Adhyāya 176

वैशंपायन उवाच । एवमुक्ताः प्रयातास्ते पाण्डवा जनमेजय । राज्ञा दक्षिणपाञ्चालान्द्रुपदेनाभिरक्षितान् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktāḥ prayātās te pāṇḍavā janamejaya । rājñā dakṣiṇapāñcālān drupadenābhirakṣitān ॥

ततस्ते तं महात्मानं शुद्धात्मानमकल्मषम् । ददृशुः पाण्डवा राजन्पथि द्वैपायनं तदा ॥

tatas te taṁ mahātmānaṁ śuddhātmānam akalmaṣam । dadr̥śuḥ pāṇḍavā rājan pathi dvaipāyanaṁ tadā ॥

तस्मै यथावत्सत्कारं कृत्वा तेन च सान्त्विताः । कथान्ते चाभ्यनुज्ञाताः प्रययुर्द्रुपदक्षयम् ॥

tasmai yathāvat satkāraṁ kr̥tvā tena ca sāntvitāḥ । kathānte cābhyanujñātāḥ prayayur drupadakṣayam ॥

पश्यन्तो रमणीयानि वनानि च सरांसि च । तत्र तत्र वसन्तश्च शनैर्जग्मुर्महारथाः ॥

paśyanto ramaṇīyāni vanāni ca sarāṁsi ca । tatra tatra vasantaś ca śanair jagmur mahārathāḥ ॥

स्वाध्यायवन्तः शुचयो मधुराः प्रियवादिनः । आनुपूर्व्येण संप्राप्ताः पाञ्चालान्कुरुनन्दनाः ॥

svādhyāyavantaḥ śucayo madhurāḥ priyavādinaḥ । ānupūrvyeṇa saṁprāptāḥ pāñcālān kurunandanāḥ ॥

ते तु दृष्ट्वा पुरं तच्च स्कन्धावारं च पाण्डवाः । कुम्भकारस्य शालायां निवेशं चक्रिरे तदा ॥

te tu dr̥ṣṭvā puraṁ tac ca skandhāvāraṁ ca pāṇḍavāḥ । kumbhakārasya śālāyāṁ niveśaṁ cakrire tadā ॥

तत्र भैक्षं समाजह्रुर्ब्राह्मीं वृत्तिं समाश्रिताः । तांश्च प्राप्तांस्तदा वीराञ्जज्ञिरे न नराः क्वचित् ॥

tatra bhaikṣaṁ samājahrur brāhmīṁ vr̥ttiṁ samāśritāḥ । tāṁś ca prāptāṁs tadā vīrāñ jajñire na narāḥ kva cit ॥

यज्ञसेनस्य कामस्तु पाण्डवाय किरीटिने । कृष्णां दद्यामिति सदा न चैतद्विवृणोति सः ॥

yajñasenasya kāmas tu pāṇḍavāya kirīṭine । kr̥ṣṇāṁ dadyām iti sadā na caitad vivr̥ṇoti saḥ ॥

सोऽन्वेषमाणः कौन्तेयान्पाञ्चाल्यो जनमेजय । दृढं धनुरनायम्यं कारयामास भारत ॥

so ’nveṣamāṇaḥ kaunteyān pāñcālyo janamejaya । dr̥ḍhaṁ dhanur anāyamyaṁ kārayām āsa bhārata ॥

यन्त्रं वैहायसं चापि कारयामास कृत्रिमम् । तेन यन्त्रेण सहितं राजा लक्ष्यं च काञ्चनम् ॥

yantraṁ vaihāyasaṁ cāpi kārayām āsa kr̥trimam । tena yantreṇa sahitaṁ rājā lakṣyaṁ ca kāñcanam ॥

द्रुपद उवाच । इदं सज्यं धनुः कृत्वा सज्येनानेन सायकैः । अतीत्य लक्ष्यं यो वेद्धा स लब्धा मत्सुतामिति ॥

drupada uvāca । idaṁ sajyaṁ dhanuḥ kr̥tvā sajyenānena sāyakaiḥ । atītya lakṣyaṁ yo veddhā sa labdhā matsutām iti ॥

वैशंपायन उवाच । इति स द्रुपदो राजा सर्वतः समघोषयत् । तच्छ्रुत्वा पार्थिवाः सर्वे समीयुस्तत्र भारत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । iti sa drupado rājā sarvataḥ samaghoṣayat । tac chrutvā pārthivāḥ sarve samīyus tatra bhārata ॥

ऋषयश्च महात्मानः स्वयंवरदिदृक्षया । दुर्योधनपुरोगाश्च सकर्णाः कुरवो नृप ॥

r̥ṣayaś ca mahātmānaḥ svayaṁvaradidr̥kṣayā । duryodhanapurogāś ca sakarṇāḥ kuravo nr̥pa ॥

ब्राह्मणाश्च महाभागा देशेभ्यः समुपागमन् । तेऽभ्यर्चिता राजगणा द्रुपदेन महात्मना ॥

brāhmaṇāś ca mahābhāgā deśebhyaḥ samupāgaman । te ’bhyarcitā rājagaṇā drupadena mahātmanā ॥

ततः पौरजनाः सर्वे सागरोद्धूतनिःस्वनाः । शिशुमारपुरं प्राप्य न्यविशंस्ते च पार्थिवाः ॥

tataḥ paurajanāḥ sarve sāgaroddhūtaniḥsvanāḥ । śiśumārapuraṁ prāpya nyaviśaṁs te ca pārthivāḥ ॥

प्रागुत्तरेण नगराद्भूमिभागे समे शुभे । समाजवाटः शुशुभे भवनैः सर्वतो वृतः ॥

prāguttareṇa nagarād bhūmibhāge same śubhe । samājavāṭaḥ śuśubhe bhavanaiḥ sarvato vr̥taḥ ॥

प्राकारपरिखोपेतो द्वारतोरणमण्डितः । वितानेन विचित्रेण सर्वतः समवस्तृतः ॥

prākāraparikhopeto dvāratoraṇamaṇḍitaḥ । vitānena vicitreṇa sarvataḥ samavastr̥taḥ ॥

तूर्यौघशतसंकीर्णः परार्ध्यागुरुधूपितः । चन्दनोदकसिक्तश्च माल्यदामैश्च शोभितः ॥

tūryaughaśatasaṁkīrṇaḥ parārdhyāgurudhūpitaḥ । candanodakasiktaś ca mālyadāmaiś ca śobhitaḥ ॥

कैलासशिखरप्रख्यैर्नभस्तलविलेखिभिः । सर्वतः संवृतैर्नद्धः प्रासादैः सुकृतोच्छ्रितैः ॥

kailāsaśikharaprakhyair nabhastalavilekhibhiḥ । sarvataḥ saṁvr̥tair naddhaḥ prāsādaiḥ sukr̥tocchritaiḥ ॥

सुवर्णजालसंवीतैर्मणिकुट्टिमभूषितैः । सुखारोहणसोपानैर्महासनपरिच्छदैः ॥

suvarṇajālasaṁvītair maṇikuṭṭimabhūṣitaiḥ । sukhārohaṇasopānair mahāsanaparicchadaiḥ ॥

अग्राम्यसमवच्छन्नैरगुरूत्तमवासितैः । हंसाच्छवर्णैर्बहुभिरायोजनसुगन्धिभिः ॥

agrāmyasamavacchannair agurūttamavāsitaiḥ । haṁsācchavarṇair bahubhir āyojanasugandhibhiḥ ॥

असंबाधशतद्वारैः शयनासनशोभितैः । बहुधातुपिनद्धाङ्गैर्हिमवच्छिखरैरिव ॥

asaṁbādhaśatadvāraiḥ śayanāsanaśobhitaiḥ । bahudhātupinaddhāṅgair himavacchikharair iva ॥

तत्र नानाप्रकारेषु विमानेषु स्वलंकृताः । स्पर्धमानास्तदान्योन्यं निषेदुः सर्वपार्थिवाः ॥

tatra nānāprakāreṣu vimāneṣu svalaṁkr̥tāḥ । spardhamānās tadānyonyaṁ niṣeduḥ sarvapārthivāḥ ॥

तत्रोपविष्टान्ददृशुर्महासत्त्वपराक्रमान् । राजसिंहान्महाभागान्कृष्णागुरुविभूषितान् ॥

tatropaviṣṭān dadr̥śur mahāsattvaparākramān । rājasiṁhān mahābhāgān kr̥ṣṇāguruvibhūṣitān ॥

महाप्रसादान्ब्रह्मण्यान्स्वराष्ट्रपरिरक्षिणः । प्रियान्सर्वस्य लोकस्य सुकृतैः कर्मभिः शुभैः ॥

mahāprasādān brahmaṇyān svarāṣṭraparirakṣiṇaḥ । priyān sarvasya lokasya sukr̥taiḥ karmabhiḥ śubhaiḥ ॥

मञ्चेषु च परार्ध्येषु पौरजानपदा जनाः । कृष्णादर्शनतुष्ट्यर्थं सर्वतः समुपाविशन् ॥

mañceṣu ca parārdhyeṣu paurajānapadā janāḥ । kr̥ṣṇādarśanatuṣṭyarthaṁ sarvataḥ samupāviśan ॥

ब्राह्मणैस्ते च सहिताः पाण्डवाः समुपाविशन् । ऋद्धिं पाञ्चालराजस्य पश्यन्तस्तामनुत्तमाम् ॥

brāhmaṇais te ca sahitāḥ pāṇḍavāḥ samupāviśan । r̥ddhiṁ pāñcālarājasya paśyantas tām anuttamām ॥

ततः समाजो ववृधे स राजन्दिवसान्बहून् । रत्नप्रदानबहुलः शोभितो नटनर्तकैः ॥

tataḥ samājo vavr̥dhe sa rājan divasān bahūn । ratnapradānabahulaḥ śobhito naṭanartakaiḥ ॥

वर्तमाने समाजे तु रमणीयेऽह्नि षोडशे । आप्लुताङ्गी सुवसना सर्वाभरणभूषिता ॥

vartamāne samāje tu ramaṇīye ’hni ṣoḍaśe । āplutāṅgī suvasanā sarvābharaṇabhūṣitā ॥

वीरकांस्यमुपादाय काञ्चनं समलंकृतम् । अवतीर्णा ततो रङ्गं द्रौपदी भरतर्षभ ॥

vīrakāṁsyam upādāya kāñcanaṁ samalaṁkr̥tam । avatīrṇā tato raṅgaṁ draupadī bharatarṣabha ॥

पुरोहितः सोमकानां मन्त्रविद्ब्राह्मणः शुचिः । परिस्तीर्य जुहावाग्निमाज्येन विधिना तदा ॥

purohitaḥ somakānāṁ mantravid brāhmaṇaḥ śuciḥ । paristīrya juhāvāgnim ājyena vidhinā tadā ॥

स तर्पयित्वा ज्वलनं ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च । वारयामास सर्वाणि वादित्राणि समन्ततः ॥

sa tarpayitvā jvalanaṁ brāhmaṇān svasti vācya ca । vārayām āsa sarvāṇi vāditrāṇi samantataḥ ॥

निःशब्दे तु कृते तस्मिन्धृष्टद्युम्नो विशां पते । रङ्गमध्यगतस्तत्र मेघगम्भीरया गिरा । वाक्यमुच्चैर्जगादेदं श्लक्ष्णमर्थवदुत्तमम् ॥

niḥśabde tu kr̥te tasmin dhr̥ṣṭadyumno viśāṁ pate । raṅgamadhyagatas tatra meghagambhīrayā girā । vākyam uccair jagādedaṁ ślakṣṇam arthavad uttamam ॥

इदं धनुर्लक्ष्यमिमे च बाणाः; शृण्वन्तु मे पार्थिवाः सर्व एव । यन्त्रच्छिद्रेणाभ्यतिक्रम्य लक्ष्यं; समर्पयध्वं खगमैर्दशार्धैः ॥

idaṁ dhanur lakṣyam ime ca bāṇāḥ; śr̥ṇvantu me pārthivāḥ sarva eva । yantracchidreṇābhyatikramya lakṣyaṁ; samarpayadhvaṁ khagamair daśārdhaiḥ ॥

एतत्कर्ता कर्म सुदुष्करं यः; कुलेन रूपेण बलेन युक्तः । तस्याद्य भार्या भगिनी ममेयं; कृष्णा भवित्री न मृषा ब्रवीमि ॥

etat kartā karma suduṣkaraṁ yaḥ; kulena rūpeṇa balena yuktaḥ । tasyādya bhāryā bhaginī mameyaṁ; kr̥ṣṇā bhavitrī na mr̥ṣā bravīmi ॥

तानेवमुक्त्वा द्रुपदस्य पुत्रः; पश्चादिदं द्रौपदीमभ्युवाच । नाम्ना च गोत्रेण च कर्मणा च; संकीर्तयंस्तान्नृपतीन्समेतान् ॥

tān evam uktvā drupadasya putraḥ; paścād idaṁ draupadīm abhyuvāca । nāmnā ca gotreṇa ca karmaṇā ca; saṁkīrtayaṁs tān nr̥patīn sametān ॥