Sarga 78

निकुम्भं च हतं श्रुत्वा कुम्भं च विनिपातितम् । रावणः परमामर्षी प्रजज्वालानलो यथा ।। ६.७८. ॥

nikumbhaṃ ca hataṃ śrutvā kumbhaṃ ca vinipātitam | rāvaṇaḥ paramāmarṣī prajajvālānalo yathā || 6.78. ||

नैर्ऋतः क्रोधशोकाभ्यां द्वाभ्यां तु परिमूर्च्छितः । खरपुत्रं विशालाक्षं मकराक्षमचोदयत् ।। ६.७८. ॥

nairṛtaḥ krodhaśokābhyāṃ dvābhyāṃ tu parimūrcchitaḥ | kharaputraṃ viśālākṣaṃ makarākṣamacodayat || 6.78. ||

गच्छ पुत्र मया ऽ ऽज्ञप्तो बलेनाभिसमन्वितः । राघवं लक्ष्मणं चैव जहि तांश्च वनौकसः ।। ६.७८. ॥

gaccha putra mayā ' 'jñapto balenābhisamanvitaḥ | rāghavaṃ lakṣmaṇaṃ caiva jahi tāṃśca vanaukasaḥ || 6.78. ||

रावणस्य वचः श्रुत्वा शूरमानी खरात्मजः । बाढमित्यब्रवीद्धृष्टो मकाराक्षो निशाचरः ।। ६.७८. ॥

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā śūramānī kharātmajaḥ | bāḍhamityabravīddhṛṣṭo makārākṣo niśācaraḥ || 6.78. ||

सो ऽबिवाद्य दशग्रीवं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् । निर्जगाम गृहाच्छुभ्राद्रावणस्याज्ञया बली ।। ६.७८. ॥

so 'bivādya daśagrīvaṃ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam | nirjagāma gṛhācchubhrādrāvaṇasyājñayā balī || 6.78. ||

समीपस्थं बलाध्यक्षं खरपुत्रो ऽब्रवीदिदम् । रथश्चानीयतां शीघ्रं सैन्यं चाहूयतां त्वरात् ।। ६.७८. ॥

samīpasthaṃ balādhyakṣaṃ kharaputro 'bravīdidam | rathaścānīyatāṃ śīghraṃ sainyaṃ cāhūyatāṃ tvarāt || 6.78. ||

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षो निशाचरः । स्यन्दनं च बलं चैव समीपं प्रत्यपादयत् ।। ६.७८. ॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā balādhyakṣo niśācaraḥ | syandanaṃ ca balaṃ caiva samīpaṃ pratyapādayat || 6.78. ||

प्रदक्षिणं रथं कृत्वा आरुरोह निशाचरः । सूतं सञ्चोदयामास शीघ्रं मे रथमावह ।। ६.७८. ॥

pradakṣiṇaṃ rathaṃ kṛtvā āruroha niśācaraḥ | sūtaṃ sañcodayāmāsa śīghraṃ me rathamāvaha || 6.78. ||

अथ तान् राक्षसान् सर्वान् मकराक्षो ऽब्रवीदिदम् । यूयं सर्वे प्रयुद्ध्यध्वं पुरस्तान्मम राक्षसाः ।। ६.७८. ॥

atha tān rākṣasān sarvān makarākṣo 'bravīdidam | yūyaṃ sarve prayuddhyadhvaṃ purastānmama rākṣasāḥ || 6.78. ||

अहं राक्षसराजेन रावणेन महात्मना । आज्ञप्तः समरे हन्तुं तावुभौ रामलक्ष्मणौ ।। ६.७८. ॥

ahaṃ rākṣasarājena rāvaṇena mahātmanā | ājñaptaḥ samare hantuṃ tāvubhau rāmalakṣmaṇau || 6.78. ||

अद्य रामं वधिष्यामि लक्ष्मणं च निशाचराः । शाखामृगं च सुग्रीवं वानरांश्च शरोत्तमैः ।। ६.७८. ॥

adya rāmaṃ vadhiṣyāmi lakṣmaṇaṃ ca niśācarāḥ | śākhāmṛgaṃ ca sugrīvaṃ vānarāṃśca śarottamaiḥ || 6.78. ||

अद्य शूलनिपातैश्च वानराणां महाचमूम् । प्रदहिष्यामि सम्प्राप्तः शुष्केन्धनमिवानलः ।। ६.७८. ॥

adya śūlanipātaiśca vānarāṇāṃ mahācamūm | pradahiṣyāmi samprāptaḥ śuṣkendhanamivānalaḥ || 6.78. ||

मकराक्षस्य तच्छ्रुत्वा वचनं ते निशाचराः । सर्वे नानायुधोपेता बलवन्तः समागताः ।। ६.७८. ॥

makarākṣasya tacchrutvā vacanaṃ te niśācarāḥ | sarve nānāyudhopetā balavantaḥ samāgatāḥ || 6.78. ||

ते कामरूपिणः सर्वे दंष्ट्रिणः पिङ्गलेक्षणाः । मातङ्गा इव नर्दन्तो ध्वस्तकेशा भयानकाः ।। ६.७८. ॥

te kāmarūpiṇaḥ sarve daṃṣṭriṇaḥ piṅgalekṣaṇāḥ | mātaṅgā iva nardanto dhvastakeśā bhayānakāḥ || 6.78. ||

परिवार्य महाकाया महाकायं खरात्मजम् । अभिजग्मुस्ततो हृष्टाश्चालयन्तो वसुन्धराम् ।। ६.७८. ॥

parivārya mahākāyā mahākāyaṃ kharātmajam | abhijagmustato hṛṣṭāścālayanto vasundharām || 6.78. ||

शङ्खभेरीसहस्राणामाहतानां समन्ततः । क्ष्वेलितास्फोटितानां च ततः शब्दो महानभूत् ।। ६.७८. ॥

śaṅkhabherīsahasrāṇāmāhatānāṃ samantataḥ | kṣvelitāsphoṭitānāṃ ca tataḥ śabdo mahānabhūt || 6.78. ||

प्रभ्रष्टो ऽथ करात्तस्य प्रतोदः सारथेस्तदा । पपात सहसा चैव ध्वजस्तस्य च रक्षसः ।। ६.७८. ॥

prabhraṣṭo 'tha karāttasya pratodaḥ sārathestadā | papāta sahasā caiva dhvajastasya ca rakṣasaḥ || 6.78. ||

तस्य ते रथयुक्ताश्च हया विक्रमवर्जिताः । चरणैराकुलैर्गत्वा दीनाः सास्रमुखा ययुः ।। ६.७८. ॥

tasya te rathayuktāśca hayā vikramavarjitāḥ | caraṇairākulairgatvā dīnāḥ sāsramukhā yayuḥ || 6.78. ||

प्रवाति पवनस्तस्मिन् सपांसुः खरदारुणः । निर्याणे तस्य रौद्रस्य मकराक्षस्य दुर्मतेः ।। ६.७८. ॥

pravāti pavanastasmin sapāṃsuḥ kharadāruṇaḥ | niryāṇe tasya raudrasya makarākṣasya durmateḥ || 6.78. ||

तानि दृष्ट्वा निमित्तानि राक्षसा वीर्यवत्तमाः । अचिन्त्य निर्गताः सर्वे यत्र तौ रामलक्ष्मणौ ।। ६.७८. ॥

tāni dṛṣṭvā nimittāni rākṣasā vīryavattamāḥ | acintya nirgatāḥ sarve yatra tau rāmalakṣmaṇau || 6.78. ||

घनगजमहिषाङ्गतुल्यवर्णाः समरमुखेष्वसकृद्गदासिभिन्नाः । अहमहमिति युद्धकौशलास्ते रजनिचराः परितः समुन्नदन्तः ।। ६.७८. ॥

ghanagajamahiṣāṅgatulyavarṇāḥ samaramukheṣvasakṛdgadāsibhinnāḥ | ahamahamiti yuddhakauśalāste rajanicarāḥ paritaḥ samunnadantaḥ || 6.78. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे अष्टसप्ततितमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe aṣṭasaptatitamaḥ sargaḥ ||