Adhyāya 137

वैशंपायन उवाच । अथ रात्र्यां व्यतीतायामशेषो नागरो जनः । तत्राजगाम त्वरितो दिदृक्षुः पाण्डुनन्दनान् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । atha rātryāṁ vyatītāyām aśeṣo nāgaro janaḥ । tatrājagāma tvarito didr̥kṣuḥ pāṇḍunandanān ॥

निर्वापयन्तो ज्वलनं ते जना ददृशुस्ततः । जातुषं तद्गृहं दग्धममात्यं च पुरोचनम् ॥

nirvāpayanto jvalanaṁ te janā dadr̥śus tataḥ । jātuṣaṁ tad gr̥haṁ dagdham amātyaṁ ca purocanam ॥

नूनं दुर्योधनेनेदं विहितं पापकर्मणा । पाण्डवानां विनाशाय इत्येवं चुक्रुषुर्जनाः ॥

nūnaṁ duryodhanenedaṁ vihitaṁ pāpakarmaṇā । pāṇḍavānāṁ vināśāya ity evaṁ cukruṣur janāḥ ॥

विदिते धृतराष्ट्रस्य धार्तराष्ट्रो न संशयः । दग्धवान्पाण्डुदायादान्न ह्येनं प्रतिषिद्धवान् ॥

vidite dhr̥tarāṣṭrasya dhārtarāṣṭro na saṁśayaḥ । dagdhavān pāṇḍudāyādān na hy enaṁ pratiṣiddhavān ॥

नूनं शांतनवो भीष्मो न धर्ममनुवर्तते । द्रोणश्च विदुरश्चैव कृपश्चान्ये च कौरवाः ॥

nūnaṁ śāṁtanavo bhīṣmo na dharmam anuvartate । droṇaś ca viduraś caiva kr̥paś cānye ca kauravāḥ ॥

ते वयं धृतराष्ट्रस्य प्रेषयामो दुरात्मनः । संवृत्तस्ते परः कामः पाण्डवान्दग्धवानसि ॥

te vayaṁ dhr̥tarāṣṭrasya preṣayāmo durātmanaḥ । saṁvr̥ttas te paraḥ kāmaḥ pāṇḍavān dagdhavān asi ॥

ततो व्यपोहमानास्ते पाण्डवार्थे हुताशनम् । निषादीं ददृशुर्दग्धां पञ्चपुत्रामनागसम् ॥

tato vyapohamānās te pāṇḍavārthe hutāśanam । niṣādīṁ dadr̥śur dagdhāṁ pañcaputrām anāgasam ॥

खनकेन तु तेनैव वेश्म शोधयता बिलम् । पांसुभिः प्रत्यपिहितं पुरुषैस्तैरलक्षितम् ॥

khanakena tu tenaiva veśma śodhayatā bilam । pāṁsubhiḥ pratyapihitaṁ puruṣais tair alakṣitam ॥

ततस्ते प्रेषयामासुर्धृतराष्ट्रस्य नागराः । पाण्डवानग्निना दग्धानमात्यं च पुरोचनम् ॥

tatas te preṣayām āsur dhr̥tarāṣṭrasya nāgarāḥ । pāṇḍavān agninā dagdhān amātyaṁ ca purocanam ॥

श्रुत्वा तु धृतराष्ट्रस्तद्राजा सुमहदप्रियम् । विनाशं पाण्डुपुत्राणां विललाप सुदुःखितः ॥

śrutvā tu dhr̥tarāṣṭras tad rājā sumahad apriyam । vināśaṁ pāṇḍuputrāṇāṁ vilalāpa suduḥkhitaḥ ॥

अद्य पाण्डुर्मृतो राजा भ्राता मम सुदुर्लभः । तेषु वीरेषु दग्धेषु मात्रा सह विशेषतः ॥

adya pāṇḍur mr̥to rājā bhrātā mama sudurlabhaḥ । teṣu vīreṣu dagdheṣu mātrā saha viśeṣataḥ ॥

गच्छन्तु पुरुषाः शीघ्रं नगरं वारणावतम् । सत्कारयन्तु तान्वीरान्कुन्तिराजसुतां च ताम् ॥

gacchantu puruṣāḥ śīghraṁ nagaraṁ vāraṇāvatam । satkārayantu tān vīrān kuntirājasutāṁ ca tām ॥

कारयन्तु च कुल्यानि शुभ्राणि च महान्ति च । ये च तत्र मृतास्तेषां सुहृदोऽर्चन्तु तानपि ॥

kārayantu ca kulyāni śubhrāṇi ca mahānti ca । ye ca tatra mr̥tās teṣāṁ suhr̥do ’rcantu tān api ॥

एवंगते मया शक्यं यद्यत्कारयितुं हितम् । पाण्डवानां च कुन्त्याश्च तत्सर्वं क्रियतां धनैः ॥

evaṁgate mayā śakyaṁ yad yat kārayituṁ hitam । pāṇḍavānāṁ ca kuntyāś ca tat sarvaṁ kriyatāṁ dhanaiḥ ॥

एवमुक्त्वा ततश्चक्रे ज्ञातिभिः परिवारितः । उदकं पाण्डुपुत्राणां धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥

evam uktvā tataś cakre jñātibhiḥ parivāritaḥ । udakaṁ pāṇḍuputrāṇāṁ dhr̥tarāṣṭro ’mbikāsutaḥ ॥

चुक्रुशुः कौरवाः सर्वे भृशं शोकपरायणाः । विदुरस्त्वल्पशश्चक्रे शोकं वेद परं हि सः ॥

cukruśuḥ kauravāḥ sarve bhr̥śaṁ śokaparāyaṇāḥ । viduras tv alpaśaś cakre śokaṁ veda paraṁ hi saḥ ॥

पाण्डवाश्चापि निर्गत्य नगराद्वारणावतात् । जवेन प्रययू राजन्दक्षिणां दिशमाश्रिताः ॥

pāṇḍavāś cāpi nirgatya nagarād vāraṇāvatāt । javena prayayū rājan dakṣiṇāṁ diśam āśritāḥ ॥

विज्ञाय निशि पन्थानं नक्षत्रैर्दक्षिणामुखाः । यतमाना वनं राजन्गहनं प्रतिपेदिरे ॥

vijñāya niśi panthānaṁ nakṣatrair dakṣiṇāmukhāḥ । yatamānā vanaṁ rājan gahanaṁ pratipedire ॥

ततः श्रान्ताः पिपासार्ता निद्रान्धाः पाण्डुनन्दनाः । पुनरूचुर्महावीर्यं भीमसेनमिदं वचः ॥

tataḥ śrāntāḥ pipāsārtā nidrāndhāḥ pāṇḍunandanāḥ । punar ūcur mahāvīryaṁ bhīmasenam idaṁ vacaḥ ॥

इतः कष्टतरं किं नु यद्वयं गहने वने । दिशश्च न प्रजानीमो गन्तुं चैव न शक्नुमः ॥

itaḥ kaṣṭataraṁ kiṁ nu yad vayaṁ gahane vane । diśaś ca na prajānīmo gantuṁ caiva na śaknumaḥ ॥

तं च पापं न जानीमो यदि दग्धः पुरोचनः । कथं नु विप्रमुच्येम भयादस्मादलक्षिताः ॥

taṁ ca pāpaṁ na jānīmo yadi dagdhaḥ purocanaḥ । kathaṁ nu vipramucyema bhayād asmād alakṣitāḥ ॥

पुनरस्मानुपादाय तथैव व्रज भारत । त्वं हि नो बलवानेको यथा सततगस्तथा ॥

punar asmān upādāya tathaiva vraja bhārata । tvaṁ hi no balavān eko yathā satatagas tathā ॥

इत्युक्तो धर्मराजेन भीमसेनो महाबलः । आदाय कुन्तीं भ्रातॄंश्च जगामाशु महाबलः ॥

ity ukto dharmarājena bhīmaseno mahābalaḥ । ādāya kuntīṁ bhrātr̥̄ṁś ca jagāmāśu mahābalaḥ ॥