Adhyāya 135

वैशंपायन उवाच । विदुरस्य सुहृत्कश्चित्खनकः कुशलः क्वचित् । विविक्ते पाण्डवान्राजन्निदं वचनमब्रवीत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । vidurasya suhr̥t kaś cit khanakaḥ kuśalaḥ kva cit । vivikte pāṇḍavān rājann idaṁ vacanam abravīt ॥

प्रहितो विदुरेणास्मि खनकः कुशलो भृशम् । पाण्डवानां प्रियं कार्यमिति किं करवाणि वः ॥

prahito vidureṇāsmi khanakaḥ kuśalo bhr̥śam । pāṇḍavānāṁ priyaṁ kāryam iti kiṁ karavāṇi vaḥ ॥

प्रच्छन्नं विदुरेणोक्तः श्रेयस्त्वमिह पाण्डवान् । प्रतिपादय विश्वासादिति किं करवाणि वः ॥

pracchannaṁ vidureṇoktaḥ śreyas tvam iha pāṇḍavān । pratipādaya viśvāsād iti kiṁ karavāṇi vaḥ ॥

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां रात्रावस्य पुरोचनः । भवनस्य तव द्वारि प्रदास्यति हुताशनम् ॥

kr̥ṣṇapakṣe caturdaśyāṁ rātrāv asya purocanaḥ । bhavanasya tava dvāri pradāsyati hutāśanam ॥

मात्रा सह प्रदग्धव्याः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः । इति व्यवसितं पार्थ धार्तराष्ट्रस्य मे श्रुतम् ॥

mātrā saha pradagdhavyāḥ pāṇḍavāḥ puruṣarṣabhāḥ । iti vyavasitaṁ pārtha dhārtarāṣṭrasya me śrutam ॥

किंचिच्च विदुरेणोक्तो म्लेच्छवाचासि पाण्डव । त्वया च तत्तथेत्युक्तमेतद्विश्वासकारणम् ॥

kiṁ cic ca vidureṇokto mlecchavācāsi pāṇḍava । tvayā ca tat tathety uktam etad viśvāsakāraṇam ॥

उवाच तं सत्यधृतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । अभिजानामि सौम्य त्वां सुहृदं विदुरस्य वै ॥

uvāca taṁ satyadhr̥tiḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ । abhijānāmi saumya tvāṁ suhr̥daṁ vidurasya vai ॥

शुचिमाप्तं प्रियं चैव सदा च दृढभक्तिकम् । न विद्यते कवेः किंचिदभिज्ञानप्रयोजनम् ॥

śucim āptaṁ priyaṁ caiva sadā ca dr̥ḍhabhaktikam । na vidyate kaveḥ kiṁ cid abhijñānaprayojanam ॥

यथा नः स तथा नस्त्वं निर्विशेषा वयं त्वयि । भवतः स्म यथा तस्य पालयास्मान्यथा कविः ॥

yathā naḥ sa tathā nas tvaṁ nirviśeṣā vayaṁ tvayi । bhavataḥ sma yathā tasya pālayāsmān yathā kaviḥ ॥

इदं शरणमाग्नेयं मदर्थमिति मे मतिः । पुरोचनेन विहितं धार्तराष्ट्रस्य शासनात् ॥

idaṁ śaraṇam āgneyaṁ madartham iti me matiḥ । purocanena vihitaṁ dhārtarāṣṭrasya śāsanāt ॥

स पापः कोशवांश्चैव ससहायश्च दुर्मतिः । अस्मानपि च दुष्टात्मा नित्यकालं प्रबाधते ॥

sa pāpaḥ kośavāṁś caiva sasahāyaś ca durmatiḥ । asmān api ca duṣṭātmā nityakālaṁ prabādhate ॥

स भवान्मोक्षयत्वस्मान्यत्नेनास्माद्धुताशनात् । अस्मास्विह हि दग्धेषु सकामः स्यात्सुयोधनः ॥

sa bhavān mokṣayatv asmān yatnenāsmād dhutāśanāt । asmāsv iha hi dagdheṣu sakāmaḥ syāt suyodhanaḥ ॥

समृद्धमायुधागारमिदं तस्य दुरात्मनः । वप्रान्ते निष्प्रतीकारमाश्लिष्येदं कृतं महत् ॥

samr̥ddham āyudhāgāram idaṁ tasya durātmanaḥ । vaprānte niṣpratīkāram āśliṣyedaṁ kr̥taṁ mahat ॥

इदं तदशुभं नूनं तस्य कर्म चिकीर्षितम् । प्रागेव विदुरो वेद तेनास्मानन्वबोधयत् ॥

idaṁ tad aśubhaṁ nūnaṁ tasya karma cikīrṣitam । prāg eva viduro veda tenāsmān anvabodhayat ॥

सेयमापदनुप्राप्ता क्षत्ता यां दृष्टवान्पुरा । पुरोचनस्याविदितानस्मांस्त्वं विप्रमोचय ॥

seyam āpad anuprāptā kṣattā yāṁ dr̥ṣṭavān purā । purocanasyāviditān asmāṁs tvaṁ vipramocaya ॥

स तथेति प्रतिश्रुत्य खनको यत्नमास्थितः । परिखामुत्किरन्नाम चकार सुमहद्बिलम् ॥

sa tatheti pratiśrutya khanako yatnam āsthitaḥ । parikhām utkiran nāma cakāra sumahad bilam ॥

चक्रे च वेश्मनस्तस्य मध्ये नातिमहन्मुखम् । कपाटयुक्तमज्ञातं समं भूम्या च भारत ॥

cakre ca veśmanas tasya madhye nātimahan mukham । kapāṭayuktam ajñātaṁ samaṁ bhūmyā ca bhārata ॥

पुरोचनभयाच्चैव व्यदधात्संवृतं मुखम् । स तत्र च गृहद्वारि वसत्यशुभधीः सदा ॥

purocanabhayāc caiva vyadadhāt saṁvr̥taṁ mukham । sa tatra ca gr̥hadvāri vasaty aśubhadhīḥ sadā ॥

तत्र ते सायुधाः सर्वे वसन्ति स्म क्षपां नृप । दिवा चरन्ति मृगयां पाण्डवेया वनाद्वनम् ॥

tatra te sāyudhāḥ sarve vasanti sma kṣapāṁ nr̥pa । divā caranti mr̥gayāṁ pāṇḍaveyā vanād vanam ॥

विश्वस्तवदविश्वस्ता वञ्चयन्तः पुरोचनम् । अतुष्टास्तुष्टवद्राजन्नूषुः परमदुःखिताः ॥

viśvastavad aviśvastā vañcayantaḥ purocanam । atuṣṭās tuṣṭavad rājann ūṣuḥ paramaduḥkhitāḥ ॥

न चैनानन्वबुध्यन्त नरा नगरवासिनः । अन्यत्र विदुरामात्यात्तस्मात्खनकसत्तमात् ॥

na cainān anvabudhyanta narā nagaravāsinaḥ । anyatra vidurāmātyāt tasmāt khanakasattamāt ॥