Adhyāya 168

वसिष्ठ उवाच । मा भैः पुत्रि न भेतव्यं रक्षसस्ते कथंचन । नैतद्रक्षो भयं यस्मात्पश्यसि त्वमुपस्थितम् ॥

vasiṣṭha uvāca । mā bhaiḥ putri na bhetavyaṁ rakṣasas te kathaṁ cana । naitad rakṣo bhayaṁ yasmāt paśyasi tvam upasthitam ॥

राजा कल्माषपादोऽयं वीर्यवान्प्रथितो भुवि । स एषोऽस्मिन्वनोद्देशे निवसत्यतिभीषणः ॥

rājā kalmāṣapādo ’yaṁ vīryavān prathito bhuvi । sa eṣo ’smin vanoddeśe nivasaty atibhīṣaṇaḥ ॥

गन्धर्व उवाच । तमापतन्तं संप्रेक्ष्य वसिष्ठो भगवानृषिः । वारयामास तेजस्वी हुंकरेणैव भारत ॥

gandharva uvāca । tam āpatantaṁ saṁprekṣya vasiṣṭho bhagavān r̥ṣiḥ । vārayām āsa tejasvī huṁkareṇaiva bhārata ॥

मन्त्रपूतेन च पुनः स तमभ्युक्ष्य वारिणा । मोक्षयामास वै घोराद्राक्षसाद्राजसत्तमम् ॥

mantrapūtena ca punaḥ sa tam abhyukṣya vāriṇā । mokṣayām āsa vai ghorād rākṣasād rājasattamam ॥

स हि द्वादश वर्षाणि वसिष्ठस्यैव तेजसा । ग्रस्त आसीद्गृहेणेव पर्वकाले दिवाकरः ॥

sa hi dvādaśa varṣāṇi vasiṣṭhasyaiva tejasā । grasta āsīd gr̥heṇeva parvakāle divākaraḥ ॥

रक्षसा विप्रमुक्तोऽथ स नृपस्तद्वनं महत् । तेजसा रञ्जयामास संध्याभ्रमिव भास्करः ॥

rakṣasā vipramukto ’tha sa nr̥pas tad vanaṁ mahat । tejasā rañjayām āsa saṁdhyābhram iva bhāskaraḥ ॥

प्रतिलभ्य ततः संज्ञामभिवाद्य कृताञ्जलिः । उवाच नृपतिः काले वसिष्ठमृषिसत्तमम् ॥

pratilabhya tataḥ saṁjñām abhivādya kr̥tāñjaliḥ । uvāca nr̥patiḥ kāle vasiṣṭham r̥ṣisattamam ॥

सौदासोऽहं महाभाग याज्यस्ते द्विजसत्तम । अस्मिन्काले यदिष्टं ते ब्रूहि किं करवाणि ते ॥

saudāso ’haṁ mahābhāga yājyas te dvijasattama । asmin kāle yad iṣṭaṁ te brūhi kiṁ karavāṇi te ॥

वसिष्ठ उवाच । वृत्तमेतद्यथाकालं गच्छ राज्यं प्रशाधि तत् । ब्राह्मणांश्च मनुष्येन्द्र मावमंस्थाः कदाचन ॥

vasiṣṭha uvāca । vr̥ttam etad yathākālaṁ gaccha rājyaṁ praśādhi tat । brāhmaṇāṁś ca manuṣyendra māvamaṁsthāḥ kadā cana ॥

राजोवाच । नावमंस्याम्यहं ब्रह्मन्कदाचिद्ब्राह्मणर्षभान् । त्वन्निदेशे स्थितः शश्वत्पुजयिष्याम्यहं द्विजान् ॥

rājovāca । nāvamaṁsyāmy ahaṁ brahman kadā cid brāhmaṇarṣabhān । tvan nideśe sthitaḥ śaśvat pujayiṣyāmy ahaṁ dvijān ॥

इक्ष्वाकूणां तु येनाहमनृणः स्यां द्विजोत्तम । तत्त्वत्तः प्राप्तुमिच्छामि वरं वेदविदां वर ॥

ikṣvākūṇāṁ tu yenāham anr̥ṇaḥ syāṁ dvijottama । tat tvattaḥ prāptum icchāmi varaṁ vedavidāṁ vara ॥

अपत्यायेप्सितां मह्यं महिषीं गन्तुमर्हसि । शीलरूपगुणोपेतामिक्ष्वाकुकुलवृद्धये ॥

apatyāyepsitāṁ mahyaṁ mahiṣīṁ gantum arhasi । śīlarūpaguṇopetām ikṣvākukulavr̥ddhaye ॥

गन्धर्व उवाच । ददानीत्येव तं तत्र राजानं प्रत्युवाच ह । वसिष्ठः परमेष्वासं सत्यसंधो द्विजोत्तमः ॥

gandharva uvāca । dadānīty eva taṁ tatra rājānaṁ pratyuvāca ha । vasiṣṭhaḥ parameṣvāsaṁ satyasaṁdho dvijottamaḥ ॥

ततः प्रतिययौ काले वसिष्ठसहितोऽनघ । ख्यातं पुरवरं लोकेष्वयोध्यां मनुजेश्वरः ॥

tataḥ pratiyayau kāle vasiṣṭhasahito ’nagha । khyātaṁ puravaraṁ lokeṣv ayodhyāṁ manujeśvaraḥ ॥

तं प्रजाः प्रतिमोदन्त्यः सर्वाः प्रत्युद्ययुस्तदा । विपाप्मानं महात्मानं दिवौकस इवेश्वरम् ॥

taṁ prajāḥ pratimodantyaḥ sarvāḥ pratyudyayus tadā । vipāpmānaṁ mahātmānaṁ divaukasa iveśvaram ॥

अचिरात्स मनुष्येन्द्रो नगरीं पुण्यकर्मणाम् । विवेश सहितस्तेन वसिष्ठेन महात्मना ॥

acirāt sa manuṣyendro nagarīṁ puṇyakarmaṇām । viveśa sahitas tena vasiṣṭhena mahātmanā ॥

ददृशुस्तं ततो राजन्नयोध्यावासिनो जनाः । पुष्येण सहितं काले दिवाकरमिवोदितम् ॥

dadr̥śus taṁ tato rājann ayodhyāvāsino janāḥ । puṣyeṇa sahitaṁ kāle divākaram ivoditam ॥

स हि तां पूरयामास लक्ष्म्या लक्ष्मीवतां वरः । अयोध्यां व्योम शीतांशुः शरत्काल इवोदितः ॥

sa hi tāṁ pūrayām āsa lakṣmyā lakṣmīvatāṁ varaḥ । ayodhyāṁ vyoma śītāṁśuḥ śaratkāla ivoditaḥ ॥

संसिक्तमृष्टपन्थानं पताकोच्छ्रयभूषितम् । मनः प्रह्लादयामासा तस्य तत्पुरमुत्तमम् ॥

saṁsiktamr̥ṣṭapanthānaṁ patākocchrayabhūṣitam । manaḥ prahlādayām āsā tasya tat puram uttamam ॥

तुष्टपुष्टजनाकीर्णा सा पुरी कुरुनन्दन । अशोभत तदा तेन शक्रेणेवामरावती ॥

tuṣṭapuṣṭajanākīrṇā sā purī kurunandana । aśobhata tadā tena śakreṇevāmarāvatī ॥

ततः प्रविष्टे राजेन्द्रे तस्मिन्राजनि तां पुरीम् । तस्य राज्ञोऽऽज्ञया देवी वसिष्ठमुपचक्रमे ॥

tataḥ praviṣṭe rājendre tasmin rājani tāṁ purīm । tasya rājño ’’jñayā devī vasiṣṭham upacakrame ॥

ऋतावथ महर्षिः स संबभूव तया सह । देव्या दिव्येन विधिना वसिष्ठः श्रेष्ठभागृषिः ॥

r̥tāv atha maharṣiḥ sa saṁbabhūva tayā saha । devyā divyena vidhinā vasiṣṭhaḥ śreṣṭhabhāg r̥ṣiḥ ॥

अथ तस्यां समुत्पन्ने गर्भे स मुनिसत्तमः । राज्ञाभिवादितस्तेन जगाम पुनराश्रमम् ॥

atha tasyāṁ samutpanne garbhe sa munisattamaḥ । rājñābhivāditas tena jagāma punar āśramam ॥

दीर्घकालधृतं गर्भं सुषाव न तु तं यदा । साथ देव्यश्मना कुक्षिं निर्बिभेद तदा स्वकम् ॥

dīrghakāladhr̥taṁ garbhaṁ suṣāva na tu taṁ yadā । sātha devy aśmanā kukṣiṁ nirbibheda tadā svakam ॥

द्वादशेऽथ ततो वर्षे स जज्ञे मनुजर्षभ । अश्मको नाम राजर्षिः पोतनं यो न्यवेशयत् ॥

dvādaśe ’tha tato varṣe sa jajñe manujarṣabha । aśmako nāma rājarṣiḥ potanaṁ yo nyaveśayat ॥