Sarga 85

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवः शोककर्शितः । नोपधारयते व्यक्तं यदुक्तं तेन रक्षसा ।। ६.८५. ॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā rāghavaḥ śokakarśitaḥ | nopadhārayate vyaktaṃ yaduktaṃ tena rakṣasā || 6.85. ||

ततो धैर्यमवष्टभ्य रामः परपुरञ्जयः । विभीषणमुपासीनमुवाच कपिसन्निधौ ।। ६.८५. ॥

tato dhairyamavaṣṭabhya rāmaḥ parapurañjayaḥ | vibhīṣaṇamupāsīnamuvāca kapisannidhau || 6.85. ||

नैर्ऋताधिपते वाक्यं यदुक्तं ते विभीषण । भूयस्तच्छ्रोतुमिच्छामि ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ।। ६.८५. ॥

nairṛtādhipate vākyaṃ yaduktaṃ te vibhīṣaṇa | bhūyastacchrotumicchāmi brūhi yatte vivakṣitam || 6.85. ||

राघवस्य वचः श्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः । यत्तत्पुनरिदं वाक्यं बभाषे स विभीषणः ।। ६.८५. ॥

rāghavasya vacaḥ śrutvā vākyaṃ vākyaviśāradaḥ | yattatpunaridaṃ vākyaṃ babhāṣe sa vibhīṣaṇaḥ || 6.85. ||

यथाज्ञप्तं महाबाहो त्वया गुल्मनिवेशनम् । तत्तथा ऽनुष्ठितं वीर त्वद्वाक्यसमनन्तरम् ।। ६.८५. ॥

yathājñaptaṃ mahābāho tvayā gulmaniveśanam | tattathā 'nuṣṭhitaṃ vīra tvadvākyasamanantaram || 6.85. ||

तान्यनीकानि सर्वाणि विभक्तानि समन्ततः । विन्यस्ता यूथपाश्चैव यथान्यायं विभागशः ।। ६.८५. ॥

tānyanīkāni sarvāṇi vibhaktāni samantataḥ | vinyastā yūthapāścaiva yathānyāyaṃ vibhāgaśaḥ || 6.85. ||

भूयस्तु मम विज्ञाप्यं तच्छृणुष्व महायशः । । ६.८५. ॥

bhūyastu mama vijñāpyaṃ tacchṛṇuṣva mahāyaśaḥ | | 6.85. ||

त्वय्यकारणसन्तप्ते सन्तप्तहृदया वयम् । त्यज राजन्निमं शोकं मिथ्या सन्तापमागतम् ।। ६.८५. ॥

tvayyakāraṇasantapte santaptahṛdayā vayam | tyaja rājannimaṃ śokaṃ mithyā santāpamāgatam || 6.85. ||

तदियं त्यज्यतां चिन्ता शत्रुहर्षविवर्धनी । उद्यमः क्रियतां वीर हर्षः समुपसेव्यताम् ।। ६.८५. ॥

tadiyaṃ tyajyatāṃ cintā śatruharṣavivardhanī | udyamaḥ kriyatāṃ vīra harṣaḥ samupasevyatām || 6.85. ||

प्राप्तव्या वदि ते सीता हन्तव्याश्च निशाचराः । रघुनन्दन वक्ष्यामि श्रूयतां मे हितं वचः ।। ६.८५. ॥

prāptavyā vadi te sītā hantavyāśca niśācarāḥ | raghunandana vakṣyāmi śrūyatāṃ me hitaṃ vacaḥ || 6.85. ||

साध्वयं यातु सौमित्रिर्बलेन महता वृतः । निकुम्भिलायां सम्प्राप्य हन्तुं रावणिमाहवे ।। ६.८५. ॥

sādhvayaṃ yātu saumitrirbalena mahatā vṛtaḥ | nikumbhilāyāṃ samprāpya hantuṃ rāvaṇimāhave || 6.85. ||

धनुर्मण्डलनिर्मुक्तैराशीविषविषोपमैः । शरैर्हन्तुं महेष्वासो रावणिं समितिञ्जयः ।। ६.८५. ॥

dhanurmaṇḍalanirmuktairāśīviṣaviṣopamaiḥ | śarairhantuṃ maheṣvāso rāvaṇiṃ samitiñjayaḥ || 6.85. ||

तेन वीर्येण तपसा वरदानात् स्वयम्भुवः । अस्त्रं ब्रह्मशिरः प्राप्तं कामगाश्च तुरङ्गमाः ।। ६.८५. ॥

tena vīryeṇa tapasā varadānāt svayambhuvaḥ | astraṃ brahmaśiraḥ prāptaṃ kāmagāśca turaṅgamāḥ || 6.85. ||

स एष सह सैन्येन प्राप्तः किल निकुम्भिलाम् । यद्युत्तिष्ठेत् कृतं कर्म हतान् सर्वांश्च विद्धि नः ।। ६.८५. ॥

sa eṣa saha sainyena prāptaḥ kila nikumbhilām | yadyuttiṣṭhet kṛtaṃ karma hatān sarvāṃśca viddhi naḥ || 6.85. ||

निकुम्भिलामसम्प्राप्तमहुताग्निं च यो रिपुः । त्वामाततायिनं हन्यादिन्द्रशत्रोः स ते वधः। वरो दत्तो महाबाहो सर्वलोकेश्वरेण वै ।। ६.८५. ॥

nikumbhilāmasamprāptamahutāgniṃ ca yo ripuḥ | tvāmātatāyinaṃ hanyādindraśatroḥ sa te vadhaḥ| varo datto mahābāho sarvalokeśvareṇa vai || 6.85. ||

इत्येवं विहितो राजन् वधस्तस्यैष धीमतः । वधायेन्द्रजितो राम सन्दिशस्व महाबल। हते तस्मिन् हतं विद्धि रावणं ससुहृज्जनम् ।। ६.८५. ॥

ityevaṃ vihito rājan vadhastasyaiṣa dhīmataḥ | vadhāyendrajito rāma sandiśasva mahābala| hate tasmin hataṃ viddhi rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam || 6.85. ||

विभीषणवचः श्रुत्वा राघवो वाक्यमब्रवीत् । । ६.८५. ॥

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvā rāghavo vākyamabravīt | | 6.85. ||

जानामि तस्य रौद्रस्य मायां सत्यपराक्रम । स हि ब्रह्मास्त्रवित् प्राज्ञो महामायो महाबलः। करोत्यसञ्ज्ञान् सङ्ग्रामे देवान् सवरुणानपि ।। ६.८५. ॥

jānāmi tasya raudrasya māyāṃ satyaparākrama | sa hi brahmāstravit prājño mahāmāyo mahābalaḥ| karotyasañjñān saṅgrāme devān savaruṇānapi || 6.85. ||

तस्यान्तरिक्षे चरतो रथस्थस्य महायशः । न गतिर्ज्ञायते तस्य सूर्यस्येवाभ्रसम्प्लवे ।। ६.८५. ॥

tasyāntarikṣe carato rathasthasya mahāyaśaḥ | na gatirjñāyate tasya sūryasyevābhrasamplave || 6.85. ||

राघवस्तु रिपोर्ज्ञात्वामायावीर्यं दुरात्मनः । लक्ष्मणं कीर्तिसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ।। ६.८५. ॥

rāghavastu riporjñātvāmāyāvīryaṃ durātmanaḥ | lakṣmaṇaṃ kīrtisampannamidaṃ vacanamabravīt || 6.85. ||

यद्वानरेन्द्रस्य बलं तेन सर्वेण संवृतः । हनुमत्प्रमुखैश्चैव यूथपैः सह लक्ष्मण ।। ६.८५. ॥

yadvānarendrasya balaṃ tena sarveṇa saṃvṛtaḥ | hanumatpramukhaiścaiva yūthapaiḥ saha lakṣmaṇa || 6.85. ||

जाम्बवेनर्क्षपतिना सहसैन्येन संवृतः । जहि तं राक्षससुतं मायाबलविशारदम् ।। ६.८५. ॥

jāmbavenarkṣapatinā sahasainyena saṃvṛtaḥ | jahi taṃ rākṣasasutaṃ māyābalaviśāradam || 6.85. ||

अयं त्वां सचिवैः सार्द्धं महात्मा रजनीचरः । अभिज्ञस्तस्य देशस्य पृष्ठतो ऽनुगमिष्यति ।। ६.८५. ॥

ayaṃ tvāṃ sacivaiḥ sārddhaṃ mahātmā rajanīcaraḥ | abhijñastasya deśasya pṛṣṭhato 'nugamiṣyati || 6.85. ||

राघवस्य वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः सविभीषणः । जाग्राह कार्मुकश्रेष्ठमत्यद्भुतपराक्रमः ।। ६.८५. ॥

rāghavasya vacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ savibhīṣaṇaḥ | jāgrāha kārmukaśreṣṭhamatyadbhutaparākramaḥ || 6.85. ||

सन्नद्धः कवची खड्गी सशरो हेमचापधृत् । रामपादावुपस्पृश्य हृष्टः सौमित्रिरब्रवीत् ।। ६.८५. ॥

sannaddhaḥ kavacī khaḍgī saśaro hemacāpadhṛt | rāmapādāvupaspṛśya hṛṣṭaḥ saumitrirabravīt || 6.85. ||

अद्य मत्कार्मुकोन्मुक्ताः शरा निर्भिद्य रावणिम् । लङ्कामभिपतिष्यन्ति हंसाः पुष्करिणीमिव ।। ६.८५. ॥

adya matkārmukonmuktāḥ śarā nirbhidya rāvaṇim | laṅkāmabhipatiṣyanti haṃsāḥ puṣkariṇīmiva || 6.85. ||

अद्यैव तस्य रौद्रस्य शरीरं मामकाः शराः । विधमिष्यन्ति भित्त्वा तं महाचापगुणच्युताः ।। ६.८५. ॥

adyaiva tasya raudrasya śarīraṃ māmakāḥ śarāḥ | vidhamiṣyanti bhittvā taṃ mahācāpaguṇacyutāḥ || 6.85. ||

स एवमुक्त्वा द्युतिमान् वचनं भ्रातुरग्रतः । स रावणिवधाकाङ्क्षी लक्ष्मणस्त्वरितो ययौ ।। ६.८५. ॥

sa evamuktvā dyutimān vacanaṃ bhrāturagrataḥ | sa rāvaṇivadhākāṅkṣī lakṣmaṇastvarito yayau || 6.85. ||

सो ऽभिवाद्य गुरोः पादौ कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् । निकुम्भिलामभिययौ चैत्यं रावणिपालितम् ।। ६.८५. ॥

so 'bhivādya guroḥ pādau kṛtvā cāpi pradakṣiṇam | nikumbhilāmabhiyayau caityaṃ rāvaṇipālitam || 6.85. ||

विभीषणेन सहितो राजपुत्रः प्रतापवान् । कृतस्वस्त्ययनो भ्रात्रा लक्ष्मणस्त्वरितो ययौ ।। ६.८५. ॥

vibhīṣaṇena sahito rājaputraḥ pratāpavān | kṛtasvastyayano bhrātrā lakṣmaṇastvarito yayau || 6.85. ||

वानराणां सहस्रैस्तु हनुमान् बहुभिर्वृतः । विभीषणश्च सामात्यस्तदा लक्ष्मणमन्वगात् ।। ६.८५. ॥

vānarāṇāṃ sahasraistu hanumān bahubhirvṛtaḥ | vibhīṣaṇaśca sāmātyastadā lakṣmaṇamanvagāt || 6.85. ||

महता हरिसैन्येन सवेगमभिसंवृतः । ऋक्षराजबलं चैव ददर्श पथि विष्ठितम् ।। ६.८५. ॥

mahatā harisainyena savegamabhisaṃvṛtaḥ | ṛkṣarājabalaṃ caiva dadarśa pathi viṣṭhitam || 6.85. ||

स गत्वा दूरमध्वानं सौमित्रिर्मित्रनन्दनः । राक्षसेन्द्रबलं दूरादपश्यद् व्यूहमास्थितम् ।। ६.८५. ॥

sa gatvā dūramadhvānaṃ saumitrirmitranandanaḥ | rākṣasendrabalaṃ dūrādapaśyad vyūhamāsthitam || 6.85. ||

स तं प्राप्य धनुष्पाणिर्मायायोगमरिन्दमः । तस्थौ ब्रह्मविधानेन विजेतुं रघुनन्दनः ।। ६.८५. ॥

sa taṃ prāpya dhanuṣpāṇirmāyāyogamarindamaḥ | tasthau brahmavidhānena vijetuṃ raghunandanaḥ || 6.85. ||

विभीषणेन सहितो राजपुत्रः प्रतापवान् । अङ्गदेन च वीरेण तथा ऽनिलसुतेन च ।। ६.८५. ॥

vibhīṣaṇena sahito rājaputraḥ pratāpavān | aṅgadena ca vīreṇa tathā 'nilasutena ca || 6.85. ||

विविधममलशस्त्रभास्वरं तद् ध्वजगहनं विपुलं महारथैश्च । प्रतिभयतममप्रमेयवेगं तिमिरमिव द्विषतां बलं विवेश ।। ६.८५. ॥

vividhamamalaśastrabhāsvaraṃ tad dhvajagahanaṃ vipulaṃ mahārathaiśca | pratibhayatamamaprameyavegaṃ timiramiva dviṣatāṃ balaṃ viveśa || 6.85. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे पञ्चाशीतितमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe pañcāśītitamaḥ sargaḥ ||