Adhyāya 136

वैशंपायन उवाच । तांस्तु दृष्ट्वा सुमनसः परिसंवत्सरोषितान् । विश्वस्तानिव संलक्ष्य हर्षं चक्रे पुरोचनः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tāṁs tu dr̥ṣṭvā sumanasaḥ parisaṁvatsaroṣitān । viśvastān iva saṁlakṣya harṣaṁ cakre purocanaḥ ॥

पुरोचने तथा हृष्टे कौन्तेयोऽथ युधिष्ठिरः । भीमसेनार्जुनौ चैव यमौ चोवाच धर्मवित् ॥

purocane tathā hr̥ṣṭe kaunteyo ’tha yudhiṣṭhiraḥ । bhīmasenārjunau caiva yamau covāca dharmavit ॥

अस्मानयं सुविश्वस्तान्वेत्ति पापः पुरोचनः । वञ्चितोऽयं नृशंसात्मा कालं मन्ये पलायने ॥

asmān ayaṁ suviśvastān vetti pāpaḥ purocanaḥ । vañcito ’yaṁ nr̥śaṁsātmā kālaṁ manye palāyane ॥

आयुधागारमादीप्य दग्ध्वा चैव पुरोचनम् । षट्प्राणिनो निधायेह द्रवामोऽनभिलक्षिताः ॥

āyudhāgāram ādīpya dagdhvā caiva purocanam । ṣaṭ prāṇino nidhāyeha dravāmo ’nabhilakṣitāḥ ॥

अथ दानापदेशेन कुन्ती ब्राह्मणभोजनम् । चक्रे निशि महद्राजन्नाजग्मुस्तत्र योषितः ॥

atha dānāpadeśena kuntī brāhmaṇabhojanam । cakre niśi mahad rājann ājagmus tatra yoṣitaḥ ॥

ता विहृत्य यथाकामं भुक्त्वा पीत्वा च भारत । जग्मुर्निशि गृहानेव समनुज्ञाप्य माधवीम् ॥

tā vihr̥tya yathākāmaṁ bhuktvā pītvā ca bhārata । jagmur niśi gr̥hān eva samanujñāpya mādhavīm ॥

निषादी पञ्चपुत्रा तु तस्मिन्भोज्ये यदृच्छया । अन्नार्थिनी समभ्यागात्सपुत्रा कालचोदिता ॥

niṣādī pañcaputrā tu tasmin bhojye yadr̥cchayā । annārthinī samabhyāgāt saputrā kālacoditā ॥

सा पीत्वा मदिरां मत्ता सपुत्रा मदविह्वला । सह सर्वैः सुतै राजंस्तस्मिन्नेव निवेशने । सुष्वाप विगतज्ञाना मृतकल्पा नराधिप ॥

sā pītvā madirāṁ mattā saputrā madavihvalā । saha sarvaiḥ sutai rājaṁs tasminn eva niveśane । suṣvāpa vigatajñānā mr̥takalpā narādhipa ॥

अथ प्रवाते तुमुले निशि सुप्ते जने विभो । तदुपादीपयद्भीमः शेते यत्र पुरोचनः ॥

atha pravāte tumule niśi supte jane vibho । tad upādīpayad bhīmaḥ śete yatra purocanaḥ ॥

ततः प्रतापः सुमहाञ्शब्दश्चैव विभावसोः । प्रादुरासीत्तदा तेन बुबुधे स जनव्रजः ॥

tataḥ pratāpaḥ sumahāñ śabdaś caiva vibhāvasoḥ । prādurāsīt tadā tena bubudhe sa janavrajaḥ ॥

पौरा ऊचुः । दुर्योधनप्रयुक्तेन पापेनाकृतबुद्धिना । गृहमात्मविनाशाय कारितं दाहितं च यत् ॥

paurā ūcuḥ । duryodhanaprayuktena pāpenākr̥tabuddhinā । gr̥ham ātmavināśāya kāritaṁ dāhitaṁ ca yat ॥

अहो धिग्धृतराष्ट्रस्य बुद्धिर्नातिसमञ्जसी । यः शुचीन्पाण्डवान्बालान्दाहयामास मन्त्रिणा ॥

aho dhig dhr̥tarāṣṭrasya buddhir nātisamañjasī । yaḥ śucīn pāṇḍavān bālān dāhayām āsa mantriṇā ॥

दिष्ट्या त्विदानीं पापात्मा दग्धोऽयमतिदुर्मतिः । अनागसः सुविश्वस्तान्यो ददाह नरोत्तमान् ॥

diṣṭyā tv idānīṁ pāpātmā dagdho ’yam atidurmatiḥ । anāgasaḥ suviśvastān yo dadāha narottamān ॥

वैशंपायन उवाच । एवं ते विलपन्ति स्म वारणावतका जनाः । परिवार्य गृहं तच्च तस्थू रात्रौ समन्ततः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evaṁ te vilapanti sma vāraṇāvatakā janāḥ । parivārya gr̥haṁ tac ca tasthū rātrau samantataḥ ॥

पाण्डवाश्चापि ते राजन्मात्रा सह सुदुःखिताः । बिलेन तेन निर्गत्य जग्मुर्गूढमलक्षिताः ॥

pāṇḍavāś cāpi te rājan mātrā saha suduḥkhitāḥ । bilena tena nirgatya jagmur gūḍham alakṣitāḥ ॥

तेन निद्रोपरोधेन साध्वसेन च पाण्डवाः । न शेकुः सहसा गन्तुं सह मात्रा परंतपाः ॥

tena nidroparodhena sādhvasena ca pāṇḍavāḥ । na śekuḥ sahasā gantuṁ saha mātrā paraṁtapāḥ ॥

भीमसेनस्तु राजेन्द्र भीमवेगपराक्रमः । जगाम भ्रातॄनादाय सर्वान्मातरमेव च ॥

bhīmasenas tu rājendra bhīmavegaparākramaḥ । jagāma bhrātr̥̄n ādāya sarvān mātaram eva ca ॥

स्कन्धमारोप्य जननीं यमावङ्केन वीर्यवान् । पार्थौ गृहीत्वा पाणिभ्यां भ्रातरौ सुमहाबलौ ॥

skandham āropya jananīṁ yamāv aṅkena vīryavān । pārthau gr̥hītvā pāṇibhyāṁ bhrātarau sumahābalau ॥

तरसा पादपान्भञ्जन्महीं पद्भ्यां विदारयन् । स जगामाशु तेजस्वी वातरंहा वृकोदरः ॥

tarasā pādapān bhañjan mahīṁ padbhyāṁ vidārayan । sa jagāmāśu tejasvī vātaraṁhā vr̥kodaraḥ ॥