Sarga 82

श्रुत्वा तु भीमनिर्ह्रादं शक्राशनिसमस्वनम् । वीक्षमाणा दिशः सर्वा दुद्रुवुर्वानरर्षभाः ।। ६.८२. ॥

śrutvā tu bhīmanirhrādaṃ śakrāśanisamasvanam | vīkṣamāṇā diśaḥ sarvā dudruvurvānararṣabhāḥ || 6.82. ||

तानुवाच ततःसर्वान् हनुमान् मारुतात्मजः । विषण्णवदनान् दीनांस्त्रस्तान् विद्रवतः पृथक् ।। ६.८२. ॥

tānuvāca tataḥsarvān hanumān mārutātmajaḥ | viṣaṇṇavadanān dīnāṃstrastān vidravataḥ pṛthak || 6.82. ||

कस्माद्विषण्णवदना विद्रवध्वे प्लवङ्गमाः । त्यक्तयुद्धसमुत्साहाः शूरत्वं क्वनु वो गतम् ।। ६.८२. ॥

kasmādviṣaṇṇavadanā vidravadhve plavaṅgamāḥ | tyaktayuddhasamutsāhāḥ śūratvaṃ kvanu vo gatam || 6.82. ||

पृष्ठतो ऽनुव्रजध्वं मामग्रतो यान्तमाहवे । शूरैरभिजनोपेतैरयुक्तं हि निवर्तितुम् ।। ६.८२. ॥

pṛṣṭhato 'nuvrajadhvaṃ māmagrato yāntamāhave | śūrairabhijanopetairayuktaṃ hi nivartitum || 6.82. ||

एवमुक्ताः सुसंहृष्टा वायुपुत्रेण वानराः । शैलशृङ्गाण्यगांश्चैव जगृहुर्हृष्टमानसाः ।। ६.८२. ॥

evamuktāḥ susaṃhṛṣṭā vāyuputreṇa vānarāḥ | śailaśṛṅgāṇyagāṃścaiva jagṛhurhṛṣṭamānasāḥ || 6.82. ||

अभिपेतुश्च गर्जन्तो राक्षसान् वानरर्षभाः । परिवार्य हनूमन्तमन्वयुश्च महाहवे ।। ६.८२. ॥

abhipetuśca garjanto rākṣasān vānararṣabhāḥ | parivārya hanūmantamanvayuśca mahāhave || 6.82. ||

स तैर्वानरमुख्यैश्च हनुमान् सर्वतो वृतः । हुताशन इवार्चिष्मानदहच्छत्रुवाहिनीम् ।। ६.८२. ॥

sa tairvānaramukhyaiśca hanumān sarvato vṛtaḥ | hutāśana ivārciṣmānadahacchatruvāhinīm || 6.82. ||

स राक्षसानां कदनं चकार सुमहाकपिः । वृतो वानरसैन्येन कालान्तकयमोपमः ।। ६.८२. ॥

sa rākṣasānāṃ kadanaṃ cakāra sumahākapiḥ | vṛto vānarasainyena kālāntakayamopamaḥ || 6.82. ||

स तु कोपेन चाविष्टः शोकेन च महाकपिः । हनुमान् रावणिरथे ऽपातयन्महतीं शिलाम् ।। ६.८२. ॥

sa tu kopena cāviṣṭaḥ śokena ca mahākapiḥ | hanumān rāvaṇirathe 'pātayanmahatīṃ śilām || 6.82. ||

तामापतन्तीं दृष्ट्वैव रथः सारथिना तदा । विधेयाश्वसमायुक्तः सुदूरमपवाहितः ।। ६.८२. ॥

tāmāpatantīṃ dṛṣṭvaiva rathaḥ sārathinā tadā | vidheyāśvasamāyuktaḥ sudūramapavāhitaḥ || 6.82. ||

तमिन्द्रजितमप्राप्य रथस्थं सहसारथिम् । विवेशधरणीं भित्त्वा सा शिला व्यर्थमुद्यता ।। ६.८२. ॥

tamindrajitamaprāpya rathasthaṃ sahasārathim | viveśadharaṇīṃ bhittvā sā śilā vyarthamudyatā || 6.82. ||

पातितायां शिलायां तु रक्षसां व्यथिता चमूः । निपतन्त्या च शिलया राक्षसा मथिता भृशम् ।। ६.८२. ॥

pātitāyāṃ śilāyāṃ tu rakṣasāṃ vyathitā camūḥ | nipatantyā ca śilayā rākṣasā mathitā bhṛśam || 6.82. ||

तमभ्यधावञ्छतशो नदन्तः काननौकसः । । ६.८२. ॥

tamabhyadhāvañchataśo nadantaḥ kānanaukasaḥ | | 6.82. ||

ते द्रुमांश्च महावीर्या गिरिशृङ्गाणि चोद्यताः । क्षिपन्तीन्द्रजितः सङ्ख्ये वानरा भीमविक्रमाः ।। ६.८२. ॥

te drumāṃśca mahāvīryā giriśṛṅgāṇi codyatāḥ | kṣipantīndrajitaḥ saṅkhye vānarā bhīmavikramāḥ || 6.82. ||

वृक्षशैलमहावर्षं विसृजन्तः प्लवङ्गमाः । शत्रूणां कदनं चक्रुर्नेदुश्च विविधैः स्वरैः ।। ६.८२. ॥

vṛkṣaśailamahāvarṣaṃ visṛjantaḥ plavaṅgamāḥ | śatrūṇāṃ kadanaṃ cakrurneduśca vividhaiḥ svaraiḥ || 6.82. ||

वानरैस्तैर्महावीर्यैर्घोररूपा निशाचराः । वीर्यादभिहता वृक्षैर्व्यवेष्टन्त रणाजिरे ।। ६.८२. ॥

vānaraistairmahāvīryairghorarūpā niśācarāḥ | vīryādabhihatā vṛkṣairvyaveṣṭanta raṇājire || 6.82. ||

स्वसैन्यमभिवीक्ष्याथ वानरार्दितमिन्द्रजित् । प्रगृहीतायुधः क्रुद्धः परानभिमुखो ययौ ।। ६.८२. ॥

svasainyamabhivīkṣyātha vānarārditamindrajit | pragṛhītāyudhaḥ kruddhaḥ parānabhimukho yayau || 6.82. ||

स शरौघानवसृजन् स्वसैन्येनाभिसंवृतः । जघान कपिशार्दूलान् स बहून् दृष्टविक्रमः ।। ६.८२. ॥

sa śaraughānavasṛjan svasainyenābhisaṃvṛtaḥ | jaghāna kapiśārdūlān sa bahūn dṛṣṭavikramaḥ || 6.82. ||

शूलैरशनिभिः खड्गैः पट्टिशैः कूटमुद्गरैः । ते चाप्यनुचरास्तस्य वानरान् जघ्नुरोजसा ।। ६.८२. ॥

śūlairaśanibhiḥ khaḍgaiḥ paṭṭiśaiḥ kūṭamudgaraiḥ | te cāpyanucarāstasya vānarān jaghnurojasā || 6.82. ||

सस्कन्धविटपैः सालैः शिलाभिश्च महाबलः । हनुमान् कदनं चक्रे रक्षसां भीमकर्मणाम् ।। ६.८२. ॥

saskandhaviṭapaiḥ sālaiḥ śilābhiśca mahābalaḥ | hanumān kadanaṃ cakre rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām || 6.82. ||

स निवार्य परानीकमब्रवीत्तान् वनौकसः । हनुमान् सन्निवर्तध्वं न नः साध्यमिदं बलम् ।। ६.८२. ॥

sa nivārya parānīkamabravīttān vanaukasaḥ | hanumān sannivartadhvaṃ na naḥ sādhyamidaṃ balam || 6.82. ||

त्यक्त्वा प्राणान् विवेष्टन्तो रामिप्रियचिकीर्षवः । यन्निमित्तं हि युद्ध्यामो हता सा जनकात्मजा ।। ६.८२. ॥

tyaktvā prāṇān viveṣṭanto rāmipriyacikīrṣavaḥ | yannimittaṃ hi yuddhyāmo hatā sā janakātmajā || 6.82. ||

इममर्थं हि विज्ञाप्य रामं सुग्रीवमेव च । तौ यत् प्रतिविधास्येते तत् करिष्यामहे वयम् ।। ६.८२. ॥

imamarthaṃ hi vijñāpya rāmaṃ sugrīvameva ca | tau yat pratividhāsyete tat kariṣyāmahe vayam || 6.82. ||

इत्युक्त्वा वानरश्रेष्ठो वारयन् सर्ववानरान् । शनैः शनैरसंत्रस्तः सबलः सन्न्यवर्तत ।। ६.८२. ॥

ityuktvā vānaraśreṣṭho vārayan sarvavānarān | śanaiḥ śanairasaṃtrastaḥ sabalaḥ sannyavartata || 6.82. ||

ततः प्रेक्ष्य हनूमन्तं व्रजन्तं यत्र राघवः । स होतुकामो दुष्टात्मा गतश्चैत्यनिकुम्भिलाम् ।। ६.८२. ॥

tataḥ prekṣya hanūmantaṃ vrajantaṃ yatra rāghavaḥ | sa hotukāmo duṣṭātmā gataścaityanikumbhilām || 6.82. ||

निकुम्भिलामधिष्ठाय पावकं जुहवेन्द्रजित् । । ६.८२. ॥

nikumbhilāmadhiṣṭhāya pāvakaṃ juhavendrajit | | 6.82. ||

यज्ञभूम्यां तु विधिवत् पावकस्तेन रक्षसा । हूयमानः प्रजज्वाल मांसशोणितभुक् तदा ।। ६.८२. ॥

yajñabhūmyāṃ tu vidhivat pāvakastena rakṣasā | hūyamānaḥ prajajvāla māṃsaśoṇitabhuk tadā || 6.82. ||

सो ऽर्चिःपिनद्धो ददृशे होमशोणिततर्पितः । सन्ध्यागत इवादित्यः सुतीव्रो ऽग्निः समुत्थितः ।। ६.८२. ॥

so 'rciḥpinaddho dadṛśe homaśoṇitatarpitaḥ | sandhyāgata ivādityaḥ sutīvro 'gniḥ samutthitaḥ || 6.82. ||

अथेन्द्रजिद्राक्षसभूतये तु जुहाव हव्यं विधिना विधानवित् । दृष्ट्वा व्यतिष्ठन्त च राक्षसास्ते महासमूहेषु नयानयज्ञाः ।। ६.८२. ॥

athendrajidrākṣasabhūtaye tu juhāva havyaṃ vidhinā vidhānavit | dṛṣṭvā vyatiṣṭhanta ca rākṣasāste mahāsamūheṣu nayānayajñāḥ || 6.82. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे द्व्यशीततमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe dvyaśītatamaḥ sargaḥ ||