Sarga 81

विज्ञाय तु मनस्तस्य राघवस्य महात्मनः । सन्निवृत्याहवात्तस्मात् संविवेश पुरं ततः ।। ६.८१. ॥

vijñāya tu manastasya rāghavasya mahātmanaḥ | sannivṛtyāhavāttasmāt saṃviveśa puraṃ tataḥ || 6.81. ||

सो ऽनुस्मृत्य वधं तेषां राक्षसानां तरस्विनाम् । क्रोधताम्रेक्षणः शूरो निर्जगाम महाद्युतिः ।। ६.८१. ॥

so 'nusmṛtya vadhaṃ teṣāṃ rākṣasānāṃ tarasvinām | krodhatāmrekṣaṇaḥ śūro nirjagāma mahādyutiḥ || 6.81. ||

स पश्चिमेन द्वारेण निर्ययौ राक्षसैर्वृतः । इन्द्रजित्तु महावीर्यः पौलस्त्यो देवकण्टकः ।। ६.८१. ॥

sa paścimena dvāreṇa niryayau rākṣasairvṛtaḥ | indrajittu mahāvīryaḥ paulastyo devakaṇṭakaḥ || 6.81. ||

इन्द्रजित्तु ततो दृष्ट्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । रणायाभ्युद्यतौ वीरौ मायां प्रादुष्करोत्तदा ।। ६.८१. ॥

indrajittu tato dṛṣṭvā bhrātarau rāmalakṣmaṇau | raṇāyābhyudyatau vīrau māyāṃ prāduṣkarottadā || 6.81. ||

इन्द्रजित्तु रथे स्थाप्य सीतां मायामयीं ततः । बलेन महता ऽ ऽवृत्य तस्या वधमरोचयत् ।। ६.८१. ॥

indrajittu rathe sthāpya sītāṃ māyāmayīṃ tataḥ | balena mahatā ' 'vṛtya tasyā vadhamarocayat || 6.81. ||

मोहनार्थं तु सर्वेषां बुद्धिं कृत्वा सुदुर्मतिः । हन्तुं सीतां व्यवसितो वानराभिमुखो ययौ ।। ६.८१. ॥

mohanārthaṃ tu sarveṣāṃ buddhiṃ kṛtvā sudurmatiḥ | hantuṃ sītāṃ vyavasito vānarābhimukho yayau || 6.81. ||

तं दृष्ट्वा त्वभिनिर्यान्तं नगर्याः काननौकसः । उत्पेतुरभिसङ्क्रुद्धाः शिलाहस्ता युयुत्सवः ।। ६.८१. ॥

taṃ dṛṣṭvā tvabhiniryāntaṃ nagaryāḥ kānanaukasaḥ | utpeturabhisaṅkruddhāḥ śilāhastā yuyutsavaḥ || 6.81. ||

हनुमान् पुरतस्तेषां जगाम कपिकुञ्जरः । प्रगृह्य सुमहच्छृङ्गं पर्वतस्य दुरासदम् ।। ६.८१. ॥

hanumān puratasteṣāṃ jagāma kapikuñjaraḥ | pragṛhya sumahacchṛṅgaṃ parvatasya durāsadam || 6.81. ||

स ददर्श हतानन्दां सीतामिन्द्रजितो रथे । एकवेणीधरां दीनामुपवासकृशाननाम् ।। ६.८१. ॥

sa dadarśa hatānandāṃ sītāmindrajito rathe | ekaveṇīdharāṃ dīnāmupavāsakṛśānanām || 6.81. ||

परिक्लिष्टैकवसनाममृजां राघवप्रियाम् । रजोमलाभ्यामालिप्तैः सर्वगात्रैर्वरस्त्रियम् ।। ६.८१. ॥

parikliṣṭaikavasanāmamṛjāṃ rāghavapriyām | rajomalābhyāmāliptaiḥ sarvagātrairvarastriyam || 6.81. ||

तां निरीक्ष्य मुहूर्तं तु मैथिलीत्यध्यवस्य तु । बभूवाचिरदृष्टा हि तेन सा जनकात्मजा ।। ६.८१. ॥

tāṃ nirīkṣya muhūrtaṃ tu maithilītyadhyavasya tu | babhūvāciradṛṣṭā hi tena sā janakātmajā || 6.81. ||

तां दीनां मलदिग्धाङ्गीं रथस्थां दृश्य मैथिलीम् । बाष्पपर्याकुलमुखो हनुमान् व्यथितो ऽभवत् ।। ६.८१. ॥

tāṃ dīnāṃ maladigdhāṅgīṃ rathasthāṃ dṛśya maithilīm | bāṣpaparyākulamukho hanumān vyathito 'bhavat || 6.81. ||

अब्रवीत्तां तु शोकार्तां निरानन्दां तपस्विनीम् । सीतां रथस्थितां दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रसुताश्रिताम्। किं समर्थितमस्येति चिन्तयन् स महाकपिः ।। ६.८१. ॥

abravīttāṃ tu śokārtāṃ nirānandāṃ tapasvinīm | sītāṃ rathasthitāṃ dṛṣṭvā rākṣasendrasutāśritām| kiṃ samarthitamasyeti cintayan sa mahākapiḥ || 6.81. ||

सह तैर्वानरश्रेष्ठैरभ्यधावत रावणिम् । । ६.८१. ॥

saha tairvānaraśreṣṭhairabhyadhāvata rāvaṇim | | 6.81. ||

तद्वानरबलं दृष्ट्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः । कृत्वा विकोशं निस्त्रिंशं मूर्ध्नि सीतां परामृशत् ।। ६.८१. ॥

tadvānarabalaṃ dṛṣṭvā rāvaṇiḥ krodhamūrcchitaḥ | kṛtvā vikośaṃ nistriṃśaṃ mūrdhni sītāṃ parāmṛśat || 6.81. ||

तां स्त्रियं पश्यतां तेषां ताडयामास रावणिः । क्रोशन्तीं राम रामेति मायया योजितां रथे ।। ६.८१. ॥

tāṃ striyaṃ paśyatāṃ teṣāṃ tāḍayāmāsa rāvaṇiḥ | krośantīṃ rāma rāmeti māyayā yojitāṃ rathe || 6.81. ||

गृहीतमूर्धजां दृष्ट्वा हनुमान् दैन्यमागतः । शोकजं वारि नैत्राभ्यामसृजन्मारुतात्मजः ।। ६.८१. ॥

gṛhītamūrdhajāṃ dṛṣṭvā hanumān dainyamāgataḥ | śokajaṃ vāri naitrābhyāmasṛjanmārutātmajaḥ || 6.81. ||

तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं रामस्य महिषीं प्रियाम् । अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधाद्रक्षोधिपात्मजम् ।। ६.८१. ॥

tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīṃ rāmasya mahiṣīṃ priyām | abravīt paruṣaṃ vākyaṃ krodhādrakṣodhipātmajam || 6.81. ||

दुरात्मन्नात्मनाशाय केशपक्षे परामृशः । ब्रह्मर्षीणां कुले जातो राक्षसीं योनिमाश्रितः ।। ६.८१. ॥

durātmannātmanāśāya keśapakṣe parāmṛśaḥ | brahmarṣīṇāṃ kule jāto rākṣasīṃ yonimāśritaḥ || 6.81. ||

धिक् त्वां पापसमाचारं यस्य ते मतिरीदृशी । । ६.८१. ॥

dhik tvāṃ pāpasamācāraṃ yasya te matirīdṛśī | | 6.81. ||

नृशंसानार्य दुर्वृत्त क्षुद्र पापपराक्रम । अनार्यस्येदृशं कर्म घृणा ते नास्ति निर्घृण ।। ६.८१. ॥

nṛśaṃsānārya durvṛtta kṣudra pāpaparākrama | anāryasyedṛśaṃ karma ghṛṇā te nāsti nirghṛṇa || 6.81. ||

च्युता गृहाच्च राज्याच्च रामहस्ताच्च मैथिली । किं तवैषा ऽपराद्धा हि यदेनां हन्तुमिच्छसि ।। ६.८१. ॥

cyutā gṛhācca rājyācca rāmahastācca maithilī | kiṃ tavaiṣā 'parāddhā hi yadenāṃ hantumicchasi || 6.81. ||

सीतां च हत्वा न चिरं जीविष्यसि कथञ्चन । वधार्ह कर्मणा ऽनेन मम हस्तगतो ह्यसि ।। ६.८१. ॥

sītāṃ ca hatvā na ciraṃ jīviṣyasi kathañcana | vadhārha karmaṇā 'nena mama hastagato hyasi || 6.81. ||

ये च स्त्रीघातिनां लोका लोकवध्येषु कुत्सिताः । इह जिवितमुत्सृज्य प्रेत्य तान् प्रतिपत्स्यसे ।। ६.८१. ॥

ye ca strīghātināṃ lokā lokavadhyeṣu kutsitāḥ | iha jivitamutsṛjya pretya tān pratipatsyase || 6.81. ||

इति ब्रुवाणो हनुमान् सायुधैर्हरिभिर्वृतः । अभ्यधावत सङ्क्रुद्धो राक्षसेन्द्रसुतं प्रति ।। ६.८१. ॥

iti bruvāṇo hanumān sāyudhairharibhirvṛtaḥ | abhyadhāvata saṅkruddho rākṣasendrasutaṃ prati || 6.81. ||

आपतन्तं महावीर्यं तदनीकं वनौकसाम् । रक्षसां भीमवेगानामनीकं तु न्यवारयत् ।। ६.८१. ॥

āpatantaṃ mahāvīryaṃ tadanīkaṃ vanaukasām | rakṣasāṃ bhīmavegānāmanīkaṃ tu nyavārayat || 6.81. ||

स तां बाणसहस्रेण विक्षोभ्य हरिवाहिनीम् । हरिश्रेष्ठं हनूमन्तमिन्द्रजित् प्रत्युवाच ह ।। ६.८१. ॥

sa tāṃ bāṇasahasreṇa vikṣobhya harivāhinīm | hariśreṣṭhaṃ hanūmantamindrajit pratyuvāca ha || 6.81. ||

सुग्रीवस्त्वं च रामश्च यन्निमित्तमिहागताः । तां हनिष्यामि वैदेहीमद्यैव तव पश्यतः ।। ६.८१. ॥

sugrīvastvaṃ ca rāmaśca yannimittamihāgatāḥ | tāṃ haniṣyāmi vaidehīmadyaiva tava paśyataḥ || 6.81. ||

इमां हत्वा ततो रामं लक्ष्मणं त्वां च वानर । सुग्रीवं च वधिष्यामि तं चानार्यं विभीषणम् ।। ६.८१. ॥

imāṃ hatvā tato rāmaṃ lakṣmaṇaṃ tvāṃ ca vānara | sugrīvaṃ ca vadhiṣyāmi taṃ cānāryaṃ vibhīṣaṇam || 6.81. ||

न हन्तव्याः स्त्रियश्चेति यद्ब्रवीषि प्लवङ्गम । पीडाकरममित्राणां यत् स्यात् कर्तव्यमेव तत् ।। ६.८१. ॥

na hantavyāḥ striyaśceti yadbravīṣi plavaṅgama | pīḍākaramamitrāṇāṃ yat syāt kartavyameva tat || 6.81. ||

तमेवमुक्त्वा रुदतीं सीतां मायामयीं तदा । शितधारेण खड्गेन निजघानेन्द्रजित् स्वयम् ।। ६.८१. ॥

tamevamuktvā rudatīṃ sītāṃ māyāmayīṃ tadā | śitadhāreṇa khaḍgena nijaghānendrajit svayam || 6.81. ||

यज्ञोपवीतमार्गेण भिन्ना तेन तपस्विनी । सा पृथिव्यां पृथुश्रोणी पपात प्रियदर्शना। तामिन्द्रजित्स्वयं हत्वा हनुमन्तमुवाच ह ।। ६.८१. ॥

yajñopavītamārgeṇa bhinnā tena tapasvinī | sā pṛthivyāṃ pṛthuśroṇī papāta priyadarśanā| tāmindrajitsvayaṃ hatvā hanumantamuvāca ha || 6.81. ||

मया रामस्य पश्येमां कोपेन च निषूदिताम् । एषा विशस्ता वैदेही विफलो वः परिश्रमः ।। ६.८१. ॥

mayā rāmasya paśyemāṃ kopena ca niṣūditām | eṣā viśastā vaidehī viphalo vaḥ pariśramaḥ || 6.81. ||

ततः खड्गेन महता हत्वा तामिन्द्रिजित् स्वयम् । हृष्टः स रथमास्थाय विननाद महास्वनम् ।। ६.८१. ॥

tataḥ khaḍgena mahatā hatvā tāmindrijit svayam | hṛṣṭaḥ sa rathamāsthāya vinanāda mahāsvanam || 6.81. ||

वानराः शुश्रुवुः शब्दमदूरे प्रत्यवस्थिताः । व्यादितास्यस्य नदतस्तहुर्गं संश्रितस्य च ।। ६.८१. ॥

vānarāḥ śuśruvuḥ śabdamadūre pratyavasthitāḥ | vyāditāsyasya nadatastahurgaṃ saṃśritasya ca || 6.81. ||

तथा तु सीतां विनिहत्य दुर्मतिः प्रहृष्टचेताः स बभूव रावणिः । तं हृष्टरूपं समुदीक्ष्य वानरा विषण्णरूपाः सहसा प्रदुद्रुवुः ।। ६.८१. ॥

tathā tu sītāṃ vinihatya durmatiḥ prahṛṣṭacetāḥ sa babhūva rāvaṇiḥ | taṃ hṛṣṭarūpaṃ samudīkṣya vānarā viṣaṇṇarūpāḥ sahasā pradudruvuḥ || 6.81. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे एकाशीतितमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe ekāśītitamaḥ sargaḥ ||