Adhyāya 115

वैशंपायन उवाच । कुन्तीपुत्रेषु जातेषु धृतराष्ट्रात्मजेषु च । मद्रराजसुता पाण्डुं रहो वचनमब्रवीत् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । kuntīputreṣu jāteṣu dhr̥tarāṣṭrātmajeṣu ca । madrarājasutā pāṇḍuṁ raho vacanam abravīt ॥

न मेऽस्ति त्वयि संतापो विगुणेऽपि परंतप । नावरत्वे वरार्हायाः स्थित्वा चानघ नित्यदा ॥

na me ’sti tvayi saṁtāpo viguṇe ’pi paraṁtapa । nāvaratve varārhāyāḥ sthitvā cānagha nityadā ॥

गान्धार्याश्चैव नृपते जातं पुत्रशतं तथा । श्रुत्वा न मे तथा दुःखमभवत्कुरुनन्दन ॥

gāndhāryāś caiva nr̥pate jātaṁ putraśataṁ tathā । śrutvā na me tathā duḥkham abhavat kurunandana ॥

इदं तु मे महद्दुःखं तुल्यतायामपुत्रता । दिष्ट्या त्विदानीं भर्तुर्मे कुन्त्यामप्यस्ति संततिः ॥

idaṁ tu me mahad duḥkhaṁ tulyatāyām aputratā । diṣṭyā tv idānīṁ bhartur me kuntyām apy asti saṁtatiḥ ॥

यदि त्वपत्यसंतानं कुन्तिराजसुता मयि । कुर्यादनुग्रहो मे स्यात्तव चापि हितं भवेत् ॥

yadi tv apatyasaṁtānaṁ kuntirājasutā mayi । kuryād anugraho me syāt tava cāpi hitaṁ bhavet ॥

स्तम्भो हि मे सपत्नीत्वाद्वक्तुं कुन्तिसुतां प्रति । यदि तु त्वं प्रसन्नो मे स्वयमेनां प्रचोदय ॥

stambho hi me sapatnītvād vaktuṁ kuntisutāṁ prati । yadi tu tvaṁ prasanno me svayam enāṁ pracodaya ॥

पाण्डुरुवाच । ममाप्येष सदा माद्रि हृद्यर्थः परिवर्तते । न तु त्वां प्रसहे वक्तुमिष्टानिष्टविवक्षया ॥

pāṇḍur uvāca । mamāpy eṣa sadā mādri hr̥dy arthaḥ parivartate । na tu tvāṁ prasahe vaktum iṣṭāniṣṭavivakṣayā ॥

तव त्विदं मतं ज्ञात्वा प्रयतिष्याम्यतः परम् । मन्ये ध्रुवं मयोक्ता सा वचो मे प्रतिपत्स्यते ॥

tava tv idaṁ mataṁ jñātvā prayatiṣyāmy ataḥ param । manye dhruvaṁ mayoktā sā vaco me pratipatsyate ॥

वैशंपायन उवाच । ततः कुन्तीं पुनः पाण्डुर्विविक्त इदमब्रवीत् । कुलस्य मम संतानं लोकस्य च कुरु प्रियम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ kuntīṁ punaḥ pāṇḍur vivikta idam abravīt । kulasya mama saṁtānaṁ lokasya ca kuru priyam ॥

मम चापिण्डनाशाय पूर्वेषामपि चात्मनः । मत्प्रियार्थं च कल्याणि कुरु कल्याणमुत्तमम् ॥

mama cāpiṇḍanāśāya pūrveṣām api cātmanaḥ । matpriyārthaṁ ca kalyāṇi kuru kalyāṇam uttamam ॥

यशसोऽर्थाय चैव त्वं कुरु कर्म सुदुष्करम् । प्राप्याधिपत्यमिन्द्रेण यज्ञैरिष्टं यशोर्थिना ॥

yaśaso ’rthāya caiva tvaṁ kuru karma suduṣkaram । prāpyādhipatyam indreṇa yajñair iṣṭaṁ yaśorthinā ॥

तथा मन्त्रविदो विप्रास्तपस्तप्त्वा सुदुष्करम् । गुरूनभ्युपगच्छन्ति यशसोऽर्थाय भामिनि ॥

tathā mantravido viprās tapas taptvā suduṣkaram । gurūn abhyupagacchanti yaśaso ’rthāya bhāmini ॥

तथा राजर्षयः सर्वे ब्राह्मणाश्च तपोधनाः । चक्रुरुच्चावचं कर्म यशसोऽर्थाय दुष्करम् ॥

tathā rājarṣayaḥ sarve brāhmaṇāś ca tapodhanāḥ । cakrur uccāvacaṁ karma yaśaso ’rthāya duṣkaram ॥

सा त्वं माद्रीं प्लवेनेव तारयेमामनिन्दिते । अपत्यसंविभागेन परां कीर्तिमवाप्नुहि ॥

sā tvaṁ mādrīṁ plaveneva tārayemām anindite । apatyasaṁvibhāgena parāṁ kīrtim avāpnuhi ॥

एवमुक्ताब्रवीन्माद्रीं सकृच्चिन्तय दैवतम् । तस्मात्ते भवितापत्यमनुरूपमसंशयम् ॥

evam uktābravīn mādrīṁ sakr̥c cintaya daivatam । tasmāt te bhavitāpatyam anurūpam asaṁśayam ॥

ततो माद्री विचार्यैव जगाम मनसाश्विनौ । तावागम्य सुतौ तस्यां जनयामासतुर्यमौ ॥

tato mādrī vicāryaiva jagāma manasāśvinau । tāv āgamya sutau tasyāṁ janayām āsatur yamau ॥

नकुलं सहदेवं च रूपेणाप्रतिमौ भुवि । तथैव तावपि यमौ वागुवाचाशरीरिणी ॥

nakulaṁ sahadevaṁ ca rūpeṇāpratimau bhuvi । tathaiva tāv api yamau vāg uvācāśarīriṇī ॥

रूपसत्त्वगुणोपेतावेतावन्याञ्जनानति । भासतस्तेजसात्यर्थं रूपद्रविणसंपदा ॥

rūpasattvaguṇopetāv etāv anyāñ janān ati । bhāsatas tejasātyarthaṁ rūpadraviṇasaṁpadā ॥

नामानि चक्रिरे तेषां शतशृङ्गनिवासिनः । भक्त्या च कर्मणा चैव तथाशीर्भिर्विशां पते ॥

nāmāni cakrire teṣāṁ śataśr̥ṅganivāsinaḥ । bhaktyā ca karmaṇā caiva tathāśīrbhir viśāṁ pate ॥

ज्येष्ठं युधिष्ठिरेत्याहुर्भीमसेनेति मध्यमम् । अर्जुनेति तृतीयं च कुन्तीपुत्रानकल्पयन् ॥

jyeṣṭhaṁ yudhiṣṭhirety āhur bhīmaseneti madhyamam । arjuneti tr̥tīyaṁ ca kuntīputrān akalpayan ॥

पूर्वजं नकुलेत्येवं सहदेवेति चापरम् । माद्रीपुत्रावकथयंस्ते विप्राः प्रीतमानसाः । अनुसंवत्सरं जाता अपि ते कुरुसत्तमाः ॥

pūrvajaṁ nakulety evaṁ sahadeveti cāparam । mādrīputrāv akathayaṁs te viprāḥ prītamānasāḥ । anusaṁvatsaraṁ jātā api te kurusattamāḥ ॥

कुन्तीमथ पुनः पाण्डुर्माद्र्यर्थे समचोदयत् । तमुवाच पृथा राजन्रहस्युक्ता सती सदा ॥

kuntīm atha punaḥ pāṇḍur mādryarthe samacodayat । tam uvāca pr̥thā rājan rahasy uktā satī sadā ॥

उक्ता सकृद्द्वन्द्वमेषा लेभे तेनास्मि वञ्चिता । बिभेम्यस्याः परिभवान्नारीणां गतिरीदृशी ॥

uktā sakr̥d dvandvam eṣā lebhe tenāsmi vañcitā । bibhemy asyāḥ paribhavān nārīṇāṁ gatir īdr̥śī ॥

नाज्ञासिषमहं मूढा द्वन्द्वाह्वाने फलद्वयम् । तस्मान्नाहं नियोक्तव्या त्वयैषोऽस्तु वरो मम ॥

nājñāsiṣam ahaṁ mūḍhā dvandvāhvāne phaladvayam । tasmān nāhaṁ niyoktavyā tvayaiṣo ’stu varo mama ॥

एवं पाण्डोः सुताः पञ्च देवदत्ता महाबलाः । संभूताः कीर्तिमन्तस्ते कुरुवंशविवर्धनाः ॥

evaṁ pāṇḍoḥ sutāḥ pañca devadattā mahābalāḥ । saṁbhūtāḥ kīrtimantas te kuruvaṁśavivardhanāḥ ॥

शुभलक्षणसंपन्नाः सोमवत्प्रियदर्शनाः । सिंहदर्पा महेष्वासाः सिंहविक्रान्तगामिनः । सिंहग्रीवा मनुष्येन्द्रा ववृधुर्देवविक्रमाः ॥

śubhalakṣaṇasaṁpannāḥ somavat priyadarśanāḥ । siṁhadarpā maheṣvāsāḥ siṁhavikrāntagāminaḥ । siṁhagrīvā manuṣyendrā vavr̥dhur devavikramāḥ ॥

विवर्धमानास्ते तत्र पुण्ये हैमवते गिरौ । विस्मयं जनयामासुर्महर्षीणां समेयुषाम् ॥

vivardhamānās te tatra puṇye haimavate girau । vismayaṁ janayām āsur maharṣīṇāṁ sameyuṣām ॥

ते च पञ्च शतं चैव कुरुवंशविवर्धनाः । सर्वे ववृधुरल्पेन कालेनाप्स्विव नीरजाः ॥

te ca pañca śataṁ caiva kuruvaṁśavivardhanāḥ । sarve vavr̥dhur alpena kālenāpsv iva nīrajāḥ ॥