Sarga 79

निर्गतं मकाराक्षं ते दृष्ट्वा वानरयूथपाः । आप्लुत्य सहसा सर्वे योद्धुकामा व्यवस्थिताः ।। ६.७९. ॥

nirgataṃ makārākṣaṃ te dṛṣṭvā vānarayūthapāḥ | āplutya sahasā sarve yoddhukāmā vyavasthitāḥ || 6.79. ||

ततः प्रवृत्तं सुमहत् तद्युद्धं रोमहर्षणम् । निशाचरैः प्लवङ्गानां देवानां दानवैरिव ।। ६.७९. ॥

tataḥ pravṛttaṃ sumahat tadyuddhaṃ romaharṣaṇam | niśācaraiḥ plavaṅgānāṃ devānāṃ dānavairiva || 6.79. ||

वृक्षशूलनिपातैश्च शिलापरिघपातनैः । अन्योन्यं मर्दयन्ति स्म तदा कपिनिशाचराः ।। ६.७९. ॥

vṛkṣaśūlanipātaiśca śilāparighapātanaiḥ | anyonyaṃ mardayanti sma tadā kapiniśācarāḥ || 6.79. ||

शक्तिखड्गगदाकुन्तैस्तोमरैश्च निशाचराः । पट्टिशैर्भिन्दिपालैश्च निर्घातैश्च समन्ततः ।। ६.७९. ॥

śaktikhaḍgagadākuntaistomaraiśca niśācarāḥ | paṭṭiśairbhindipālaiśca nirghātaiśca samantataḥ || 6.79. ||

पाशमुद्गरदण्डैश्च निखातैश्चापरे तदा । कदनं कपिवीराणां चक्रुस्ते रजनीचराः ।। ६.७९. ॥

pāśamudgaradaṇḍaiśca nikhātaiścāpare tadā | kadanaṃ kapivīrāṇāṃ cakruste rajanīcarāḥ || 6.79. ||

बाणौघैरर्दिताश्चापि खरपुत्रेण वानराः । सम्भ्रान्तमनसः सर्वे दुद्रुवुर्भयपीडिताः ।। ६.७९. ॥

bāṇaughairarditāścāpi kharaputreṇa vānarāḥ | sambhrāntamanasaḥ sarve dudruvurbhayapīḍitāḥ || 6.79. ||

तान् दृष्ट्वा राक्षसाः सर्वे द्रवमाणान् वलीमुखान् । नेदुस्ते सिंहवद्धृष्टा राक्षसा जितकाशिनः ।। ६.७९. ॥

tān dṛṣṭvā rākṣasāḥ sarve dravamāṇān valīmukhān | neduste siṃhavaddhṛṣṭā rākṣasā jitakāśinaḥ || 6.79. ||

विद्रवत्सु तदा तेषु वानरेषु समन्ततः । रामस्तान् वारयामास शरवर्षेण राक्षसान् ।। ६.७९. ॥

vidravatsu tadā teṣu vānareṣu samantataḥ | rāmastān vārayāmāsa śaravarṣeṇa rākṣasān || 6.79. ||

वारितान् राक्षसान् दृष्ट्वा मकराक्षो निशाचरः । क्रोधानलसमाविष्टो वचनं चेदमब्रवीत् ।। ६.७९. ॥

vāritān rākṣasān dṛṣṭvā makarākṣo niśācaraḥ | krodhānalasamāviṣṭo vacanaṃ cedamabravīt || 6.79. ||

तिष्ठ राम मया सार्धं द्वन्द्वयुद्धं ददामि ते । त्याजयिष्यामि ते प्राणान् धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः ।। ६.७९. ॥

tiṣṭha rāma mayā sārdhaṃ dvandvayuddhaṃ dadāmi te | tyājayiṣyāmi te prāṇān dhanurmuktaiḥ śitaiḥ śaraiḥ || 6.79. ||

यत्तदा दण्डकारण्ये पितरं हतवान् मम । मदग्रतः स्वकर्मस्थं दृष्ट्वा रोषो ऽभिवर्धते ।। ६.७९. ॥

yattadā daṇḍakāraṇye pitaraṃ hatavān mama | madagrataḥ svakarmasthaṃ dṛṣṭvā roṣo 'bhivardhate || 6.79. ||

दह्यन्ते भृशमङ्गानि दुरात्मन् मम राघव । यन्मया ऽसि न दृष्टस्त्वं तस्मिन् काले महावने ।। ६.७९. ॥

dahyante bhṛśamaṅgāni durātman mama rāghava | yanmayā 'si na dṛṣṭastvaṃ tasmin kāle mahāvane || 6.79. ||

दिष्ट्या ऽसि दर्शनं राम मम त्वं प्राप्तवानिह । काङ्क्षितो ऽसि क्षुधार्तस्य सिंहस्येवेतरो मृगः ।। ६.७९. ॥

diṣṭyā 'si darśanaṃ rāma mama tvaṃ prāptavāniha | kāṅkṣito 'si kṣudhārtasya siṃhasyevetaro mṛgaḥ || 6.79. ||

अद्य मद्बाणवेगेन प्रेतराङ्विषयं गतः । ये त्वया निहता वीराः सह तैश्च समेष्यसि ।। ६.७९. ॥

adya madbāṇavegena pretarāṅviṣayaṃ gataḥ | ye tvayā nihatā vīrāḥ saha taiśca sameṣyasi || 6.79. ||

बहुना ऽत्र किमुक्तेन शृणु राम वचो मम । पश्यन्तु सकला लोकास्त्वां मां चैव रणाजिरे ।। ६.७९. ॥

bahunā 'tra kimuktena śṛṇu rāma vaco mama | paśyantu sakalā lokāstvāṃ māṃ caiva raṇājire || 6.79. ||

अस्त्रैर्वा गदया वापि बाहुभ्यां वा महाहवे । अभ्यस्तं येन वा राम तेनैव युधि वर्तताम् ।। ६.७९. ॥

astrairvā gadayā vāpi bāhubhyāṃ vā mahāhave | abhyastaṃ yena vā rāma tenaiva yudhi vartatām || 6.79. ||

मकराक्षवचः क्षुत्वा रामो दशरथात्मजः । अब्रवीत् प्रहसन् वाक्यमुत्तरोत्तरवादिनम् ।। ६.७९. ॥

makarākṣavacaḥ kṣutvā rāmo daśarathātmajaḥ | abravīt prahasan vākyamuttarottaravādinam || 6.79. ||

कत्थसे किं वृथा रक्षो बहून्यसदृशानि तु । न रणे शक्यते जेतुं विना युद्धेन वाग्बलात् ।। ६.७९. ॥

katthase kiṃ vṛthā rakṣo bahūnyasadṛśāni tu | na raṇe śakyate jetuṃ vinā yuddhena vāgbalāt || 6.79. ||

चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां त्वत्पिता च यः । त्रिशिरा दूषणश्चैव दण्डके निहता मया ।। ६.७९. ॥

caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ tvatpitā ca yaḥ | triśirā dūṣaṇaścaiva daṇḍake nihatā mayā || 6.79. ||

स्वाशितास्तव मांसेन गृध्रगोमायुवायसाः । भविष्यन्त्यद्य वै पाप तीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुराः ।। ६.७९. ॥

svāśitāstava māṃsena gṛdhragomāyuvāyasāḥ | bhaviṣyantyadya vai pāpa tīkṣṇatuṇḍanakhāṅkurāḥ || 6.79. ||

राघवेणैवमुक्तस्तु खरपुत्रो निशाचरः । बाणौघानमुचत्तस्मै राघवाय रणाजिरे ।। ६.७९. ॥

rāghaveṇaivamuktastu kharaputro niśācaraḥ | bāṇaughānamucattasmai rāghavāya raṇājire || 6.79. ||

तान् शरान् शरवर्षेण रामश्चिच्छेद नैकधा । निपेतुर्भुवि ते च्छिन्ना रुक्मपुङ्खाः सहस्रशः ।। ६.७९. ॥

tān śarān śaravarṣeṇa rāmaściccheda naikadhā | nipeturbhuvi te cchinnā rukmapuṅkhāḥ sahasraśaḥ || 6.79. ||

तद्युद्धमभवत्तत्र समेत्यान्योन्यमोजसा । रक्षसः खरपुत्रस्य सूनोर्दशरथस्य च ।। ६.७९. ॥

tadyuddhamabhavattatra sametyānyonyamojasā | rakṣasaḥ kharaputrasya sūnordaśarathasya ca || 6.79. ||

जीमूतयोरिवाकाशे शब्दो ज्यातलयोस्तदा । धनुर्मुक्तः स्वनोत्कृष्टः श्रूयते च रणाजिरे ।। ६.७९. ॥

jīmūtayorivākāśe śabdo jyātalayostadā | dhanurmuktaḥ svanotkṛṣṭaḥ śrūyate ca raṇājire || 6.79. ||

देवदानवगन्धर्वाः किन्नराश्च महोरगाः । अन्तरिक्षगताः सर्वे द्रष्टुकामास्तदद्भुतम् ।। ६.७९. ॥

devadānavagandharvāḥ kinnarāśca mahoragāḥ | antarikṣagatāḥ sarve draṣṭukāmāstadadbhutam || 6.79. ||

विद्धमन्योन्यगात्रेषु द्विगुणं वर्धते परम् । कृतप्रतिकृतान्योन्यं कुरुतां तौ रणाजिरे ।। ६.७९. ॥

viddhamanyonyagātreṣu dviguṇaṃ vardhate param | kṛtapratikṛtānyonyaṃ kurutāṃ tau raṇājire || 6.79. ||

राममुक्तांस्तु बाणौघान् राक्षसस्त्वच्छिनद्रणे । रक्षोमुक्तांस्तु रामो वै नैकधा प्राच्छिनच्छरैः ।। ६.७९. ॥

rāmamuktāṃstu bāṇaughān rākṣasastvacchinadraṇe | rakṣomuktāṃstu rāmo vai naikadhā prācchinaccharaiḥ || 6.79. ||

बाणौघैर्वितताः सर्वा दिशश्च प्रदिशस्तथा । सञ्छन्ना वसुधा चैव समन्तान्न प्रकाशते ।। ६.७९. ॥

bāṇaughairvitatāḥ sarvā diśaśca pradiśastathā | sañchannā vasudhā caiva samantānna prakāśate || 6.79. ||

ततः क्रुद्धो महाबाहुर्धनुश्चिच्छेद रक्षसः । अष्टाभिरथ नाराचैः सूतं विव्याध राघवः ।। ६.७९. ॥

tataḥ kruddho mahābāhurdhanuściccheda rakṣasaḥ | aṣṭābhiratha nārācaiḥ sūtaṃ vivyādha rāghavaḥ || 6.79. ||

भित्त्वा शरै रथं रामो रथाश्वान् समपातयत् । विरथो वसुधां तिष्ठन् मकराक्षो निशाचरः ।। ६.७९. ॥

bhittvā śarai rathaṃ rāmo rathāśvān samapātayat | viratho vasudhāṃ tiṣṭhan makarākṣo niśācaraḥ || 6.79. ||

तत्तिष्ठद्वसुधां रक्षः शूलं जग्राह पाणिना । त्रासनं सर्वभूतानां युगान्ताग्निसमप्रभम् ।। ६.७९. ॥

tattiṣṭhadvasudhāṃ rakṣaḥ śūlaṃ jagrāha pāṇinā | trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ yugāntāgnisamaprabham || 6.79. ||

विभ्राम्य तु महच्छूलं प्रज्वलत्तन्निशाचरः । स क्रोधात् प्राहिणोत्तस्मै राघवाय महाहवे ।। ६.७९. ॥

vibhrāmya tu mahacchūlaṃ prajvalattanniśācaraḥ | sa krodhāt prāhiṇottasmai rāghavāya mahāhave || 6.79. ||

तमापतन्तं ज्वलितं खरपुत्रकराच्च्युतम् । बाणैस्तु त्रिभिराकाशे शूलं चिच्छेद राघवः ।। ६.७९. ॥

tamāpatantaṃ jvalitaṃ kharaputrakarāccyutam | bāṇaistu tribhirākāśe śūlaṃ ciccheda rāghavaḥ || 6.79. ||

स च्छिन्नो नैकाधा शूलो दिव्यहाटकमण्डितः । व्यशीर्यत महोल्केव रामबाणार्दितो भुवि ।। ६.७९. ॥

sa cchinno naikādhā śūlo divyahāṭakamaṇḍitaḥ | vyaśīryata maholkeva rāmabāṇārdito bhuvi || 6.79. ||

तच्छूलं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा । साधु साध्विति भूतानि व्याहरन्ति नभोगता ।। ६.७९. ॥

tacchūlaṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā | sādhu sādhviti bhūtāni vyāharanti nabhogatā || 6.79. ||

तं दृष्ट्वा निहतं शूलं मकाराक्षो निशाचरः । मुष्टिमुद्यम्य काकुत्स्थं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ।। ६.७९. ॥

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ śūlaṃ makārākṣo niśācaraḥ | muṣṭimudyamya kākutsthaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt || 6.79. ||

स तं दृष्ट्वा पतन्तं वै प्रहस्य रघुनन्दनः । पावकास्त्रं ततो रामः सन्दधे तु शरासने ।। ६.७९. ॥

sa taṃ dṛṣṭvā patantaṃ vai prahasya raghunandanaḥ | pāvakāstraṃ tato rāmaḥ sandadhe tu śarāsane || 6.79. ||

तेनास्त्रेण हतं रक्षः काकुत्स्थेन तदा रणे । सञ्छिन्नहृदयं तत्र पपात च ममार च ।। ६.७९. ॥

tenāstreṇa hataṃ rakṣaḥ kākutsthena tadā raṇe | sañchinnahṛdayaṃ tatra papāta ca mamāra ca || 6.79. ||

दृष्ट्वा ते राक्षसाः सर्वे मकराक्षस्य पातनम् । लङ्कामेवाभ्यधावन्त रामबाणार्दितास्तदा ।। ६.७९. ॥

dṛṣṭvā te rākṣasāḥ sarve makarākṣasya pātanam | laṅkāmevābhyadhāvanta rāmabāṇārditāstadā || 6.79. ||

दशरथनृपपुत्रबाणवेगै रजनिचरं निहतं खरात्मजं तम् । ददृशुरथ सुरा भृशं प्रहृष्टा गिरिमिव वज्रहतं यथा विकीर्णम् ।। ६.७९. ॥

daśarathanṛpaputrabāṇavegai rajanicaraṃ nihataṃ kharātmajaṃ tam | dadṛśuratha surā bhṛśaṃ prahṛṣṭā girimiva vajrahataṃ yathā vikīrṇam || 6.79. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे एकोनाशीतितमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe ekonāśītitamaḥ sargaḥ ||