Adhyāya 167

गन्धर्व उवाच । ततो दृष्ट्वाश्रमपदं रहितं तैः सुतैर्मुनिः । निर्जगाम सुदुःखार्तः पुनरेवाश्रमात्ततः ॥

gandharva uvāca । tato dr̥ṣṭvāśramapadaṁ rahitaṁ taiḥ sutair muniḥ । nirjagāma suduḥkhārtaḥ punar evāśramāt tataḥ ॥

सोऽपश्यत्सरितं पूर्णां प्रावृट्काले नवाम्भसा । वृक्षान्बहुविधान्पार्थ वहन्तीं तीरजान्बहून् ॥

so ’paśyat saritaṁ pūrṇāṁ prāvr̥ṭkāle navāmbhasā । vr̥kṣān bahuvidhān pārtha vahantīṁ tīrajān bahūn ॥

अथ चिन्तां समापेदे पुनः पौरवनन्दन । अम्भस्यस्या निमज्जेयमिति दुःखसमन्वितः ॥

atha cintāṁ samāpede punaḥ pauravanandana । ambhasy asyā nimajjeyam iti duḥkhasamanvitaḥ ॥

ततः पाशैस्तदात्मानं गाढं बद्ध्वा महामुनिः । तस्या जले महानद्या निममज्ज सुदुःखितः ॥

tataḥ pāśais tadātmānaṁ gāḍhaṁ baddhvā mahāmuniḥ । tasyā jale mahānadyā nimamajja suduḥkhitaḥ ॥

अथ छित्त्वा नदी पाशांस्तस्यारिबलमर्दन । समस्थं तमृषिं कृत्वा विपाशं समवासृजत् ॥

atha chittvā nadī pāśāṁs tasyāribalamardana । samasthaṁ tam r̥ṣiṁ kr̥tvā vipāśaṁ samavāsr̥jat ॥

उत्ततार ततः पाशैर्विमुक्तः स महानृषिः । विपाशेति च नामास्या नद्याश्चक्रे महानृषिः ॥

uttatāra tataḥ pāśair vimuktaḥ sa mahān r̥ṣiḥ । vipāśeti ca nāmāsyā nadyāś cakre mahān r̥ṣiḥ ॥

शोके बुद्धिं ततश्चक्रे न चैकत्र व्यतिष्ठत । सोऽगच्छत्पर्वतांश्चैव सरितश्च सरांसि च ॥

śoke buddhiṁ tataś cakre na caikatra vyatiṣṭhata । so ’gacchat parvatāṁś caiva saritaś ca sarāṁsi ca ॥

ततः स पुनरेवर्षिर्नदीं हैमवतीं तदा । चण्डग्राहवतीं दृष्ट्वा तस्याः स्रोतस्यवापतत् ॥

tataḥ sa punar evarṣir nadīṁ haimavatīṁ tadā । caṇḍagrāhavatīṁ dr̥ṣṭvā tasyāḥ srotasy avāpatat ॥

सा तमग्निसमं विप्रमनुचिन्त्य सरिद्वरा । शतधा विद्रुता यस्माच्छतद्रुरिति विश्रुता ॥

sā tam agnisamaṁ vipram anucintya saridvarā । śatadhā vidrutā yasmāc chatadrur iti viśrutā ॥

ततः स्थलगतं दृष्ट्वा तत्राप्यात्मानमात्मना । मर्तुं न शक्यमित्युक्त्वा पुनरेवाश्रमं ययौ ॥

tataḥ sthalagataṁ dr̥ṣṭvā tatrāpy ātmānam ātmanā । martuṁ na śakyam ity uktvā punar evāśramaṁ yayau ॥

वध्वादृश्यन्त्यानुगत आश्रमाभिमुखो व्रजन् । अथ शुश्राव संगत्या वेदाध्ययननिःस्वनम् । पृष्ठतः परिपूर्णार्थैः षड्भिरङ्गैरलंकृतम् ॥

vadhvādr̥śyantyānugata āśramābhimukho vrajan । atha śuśrāva saṁgatyā vedādhyayananiḥsvanam । pr̥ṣṭhataḥ paripūrṇārthaiḥ ṣaḍbhir aṅgair alaṁkr̥tam ॥

अनुव्रजति को न्वेष मामित्येव च सोऽब्रवीत् । अहं त्वदृश्यती नाम्ना तं स्नुषा प्रत्यभाषत । शक्तेर्भार्या महाभाग तपोयुक्ता तपस्विनी ॥

anuvrajati ko nv eṣa mām ity eva ca so ’bravīt । ahaṁ tv adr̥śyatī nāmnā taṁ snuṣā pratyabhāṣata । śakter bhāryā mahābhāga tapoyuktā tapasvinī ॥

वसिष्ठ उवाच । पुत्रि कस्यैष साङ्गस्य वेदस्याध्ययनस्वनः । पुरा साङ्गस्य वेदस्य शक्तेरिव मया श्रुतः ॥

vasiṣṭha uvāca । putri kasyaiṣa sāṅgasya vedasyādhyayanasvanaḥ । purā sāṅgasya vedasya śakter iva mayā śrutaḥ ॥

अदृश्यन्त्युवाच । अयं कुक्षौ समुत्पन्नः शक्तेर्गर्भः सुतस्य ते । समा द्वादश तस्येह वेदानभ्यसतो मुने ॥

adr̥śyanty uvāca । ayaṁ kukṣau samutpannaḥ śakter garbhaḥ sutasya te । samā dvādaśa tasyeha vedān abhyasato mune ॥

गन्धर्व उवाच । एवमुक्तस्ततो हृष्टो वसिष्ठः श्रेष्ठभागृषिः । अस्ति संतानमित्युक्त्वा मृत्योः पार्थ न्यवर्तत ॥

gandharva uvāca । evam uktas tato hr̥ṣṭo vasiṣṭhaḥ śreṣṭhabhāg r̥ṣiḥ । asti saṁtānam ity uktvā mr̥tyoḥ pārtha nyavartata ॥

ततः प्रतिनिवृत्तः स तया वध्वा सहानघ । कल्माषपादमासीनं ददर्श विजने वने ॥

tataḥ pratinivr̥ttaḥ sa tayā vadhvā sahānagha । kalmāṣapādam āsīnaṁ dadarśa vijane vane ॥

स तु दृष्ट्वैव तं राजा क्रुद्ध उत्थाय भारत । आविष्टो रक्षसोग्रेण इयेषात्तुं ततः स्म तम् ॥

sa tu dr̥ṣṭvaiva taṁ rājā kruddha utthāya bhārata । āviṣṭo rakṣasogreṇa iyeṣāttuṁ tataḥ sma tam ॥

अदृश्यन्ती तु तं दृष्ट्वा क्रूरकर्माणमग्रतः । भयसंविग्नया वाचा वसिष्ठमिदमब्रवीत् ॥

adr̥śyantī tu taṁ dr̥ṣṭvā krūrakarmāṇam agrataḥ । bhayasaṁvignayā vācā vasiṣṭham idam abravīt ॥

असौ मृत्युरिवोग्रेण दण्डेन भगवन्नितः । प्रगृहीतेन काष्ठेन राक्षसोऽभ्येति भीषणः ॥

asau mr̥tyur ivogreṇa daṇḍena bhagavann itaḥ । pragr̥hītena kāṣṭhena rākṣaso ’bhyeti bhīṣaṇaḥ ॥

तं निवारयितुं शक्तो नान्योऽस्ति भुवि कश्चन । त्वदृतेऽद्य महाभाग सर्ववेदविदां वर ॥

taṁ nivārayituṁ śakto nānyo ’sti bhuvi kaś cana । tvad r̥te ’dya mahābhāga sarvavedavidāṁ vara ॥

त्राहि मां भगवन्पापादस्माद्दारुणदर्शनात् । रक्षो अत्तुमिह ह्यावां नूनमेतच्चिकीर्षति ॥

trāhi māṁ bhagavan pāpād asmād dāruṇadarśanāt । rakṣo attum iha hy āvāṁ nūnam etac cikīrṣati ॥