārmikaḥ śuciḥ । kartum arhasi kaunteya kasmāt te buddhir īdr̥śī ॥

युधिष्ठिर उवाच । सूक्ष्मो धर्मो महाराज नास्य विद्मो वयं गतिम् । पूर्वेषामानुपूर्व्येण यातं वर्त्मानुयामहे ॥

yudhiṣṭhira uvāca । sūkṣmo dharmo mahārāja nāsya vidmo vayaṁ gatim । pūrveṣām ānupūrvyeṇa yātaṁ vartmānuyāmahe ॥

न मे वागनृतं प्राह नाधर्मे धीयते मतिः । एवं चैव वदत्यम्बा मम चैव मनोगतम् ॥

na me vāg anr̥taṁ prāha nādharme dhīyate matiḥ । evaṁ caiva vadaty ambā mama caiva manogatam ॥

एष धर्मो ध्रुवो राजंश्चरैनमविचारयन् । मा च तेऽत्र विशङ्का भूत्कथंचिदपि पार्थिव ॥

eṣa dharmo dhruvo rājaṁś carainam avicārayan । mā ca te ’tra viśaṅkā bhūt kathaṁ cid api pārthiva ॥

द्रुपद उवाच । त्वं च कुन्ती च कौन्तेय धृष्टद्युम्नश्च मे सुतः । कथयन्त्वितिकर्तव्यं श्वः काले करवामहे ॥

drupada uvāca । tvaṁ ca kuntī ca kaunteya dhr̥ṣṭadyumnaś ca me sutaḥ । kathayantv itikartavyaṁ śvaḥ kāle karavāmahe ॥

वैशंपायन उवाच । ते समेत्य ततः सर्वे कथयन्ति स्म भारत । अथ द्वैपायनो राजन्नभ्यागच्छद्यदृच्छया ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । te sametya tataḥ sarve kathayanti sma bhārata । atha dvaipāyano rājann abhyāgacchad yadr̥cchayā ॥