Adhyāya 123

वैशंपायन उवाच । अर्जुनस्तु परं यत्नमातस्थे गुरुपूजने । अस्त्रे च परमं योगं प्रियो द्रोणस्य चाभवत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । arjunas tu paraṁ yatnam ātasthe gurupūjane । astre ca paramaṁ yogaṁ priyo droṇasya cābhavat ॥

द्रोणेन तु तदाहूय रहस्युक्तोऽन्नसाधकः । अन्धकारेऽर्जुनायान्नं न देयं ते कथंचन ॥

droṇena tu tadāhūya rahasy ukto ’nnasādhakaḥ । andhakāre ’rjunāyānnaṁ na deyaṁ te kathaṁ cana ॥

ततः कदाचिद्भुञ्जाने प्रववौ वायुरर्जुने । तेन तत्र प्रदीपः स दीप्यमानो निवापितः ॥

tataḥ kadā cid bhuñjāne pravavau vāyur arjune । tena tatra pradīpaḥ sa dīpyamāno nivāpitaḥ ॥

भुङ्क्त एवार्जुनो भक्तं न चास्यास्याद्व्यमुह्यत । हस्तस्तेजस्विनो नित्यमन्नग्रहणकारणात् । तदभ्यासकृतं मत्वा रात्रावभ्यस्त पाण्डवः ॥

bhuṅkta evārjuno bhaktaṁ na cāsyāsyād vyamuhyata । hastas tejasvino nityam annagrahaṇakāraṇāt । tad abhyāsakr̥taṁ matvā rātrāv abhyasta pāṇḍavaḥ ॥

तस्य ज्यातलनिर्घोषं द्रोणः शुश्राव भारत । उपेत्य चैनमुत्थाय परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥

tasya jyātalanirghoṣaṁ droṇaḥ śuśrāva bhārata । upetya cainam utthāya pariṣvajyedam abravīt ॥

प्रयतिष्ये तथा कर्तुं यथा नान्यो धनुर्धरः । त्वत्समो भविता लोके सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥

prayatiṣye tathā kartuṁ yathā nānyo dhanurdharaḥ । tvatsamo bhavitā loke satyam etad bravīmi te ॥

ततो द्रोणोऽर्जुनं भूयो रथेषु च गजेषु च । अश्वेषु भूमावपि च रणशिक्षामशिक्षयत् ॥

tato droṇo ’rjunaṁ bhūyo ratheṣu ca gajeṣu ca । aśveṣu bhūmāv api ca raṇaśikṣām aśikṣayat ॥

गदायुद्धेऽसिचर्यायां तोमरप्रासशक्तिषु । द्रोणः संकीर्णयुद्धेषु शिक्षयामास पाण्डवम् ॥

gadāyuddhe ’sicaryāyāṁ tomaraprāsaśaktiṣu । droṇaḥ saṁkīrṇayuddheṣu śikṣayām āsa pāṇḍavam ॥

तस्य तत्कौशलं दृष्ट्वा धनुर्वेदजिघृक्षवः । राजानो राजपुत्राश्च समाजग्मुः सहस्रशः ॥

tasya tat kauśalaṁ dr̥ṣṭvā dhanurvedajighr̥kṣavaḥ । rājāno rājaputrāś ca samājagmuḥ sahasraśaḥ ॥

ततो निषादराजस्य हिरण्यधनुषः सुतः । एकलव्यो महाराज द्रोणमभ्याजगाम ह ॥

tato niṣādarājasya hiraṇyadhanuṣaḥ sutaḥ । ekalavyo mahārāja droṇam abhyājagāma ha ॥

न स तं प्रतिजग्राह नैषादिरिति चिन्तयन् । शिष्यं धनुषि धर्मज्ञस्तेषामेवान्ववेक्षया ॥

na sa taṁ pratijagrāha naiṣādir iti cintayan । śiṣyaṁ dhanuṣi dharmajñas teṣām evānvavekṣayā ॥

स तु द्रोणस्य शिरसा पादौ गृह्य परंतपः । अरण्यमनुसंप्राप्तः कृत्वा द्रोणं महीमयम् ॥

sa tu droṇasya śirasā pādau gr̥hya paraṁtapaḥ । araṇyam anusaṁprāptaḥ kr̥tvā droṇaṁ mahīmayam ॥

तस्मिन्नाचार्यवृत्तिं च परमामास्थितस्तदा । इष्वस्त्रे योगमातस्थे परं नियममास्थितः ॥

tasminn ācāryavr̥ttiṁ ca paramām āsthitas tadā । iṣvastre yogam ātasthe paraṁ niyamam āsthitaḥ ॥

परया श्रद्धया युक्तो योगेन परमेण च । विमोक्षादानसंधाने लघुत्वं परमाप सः ॥

parayā śraddhayā yukto yogena parameṇa ca । vimokṣādānasaṁdhāne laghutvaṁ param āpa saḥ ॥

अथ द्रोणाभ्यनुज्ञाताः कदाचित्कुरुपाण्डवाः । रथैर्विनिर्ययुः सर्वे मृगयामरिमर्दनाः ॥

atha droṇābhyanujñātāḥ kadā cit kurupāṇḍavāḥ । rathair viniryayuḥ sarve mr̥gayām arimardanāḥ ॥

तत्रोपकरणं गृह्य नरः कश्चिद्यदृच्छया । राजन्ननुजगामैकः श्वानमादाय पाण्डवान् ॥

tatropakaraṇaṁ gr̥hya naraḥ kaś cid yadr̥cchayā । rājann anujagāmaikaḥ śvānam ādāya pāṇḍavān ॥

तेषां विचरतां तत्र तत्तत्कर्म चिकीर्षताम् । श्वा चरन्स वने मूढो नैषादिं प्रति जग्मिवान् ॥

teṣāṁ vicaratāṁ tatra tat tat karma cikīrṣatām । śvā caran sa vane mūḍho naiṣādiṁ prati jagmivān ॥

स कृष्णं मलदिग्धाङ्गं कृष्णाजिनधरं वने । नैषादिं श्वा समालक्ष्य भषंस्तस्थौ तदन्तिके ॥

sa kr̥ṣṇaṁ maladigdhāṅgaṁ kr̥ṣṇājinadharaṁ vane । naiṣādiṁ śvā samālakṣya bhaṣaṁs tasthau tadantike ॥

तदा तस्याथ भषतः शुनः सप्त शरान्मुखे । लाघवं दर्शयन्नस्त्रे मुमोच युगपद्यथा ॥

tadā tasyātha bhaṣataḥ śunaḥ sapta śarān mukhe । lāghavaṁ darśayann astre mumoca yugapad yathā ॥

स तु श्वा शरपूर्णास्यः पाण्डवानाजगाम ह । तं दृष्ट्वा पाण्डवा वीरा विस्मयं परमं ययुः ॥

sa tu śvā śarapūrṇāsyaḥ pāṇḍavān ājagāma ha । taṁ dr̥ṣṭvā pāṇḍavā vīrā vismayaṁ paramaṁ yayuḥ ॥

लाघवं शब्दवेधित्वं दृष्ट्वा तत्परमं तदा । प्रेक्ष्य तं व्रीडिताश्चासन्प्रशशंसुश्च सर्वशः ॥

lāghavaṁ śabdavedhitvaṁ dr̥ṣṭvā tat paramaṁ tadā । prekṣya taṁ vrīḍitāś cāsan praśaśaṁsuś ca sarvaśaḥ ॥

तं ततोऽन्वेषमाणास्ते वने वननिवासिनम् । ददृशुः पाण्डवा राजन्नस्यन्तमनिशं शरान् ॥

taṁ tato ’nveṣamāṇās te vane vananivāsinam । dadr̥śuḥ pāṇḍavā rājann asyantam aniśaṁ śarān ॥

न चैनमभ्यजानंस्ते तदा विकृतदर्शनम् । अथैनं परिपप्रच्छुः को भवान्कस्य वेत्युत ॥

na cainam abhyajānaṁs te tadā vikr̥tadarśanam । athainaṁ paripapracchuḥ ko bhavān kasya vety uta ॥

एकलव्य उवाच । निषादाधिपतेर्वीरा हिरण्यधनुषः सुतम् । द्रोणशिष्यं च मां वित्त धनुर्वेदकृतश्रमम् ॥

ekalavya uvāca । niṣādādhipater vīrā hiraṇyadhanuṣaḥ sutam । droṇaśiṣyaṁ ca māṁ vitta dhanurvedakr̥taśramam ॥

वैशंपायन उवाच । ते तमाज्ञाय तत्त्वेन पुनरागम्य पाण्डवाः । यथावृत्तं च ते सर्वं द्रोणायाचख्युरद्भुतम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । te tam ājñāya tattvena punar āgamya pāṇḍavāḥ । yathāvr̥ttaṁ ca te sarvaṁ droṇāyācakhyur adbhutam ॥

कौन्तेयस्त्वर्जुनो राजन्नेकलव्यमनुस्मरन् । रहो द्रोणं समागम्य प्रणयादिदमब्रवीत् ॥

kaunteyas tv arjuno rājann ekalavyam anusmaran । raho droṇaṁ samāgamya praṇayād idam abravīt ॥

नन्वहं परिरभ्यैकः प्रीतिपूर्वमिदं वचः । भवतोक्तो न मे शिष्यस्त्वद्विशिष्टो भविष्यति ॥

nanv ahaṁ parirabhyaikaḥ prītipūrvam idaṁ vacaḥ । bhavatokto na me śiṣyas tvadviśiṣṭo bhaviṣyati ॥

अथ कस्मान्मद्विशिष्टो लोकादपि च वीर्यवान् । अस्त्यन्यो भवतः शिष्यो निषादाधिपतेः सुतः ॥

atha kasmān madviśiṣṭo lokād api ca vīryavān । asty anyo bhavataḥ śiṣyo niṣādādhipateḥ sutaḥ ॥

मुहूर्तमिव तं द्रोणश्चिन्तयित्वा विनिश्चयम् । सव्यसाचिनमादाय नैषादिं प्रति जग्मिवान् ॥

muhūrtam iva taṁ droṇaś cintayitvā viniścayam । savyasācinam ādāya naiṣādiṁ prati jagmivān ॥

ददर्श मलदिग्धाङ्गं जटिलं चीरवाससम् । एकलव्यं धनुष्पाणिमस्यन्तमनिशं शरान् ॥

dadarśa maladigdhāṅgaṁ jaṭilaṁ cīravāsasam । ekalavyaṁ dhanuṣpāṇim asyantam aniśaṁ śarān ॥

एकलव्यस्तु तं दृष्ट्वा द्रोणमायान्तमन्तिकात् । अभिगम्योपसंगृह्य जगाम शिरसा महीम् ॥

ekalavyas tu taṁ dr̥ṣṭvā droṇam āyāntam antikāt । abhigamyopasaṁgr̥hya jagāma śirasā mahīm ॥

पूजयित्वा ततो द्रोणं विधिवत्स निषादजः । निवेद्य शिष्यमात्मानं तस्थौ प्राञ्जलिरग्रतः ॥

pūjayitvā tato droṇaṁ vidhivat sa niṣādajaḥ । nivedya śiṣyam ātmānaṁ tasthau prāñjalir agrataḥ ॥

ततो द्रोणोऽब्रवीद्राजन्नेकलव्यमिदं वचः । यदि शिष्योऽसि मे तूर्णं वेतनं संप्रदीयताम् ॥

tato droṇo ’bravīd rājann ekalavyam idaṁ vacaḥ । yadi śiṣyo ’si me tūrṇaṁ vetanaṁ saṁpradīyatām ॥

एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा प्रीयमाणोऽब्रवीदिदम् । किं प्रयच्छामि भगवन्नाज्ञापयतु मां गुरुः ॥

ekalavyas tu tac chrutvā prīyamāṇo ’bravīd idam । kiṁ prayacchāmi bhagavann ājñāpayatu māṁ guruḥ ॥

न हि किंचिददेयं मे गुरवे ब्रह्मवित्तम । तमब्रवीत्त्वयाङ्गुष्ठो दक्षिणो दीयतां मम ॥

na hi kiṁ cid adeyaṁ me gurave brahmavittama । tam abravīt tvayāṅguṣṭho dakṣiṇo dīyatāṁ mama ॥

एकलव्यस्तु तच्छ्रुत्वा वचो द्रोणस्य दारुणम् । प्रतिज्ञामात्मनो रक्षन्सत्ये च निरतः सदा ॥

ekalavyas tu tac chrutvā vaco droṇasya dāruṇam । pratijñām ātmano rakṣan satye ca nirataḥ sadā ॥

तथैव हृष्टवदनस्तथैवादीनमानसः । छित्त्वाविचार्य तं प्रादाद्द्रोणायाङ्गुष्ठमात्मनः ॥

tathaiva hr̥ṣṭavadanas tathaivādīnamānasaḥ । chittvāvicārya taṁ prādād droṇāyāṅguṣṭham ātmanaḥ ॥

ततः परं तु नैषादिरङ्गुलीभिर्व्यकर्षत । न तथा स तु शीघ्रोऽभूद्यथा पूर्वं नराधिप ॥

tataḥ paraṁ tu naiṣādir aṅgulībhir vyakarṣata । na tathā sa tu śīghro ’bhūd yathā pūrvaṁ narādhipa ॥

ततोऽर्जुनः प्रीतमना बभूव विगतज्वरः । द्रोणश्च सत्यवागासीन्नान्योऽभ्यभवदर्जुनम् ॥

tato ’rjunaḥ prītamanā babhūva vigatajvaraḥ । droṇaś ca satyavāg āsīn nānyo ’bhyabhavad arjunam ॥

द्रोणस्य तु तदा शिष्यौ गदायोग्यां विशेषतः । दुर्योधनश्च भीमश्च कुरूणामभ्यगच्छताम् ॥

droṇasya tu tadā śiṣyau gadāyogyāṁ viśeṣataḥ । duryodhanaś ca bhīmaś ca kurūṇām abhyagacchatām ॥

अश्वत्थामा रहस्येषु सर्वेष्वभ्यधिकोऽभवत् । तथाति पुरुषानन्यान्त्सारुकौ यमजावुभौ । युधिष्ठिरो रथश्रेष्ठः सर्वत्र तु धनंजयः ॥

aśvatthāmā rahasyeṣu sarveṣv abhyadhiko ’bhavat । tathāti puruṣān anyān tsārukau yamajāv ubhau । yudhiṣṭhiro rathaśreṣṭhaḥ sarvatra tu dhanaṁjayaḥ ॥

प्रथितः सागरान्तायां रथयूथपयूथपः । बुद्धियोगबलोत्साहैः सर्वास्त्रेषु च पाण्डवः ॥

prathitaḥ sāgarāntāyāṁ rathayūthapayūthapaḥ । buddhiyogabalotsāhaiḥ sarvāstreṣu ca pāṇḍavaḥ ॥

अस्त्रे गुर्वनुरागे च विशिष्टोऽभवदर्जुनः । तुल्येष्वस्त्रोपदेशेषु सौष्ठवेन च वीर्यवान् । एकः सर्वकुमाराणां बभूवातिरथोऽर्जुनः ॥

astre gurvanurāge ca viśiṣṭo ’bhavad arjunaḥ । tulyeṣv astropadeśeṣu sauṣṭhavena ca vīryavān । ekaḥ sarvakumārāṇāṁ babhūvātiratho ’rjunaḥ ॥

प्राणाधिकं भीमसेनं कृतविद्यं धनंजयम् । धार्तराष्ट्रा दुरात्मानो नामृष्यन्त नराधिप ॥

prāṇādhikaṁ bhīmasenaṁ kr̥tavidyaṁ dhanaṁjayam । dhārtarāṣṭrā durātmāno nāmr̥ṣyanta narādhipa ॥

तांस्तु सर्वान्समानीय सर्वविद्यासु निष्ठितान् । द्रोणः प्रहरणज्ञाने जिज्ञासुः पुरुषर्षभ ॥

tāṁs tu sarvān samānīya sarvavidyāsu niṣṭhitān । droṇaḥ praharaṇajñāne jijñāsuḥ puruṣarṣabha ॥

कृत्रिमं भासमारोप्य वृक्षाग्रे शिल्पिभिः कृतम् । अविज्ञातं कुमाराणां लक्ष्यभूतमुपादिशत् ॥

kr̥trimaṁ bhāsam āropya vr̥kṣāgre śilpibhiḥ kr̥tam । avijñātaṁ kumārāṇāṁ lakṣyabhūtam upādiśat ॥

द्रोण उवाच । शीघ्रं भवन्तः सर्वे वै धनूंष्यादाय सत्वराः । भासमेतं समुद्दिश्य तिष्ठन्तां संहितेषवः ॥

droṇa uvāca । śīghraṁ bhavantaḥ sarve vai dhanūṁṣy ādāya satvarāḥ । bhāsam etaṁ samuddiśya tiṣṭhantāṁ saṁhiteṣavaḥ ॥

मद्वाक्यसमकालं च शिरोऽस्य विनिपात्यताम् । एकैकशो नियोक्ष्यामि तथा कुरुत पुत्रकाः ॥

madvākyasamakālaṁ ca śiro ’sya vinipātyatām । ekaikaśo niyokṣyāmi tathā kuruta putrakāḥ ॥

वैशंपायन उवाच । ततो युधिष्ठिरं पूर्वमुवाचाङ्गिरसां वरः । संधत्स्व बाणं दुर्धर्ष मद्वाक्यान्ते विमुञ्च च ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tato yudhiṣṭhiraṁ pūrvam uvācāṅgirasāṁ varaḥ । saṁdhatsva bāṇaṁ durdharṣa madvākyānte vimuñca ca ॥

ततो युधिष्ठिरः पूर्वं धनुर्गृह्य महारवम् । तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः ॥

tato yudhiṣṭhiraḥ pūrvaṁ dhanur gr̥hya mahāravam । tasthau bhāsaṁ samuddiśya guruvākyapracoditaḥ ॥

ततो विततधन्वानं द्रोणस्तं कुरुनन्दनम् । स मुहूर्तादुवाचेदं वचनं भरतर्षभ ॥

tato vitatadhanvānaṁ droṇas taṁ kurunandanam । sa muhūrtād uvācedaṁ vacanaṁ bharatarṣabha ॥

पश्यस्येनं द्रुमाग्रस्थं भासं नरवरात्मज । पश्यामीत्येवमाचार्यं प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ॥

paśyasy enaṁ drumāgrasthaṁ bhāsaṁ naravarātmaja । paśyāmīty evam ācāryaṁ pratyuvāca yudhiṣṭhiraḥ ॥

स मुहूर्तादिव पुनर्द्रोणस्तं प्रत्यभाषत । अथ वृक्षमिमं मां वा भ्रातॄन्वापि प्रपश्यसि ॥

sa muhūrtād iva punar droṇas taṁ pratyabhāṣata । atha vr̥kṣam imaṁ māṁ vā bhrātr̥̄n vāpi prapaśyasi ॥

तमुवाच स कौन्तेयः पश्याम्येनं वनस्पतिम् । भवन्तं च तथा भ्रातॄन्भासं चेति पुनः पुनः ॥

tam uvāca sa kaunteyaḥ paśyāmy enaṁ vanaspatim । bhavantaṁ ca tathā bhrātr̥̄n bhāsaṁ ceti punaḥ punaḥ ॥

तमुवाचापसर्पेति द्रोणोऽप्रीतमना इव । नैतच्छक्यं त्वया वेद्धुं लक्ष्यमित्येव कुत्सयन् ॥

tam uvācāpasarpeti droṇo ’prītamanā iva । naitac chakyaṁ tvayā veddhuṁ lakṣyam ity eva kutsayan ॥

ततो दुर्योधनादींस्तान्धार्तराष्ट्रान्महायशाः । तेनैव क्रमयोगेन जिज्ञासुः पर्यपृच्छत ॥

tato duryodhanādīṁs tān dhārtarāṣṭrān mahāyaśāḥ । tenaiva kramayogena jijñāsuḥ paryapr̥cchata ॥

अन्यांश्च शिष्यान्भीमादीन्राज्ञश्चैवान्यदेशजान् । तथा च सर्वे सर्वं तत्पश्याम इति कुत्सिताः ॥

anyāṁś ca śiṣyān bhīmādīn rājñaś caivānyadeśajān । tathā ca sarve sarvaṁ tat paśyāma iti kutsitāḥ ॥

ततो धनंजयं द्रोणः स्मयमानोऽभ्यभाषत । त्वयेदानीं प्रहर्तव्यमेतल्लक्ष्यं निशम्यताम् ॥

tato dhanaṁjayaṁ droṇaḥ smayamāno ’bhyabhāṣata । tvayedānīṁ prahartavyam etal lakṣyaṁ niśamyatām ॥

मद्वाक्यसमकालं ते मोक्तव्योऽत्र भवेच्छरः । वितत्य कार्मुकं पुत्र तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम् ॥

madvākyasamakālaṁ te moktavyo ’tra bhavec charaḥ । vitatya kārmukaṁ putra tiṣṭha tāvan muhūrtakam ॥

एवमुक्तः सव्यसाची मण्डलीकृतकार्मुकः । तस्थौ लक्ष्यं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः ॥

evam uktaḥ savyasācī maṇḍalīkr̥takārmukaḥ । tasthau lakṣyaṁ samuddiśya guruvākyapracoditaḥ ॥

मुहूर्तादिव तं द्रोणस्तथैव समभाषत । पश्यस्येनं स्थितं भासं द्रुमं मामपि वेत्युत ॥

muhūrtād iva taṁ droṇas tathaiva samabhāṣata । paśyasy enaṁ sthitaṁ bhāsaṁ drumaṁ mām api vety uta ॥

पश्याम्येनं भासमिति द्रोणं पार्थोऽभ्यभाषत । न तु वृक्षं भवन्तं वा पश्यामीति च भारत ॥

paśyāmy enaṁ bhāsam iti droṇaṁ pārtho ’bhyabhāṣata । na tu vr̥kṣaṁ bhavantaṁ vā paśyāmīti ca bhārata ॥

ततः प्रीतमना द्रोणो मुहूर्तादिव तं पुनः । प्रत्यभाषत दुर्धर्षः पाण्डवानां रथर्षभम् ॥

tataḥ prītamanā droṇo muhūrtād iva taṁ punaḥ । pratyabhāṣata durdharṣaḥ pāṇḍavānāṁ ratharṣabham ॥

भासं पश्यसि यद्येनं तथा ब्रूहि पुनर्वचः । शिरः पश्यामि भासस्य न गात्रमिति सोऽब्रवीत् ॥

bhāsaṁ paśyasi yady enaṁ tathā brūhi punar vacaḥ । śiraḥ paśyāmi bhāsasya na gātram iti so ’bravīt ॥

अर्जुनेनैवमुक्तस्तु द्रोणो हृष्टतनूरुहः । मुञ्चस्वेत्यब्रवीत्पार्थं स मुमोचाविचारयन् ॥

arjunenaivam uktas tu droṇo hr̥ṣṭatanūruhaḥ । muñcasvety abravīt pārthaṁ sa mumocāvicārayan ॥

ततस्तस्य नगस्थस्य क्षुरेण निशितेन ह । शिर उत्कृत्य तरसा पातयामास पाण्डवः ॥

tatas tasya nagasthasya kṣureṇa niśitena ha । śira utkr̥tya tarasā pātayām āsa pāṇḍavaḥ ॥

तस्मिन्कर्मणि संसिद्धे पर्यश्वजत फल्गुनम् । मेने च द्रुपदं संख्ये सानुबन्धं पराजितम् ॥

tasmin karmaṇi saṁsiddhe paryaśvajata phalgunam । mene ca drupadaṁ saṁkhye sānubandhaṁ parājitam ॥

कस्यचित्त्वथ कालस्य सशिष्योऽङ्गिरसां वरः । जगाम गङ्गामभितो मज्जितुं भरतर्षभ ॥

kasya cit tv atha kālasya saśiṣyo ’ṅgirasāṁ varaḥ । jagāma gaṅgām abhito majjituṁ bharatarṣabha ॥

अवगाढमथो द्रोणं सलिले सलिलेचरः । ग्राहो जग्राह बलवाञ्जङ्घान्ते कालचोदितः ॥

avagāḍham atho droṇaṁ salile salilecaraḥ । grāho jagrāha balavāñ jaṅghānte kālacoditaḥ ॥

स समर्थोऽपि मोक्षाय शिष्यान्सर्वानचोदयत् । ग्राहं हत्वा मोक्षयध्वं मामिति त्वरयन्निव ॥

sa samartho ’pi mokṣāya śiṣyān sarvān acodayat । grāhaṁ hatvā mokṣayadhvaṁ mām iti tvarayann iva ॥

तद्वाक्यसमकालं तु बीभत्सुर्निशितैः शरैः । आवापैः पञ्चभिर्ग्राहं मग्नमम्भस्यताडयत् । इतरे तु विसंमूढास्तत्र तत्र प्रपेदिरे ॥

tadvākyasamakālaṁ tu bībhatsur niśitaiḥ śaraiḥ । āvāpaiḥ pañcabhir grāhaṁ magnam ambhasy atāḍayat । itare tu visaṁmūḍhās tatra tatra prapedire ॥

तं च दृष्ट्वा क्रियोपेतं द्रोणोऽमन्यत पाण्डवम् । विशिष्टं सर्वशिष्येभ्यः प्रीतिमांश्चाभवत्तदा ॥

taṁ ca dr̥ṣṭvā kriyopetaṁ droṇo ’manyata pāṇḍavam । viśiṣṭaṁ sarvaśiṣyebhyaḥ prītimāṁś cābhavat tadā ॥

स पार्थबाणैर्बहुधा खण्डशः परिकल्पितः । ग्राहः पञ्चत्वमापेदे जङ्घां त्यक्त्वा महात्मनः ॥

sa pārthabāṇair bahudhā khaṇḍaśaḥ parikalpitaḥ । grāhaḥ pañcatvam āpede jaṅghāṁ tyaktvā mahātmanaḥ ॥

अथाब्रवीन्महात्मानं भारद्वाजो महारथम् । गृहाणेदं महाबाहो विशिष्टमतिदुर्धरम् । अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम सप्रयोगनिवर्तनम् ॥

athābravīn mahātmānaṁ bhāradvājo mahāratham । gr̥hāṇedaṁ mahābāho viśiṣṭam atidurdharam । astraṁ brahmaśiro nāma saprayoganivartanam ॥

न च ते मानुषेष्वेतत्प्रयोक्तव्यं कथंचन । जगद्विनिर्दहेदेतदल्पतेजसि पातितम् ॥

na ca te mānuṣeṣv etat prayoktavyaṁ kathaṁ cana । jagad vinirdahed etad alpatejasi pātitam ॥

असामान्यमिदं तात लोकेष्वस्त्रं निगद्यते । तद्धारयेथाः प्रयतः शृणु चेदं वचो मम ॥

asāmānyam idaṁ tāta lokeṣv astraṁ nigadyate । tad dhārayethāḥ prayataḥ śr̥ṇu cedaṁ vaco mama ॥

बाधेतामानुषः शत्रुर्यदा त्वां वीर कश्चन । तद्वधाय प्रयुञ्जीथास्तदास्त्रमिदमाहवे ॥

bādhetāmānuṣaḥ śatrur yadā tvāṁ vīra kaś cana । tadvadhāya prayuñjīthās tadāstram idam āhave ॥

तथेति तत्प्रतिश्रुत्य बीभत्सुः स कृताञ्जलिः । जग्राह परमास्त्रं तदाह चैनं पुनर्गुरुः । भविता त्वत्समो नान्यः पुमाँल्लोके धनुर्धरः ॥

tatheti tat pratiśrutya bībhatsuḥ sa kr̥tāñjaliḥ । jagrāha paramāstraṁ tad āha cainaṁ punar guruḥ । bhavitā tvatsamo nānyaḥ pumām̐l loke dhanurdharaḥ ॥