Adhyāya 139

वैशंपायन उवाच । तत्र तेषु शयानेषु हिडिम्बो नाम राक्षसः । अविदूरे वनात्तस्माच्छालवृक्षमुपाश्रितः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tatra teṣu śayāneṣu hiḍimbo nāma rākṣasaḥ । avidūre vanāt tasmāc chālavr̥kṣam upāśritaḥ ॥

क्रूरो मानुषमांसादो महावीर्यो महाबलः । विरूपरूपः पिङ्गाक्षः करालो घोरदर्शनः । पिशितेप्सुः क्षुधार्तस्तानपश्यत यदृच्छया ॥

krūro mānuṣamāṁsādo mahāvīryo mahābalaḥ । virūparūpaḥ piṅgākṣaḥ karālo ghoradarśanaḥ । piśitepsuḥ kṣudhārtas tān apaśyata yadr̥cchayā ॥

ऊर्ध्वाङ्गुलिः स कण्डूयन्धुन्वन्रूक्षाञ्शिरोरुहान् । जृम्भमाणो महावक्त्रः पुनः पुनरवेक्ष्य च ॥

ūrdhvāṅguliḥ sa kaṇḍūyan dhunvan rūkṣāñ śiroruhān । jr̥mbhamāṇo mahāvaktraḥ punaḥ punar avekṣya ca ॥

दुष्टो मानुषमांसादो महाकायो महाबलः । आघ्राय मानुषं गन्धं भगिनीमिदमब्रवीत् ॥

duṣṭo mānuṣamāṁsādo mahākāyo mahābalaḥ । āghrāya mānuṣaṁ gandhaṁ bhaginīm idam abravīt ॥

उपपन्नश्चिरस्याद्य भक्षो मम मनःप्रियः । स्नेहस्रवान्प्रस्रवति जिह्वा पर्येति मे मुखम् ॥

upapannaś cirasyādya bhakṣo mama manaḥpriyaḥ । snehasravān prasravati jihvā paryeti me mukham ॥

अष्टौ दंष्ट्राः सुतीक्ष्णाग्राश्चिरस्यापातदुःसहाः । देहेषु मज्जयिष्यामि स्निग्धेषु पिशितेषु च ॥

aṣṭau daṁṣṭrāḥ sutīkṣṇāgrāś cirasyāpātaduḥsahāḥ । deheṣu majjayiṣyāmi snigdheṣu piśiteṣu ca ॥

आक्रम्य मानुषं कण्ठमाच्छिद्य धमनीमपि । उष्णं नवं प्रपास्यामि फेनिलं रुधिरं बहु ॥

ākramya mānuṣaṁ kaṇṭham ācchidya dhamanīm api । uṣṇaṁ navaṁ prapāsyāmi phenilaṁ rudhiraṁ bahu ॥

गच्छ जानीहि के त्वेते शेरते वनमाश्रिताः । मानुषो बलवान्गन्धो घ्राणं तर्पयतीव मे ॥

gaccha jānīhi ke tv ete śerate vanam āśritāḥ । mānuṣo balavān gandho ghrāṇaṁ tarpayatīva me ॥

हत्वैतान्मानुषान्सर्वानानयस्व ममान्तिकम् । अस्मद्विषयसुप्तेभ्यो नैतेभ्यो भयमस्ति ते ॥

hatvaitān mānuṣān sarvān ānayasva mamāntikam । asmadviṣayasuptebhyo naitebhyo bhayam asti te ॥

एषां मांसानि संस्कृत्य मानुषाणां यथेष्टतः । भक्षयिष्याव सहितौ कुरु तूर्णं वचो मम ॥

eṣāṁ māṁsāni saṁskr̥tya mānuṣāṇāṁ yatheṣṭataḥ । bhakṣayiṣyāva sahitau kuru tūrṇaṁ vaco mama ॥

भ्रातुर्वचनमाज्ञाय त्वरमाणेव राक्षसी । जगाम तत्र यत्र स्म पाण्डवा भरतर्षभ ॥

bhrātur vacanam ājñāya tvaramāṇeva rākṣasī । jagāma tatra yatra sma pāṇḍavā bharatarṣabha ॥

ददर्श तत्र गत्वा सा पाण्डवान्पृथया सह । शयानान्भीमसेनं च जाग्रतं त्वपराजितम् ॥

dadarśa tatra gatvā sā pāṇḍavān pr̥thayā saha । śayānān bhīmasenaṁ ca jāgrataṁ tv aparājitam ॥

दृष्ट्वैव भीमसेनं सा शालस्कन्धमिवोद्गतम् । राक्षसी कामयामास रूपेणाप्रतिमं भुवि ॥

dr̥ṣṭvaiva bhīmasenaṁ sā śālaskandham ivodgatam । rākṣasī kāmayām āsa rūpeṇāpratimaṁ bhuvi ॥

अयं श्यामो महाबाहुः सिंहस्कन्धो महाद्युतिः । कम्बुग्रीवः पुष्कराक्षो भर्ता युक्तो भवेन्मम ॥

ayaṁ śyāmo mahābāhuḥ siṁhaskandho mahādyutiḥ । kambugrīvaḥ puṣkarākṣo bhartā yukto bhaven mama ॥

नाहं भ्रातृवचो जातु कुर्यां क्रूरोपसंहितम् । पतिस्नेहोऽतिबलवान्न तथा भ्रातृसौहृदम् ॥

nāhaṁ bhrātr̥vaco jātu kuryāṁ krūropasaṁhitam । patisneho ’tibalavān na tathā bhrātr̥sauhr̥dam ॥

मुहूर्तमिव तृप्तिश्च भवेद्भ्रातुर्ममैव च । हतैरेतैरहत्वा तु मोदिष्ये शाश्वतीः समाः ॥

muhūrtam iva tr̥ptiś ca bhaved bhrātur mamaiva ca । hatair etair ahatvā tu modiṣye śāśvatīḥ samāḥ ॥

सा कामरूपिणी रूपं कृत्वा मानुषमुत्तमम् । उपतस्थे महाबाहुं भीमसेनं शनैः शनैः ॥

sā kāmarūpiṇī rūpaṁ kr̥tvā mānuṣam uttamam । upatasthe mahābāhuṁ bhīmasenaṁ śanaiḥ śanaiḥ ॥

विलज्जमानेव लता दिव्याभरणभूषिता । स्मितपूर्वमिदं वाक्यं भीमसेनमथाब्रवीत् ॥

vilajjamāneva latā divyābharaṇabhūṣitā । smitapūrvam idaṁ vākyaṁ bhīmasenam athābravīt ॥

कुतस्त्वमसि संप्राप्तः कश्चासि पुरुषर्षभ । क इमे शेरते चेह पुरुषा देवरूपिणः ॥

kutas tvam asi saṁprāptaḥ kaś cāsi puruṣarṣabha । ka ime śerate ceha puruṣā devarūpiṇaḥ ॥

केयं च बृहती श्यामा सुकुमारी तवानघ । शेते वनमिदं प्राप्य विश्वस्ता स्वगृहे यथा ॥

keyaṁ ca br̥hatī śyāmā sukumārī tavānagha । śete vanam idaṁ prāpya viśvastā svagr̥he yathā ॥

नेदं जानाति गहनं वनं राक्षससेवितम् । वसति ह्यत्र पापात्मा हिडिम्बो नाम राक्षसः ॥

nedaṁ jānāti gahanaṁ vanaṁ rākṣasasevitam । vasati hy atra pāpātmā hiḍimbo nāma rākṣasaḥ ॥

तेनाहं प्रेषिता भ्रात्रा दुष्टभावेन रक्षसा । बिभक्षयिषता मांसं युष्माकममरोपम ॥

tenāhaṁ preṣitā bhrātrā duṣṭabhāvena rakṣasā । bibhakṣayiṣatā māṁsaṁ yuṣmākam amaropama ॥

साहं त्वामभिसंप्रेक्ष्य देवगर्भसमप्रभम् । नान्यं भर्तारमिच्छामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥

sāhaṁ tvām abhisaṁprekṣya devagarbhasamaprabham । nānyaṁ bhartāram icchāmi satyam etad bravīmi te ॥

एतद्विज्ञाय धर्मज्ञ युक्तं मयि समाचर । कामोपहतचित्ताङ्गीं भजमानां भजस्व माम् ॥

etad vijñāya dharmajña yuktaṁ mayi samācara । kāmopahatacittāṅgīṁ bhajamānāṁ bhajasva mām ॥

त्रास्येऽहं त्वां महाबाहो राक्षसात्पुरुषादकात् । वत्स्यावो गिरिदुर्गेषु भर्ता भव ममानघ ॥

trāsye ’haṁ tvāṁ mahābāho rākṣasāt puruṣādakāt । vatsyāvo giridurgeṣu bhartā bhava mamānagha ॥

अन्तरिक्षचरा ह्यस्मि कामतो विचरामि च । अतुलामाप्नुहि प्रीतिं तत्र तत्र मया सह ॥

antarikṣacarā hy asmi kāmato vicarāmi ca । atulām āpnuhi prītiṁ tatra tatra mayā saha ॥

भीम उवाच । मातरं भ्रातरं ज्येष्ठं कनिष्ठानपरानिमान् । परित्यजेत को न्वद्य प्रभवन्निव राक्षसि ॥

bhīma uvāca । mātaraṁ bhrātaraṁ jyeṣṭhaṁ kaniṣṭhān aparān imān । parityajeta ko nv adya prabhavann iva rākṣasi ॥

को हि सुप्तानिमान्भ्रातॄन्दत्त्वा राक्षसभोजनम् । मातरं च नरो गच्छेत्कामार्त इव मद्विधः ॥

ko hi suptān imān bhrātr̥̄n dattvā rākṣasabhojanam । mātaraṁ ca naro gacchet kāmārta iva madvidhaḥ ॥

राक्षस्युवाच । यत्ते प्रियं तत्करिष्ये सर्वानेतान्प्रबोधय । मोक्षयिष्यामि वः कामं राक्षसात्पुरुषादकात् ॥

rākṣasy uvāca । yat te priyaṁ tat kariṣye sarvān etān prabodhaya । mokṣayiṣyāmi vaḥ kāmaṁ rākṣasāt puruṣādakāt ॥

भीम उवाच । सुखसुप्तान्वने भ्रातॄन्मातरं चैव राक्षसि । न भयाद्बोधयिष्यामि भ्रातुस्तव दुरात्मनः ॥

bhīma uvāca । sukhasuptān vane bhrātr̥̄n mātaraṁ caiva rākṣasi । na bhayād bodhayiṣyāmi bhrātus tava durātmanaḥ ॥

न हि मे राक्षसा भीरु सोढुं शक्ताः पराक्रमम् । न मनुष्या न गन्धर्वा न यक्षाश्चारुलोचने ॥

na hi me rākṣasā bhīru soḍhuṁ śaktāḥ parākramam । na manuṣyā na gandharvā na yakṣāś cārulocane ॥

गच्छ वा तिष्ठ वा भद्रे यद्वापीच्छसि तत्कुरु । तं वा प्रेषय तन्वङ्गि भ्रातरं पुरुषादकम् ॥

gaccha vā tiṣṭha vā bhadre yad vāpīcchasi tat kuru । taṁ vā preṣaya tanvaṅgi bhrātaraṁ puruṣādakam ॥