Sarga 67

ते निवृत्ता महाकायाः श्रुत्वा ऽङ्गदवचस्तदा । नैष्ठिकीं बुद्धिमासाद्य सर्वे सङ्ग्रामकाङ्क्षिणः ।। ६.६७.१ ।। ्रशक्त्या ।। ६.६७.१९ ।। ।। व चक्षुषा। समुदीरितवीर्याश्च समारोपितविक्रमाः। पर्यवस्थापिता वाक्यैरङ्गदेन वलीमुखाः ।। ६.६७. ॥

te nivṛttā mahākāyāḥ śrutvā 'ṅgadavacastadā | naiṣṭhikīṃ buddhimāsādya sarve saṅgrāmakāṅkṣiṇaḥ || 6.67.1 || raśaktyā || 6.67.19 || || va cakṣuṣā| samudīritavīryāśca samāropitavikramāḥ| paryavasthāpitā vākyairaṅgadena valīmukhāḥ || 6.67. ||

प्रयाताश्च गता हर्षं मरणे कृतनिश्चयाः । चक्रुः सुतुमुलं युद्धं वानरास्त्यक्तजीविताः ।। ६.६७. ॥

prayātāśca gatā harṣaṃ maraṇe kṛtaniścayāḥ | cakruḥ sutumulaṃ yuddhaṃ vānarāstyaktajīvitāḥ || 6.67. ||

अथ वृक्षान् महाकायाः सानूनि सुमहान्ति च । वानरास्तूर्णमुद्यम्य कुम्भकर्णमभिद्रुताः ।। ६.६७. ॥

atha vṛkṣān mahākāyāḥ sānūni sumahānti ca | vānarāstūrṇamudyamya kumbhakarṇamabhidrutāḥ || 6.67. ||

स कुम्भकर्णः सङ्क्रुद्धो गदामुद्यम्य वीर्यवान् । अर्दयन् सुमहाकायः समन्ताद्व्यक्षिपद्रिपून् ।। ६.६७. ॥

sa kumbhakarṇaḥ saṅkruddho gadāmudyamya vīryavān | ardayan sumahākāyaḥ samantādvyakṣipadripūn || 6.67. ||

शतानि सप्त चाष्टौ च सहस्राणि च वानराः । प्रकीर्णाः शेरते भूमौ कुम्भकर्णेन पोथिताः ।। ६.६७. ॥

śatāni sapta cāṣṭau ca sahasrāṇi ca vānarāḥ | prakīrṇāḥ śerate bhūmau kumbhakarṇena pothitāḥ || 6.67. ||

षोडशाष्टौ च दश च विंशत्ऺित्रंशत्तथैव च । परिक्षिप्य च बाहुभ्यां खादन् विपरिधावति। भक्षयन् भृशसङ्क्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव ।। ६.६७. ॥

ṣoḍaśāṣṭau ca daśa ca viṃśatऺitraṃśattathaiva ca | parikṣipya ca bāhubhyāṃ khādan viparidhāvati| bhakṣayan bhṛśasaṅkruddho garuḍaḥ pannagāniva || 6.67. ||

कृच्छ्रेण च समाश्वस्ताः सङ्गम्य च ततस्ततः । वृक्षाद्रिहस्ता हरयस्तस्थुः सङ्ग्राममूर्धनि ।। ६.६७. ॥

kṛcchreṇa ca samāśvastāḥ saṅgamya ca tatastataḥ | vṛkṣādrihastā harayastasthuḥ saṅgrāmamūrdhani || 6.67. ||

ततः पर्वतमुत्पाट्य द्विविदः प्लवगर्षभः । दुद्राव गिरिशृङ्गाभं विलम्ब इव तोयदः ।। ६.६७. ॥

tataḥ parvatamutpāṭya dvividaḥ plavagarṣabhaḥ | dudrāva giriśṛṅgābhaṃ vilamba iva toyadaḥ || 6.67. ||

तं समुत्पत्य चिक्षेप कुम्भकर्णस्य वानरः । तमप्राप्तो महाकायं तस्य सैन्ये ऽपतत्तदा ।। ६.६७. ॥

taṃ samutpatya cikṣepa kumbhakarṇasya vānaraḥ | tamaprāpto mahākāyaṃ tasya sainye 'patattadā || 6.67. ||

ममर्दाश्वान् गजांश्चापि रथांश्चैव नगोत्तमः । तानि चान्यानि रक्षांसि पुनश्चान्यद्गिरेः शिरेः ।। ६.६७. ॥

mamardāśvān gajāṃścāpi rathāṃścaiva nagottamaḥ | tāni cānyāni rakṣāṃsi punaścānyadgireḥ śireḥ || 6.67. ||

तच्छैलशृङ्गाभिहतं हताश्वं हतसारथि । रक्षसां रुधिरक्लिन्नं बभूवायोधनं महत् ।। ६.६७.१२ ।। ६.६७.१२९ ।।।।। ६.६७.१२३ ।। णो वीरो निर्दहन्निव चक्षुषा। रथिनो वानरेन्द्राणां शरैः कालान्तकोपमैः। शिरांसि नदतां जह्रुः सहसा भीमनिस्वनाः ।। ६.६७. ॥

tacchailaśṛṅgābhihataṃ hatāśvaṃ hatasārathi | rakṣasāṃ rudhiraklinnaṃ babhūvāyodhanaṃ mahat || 6.67.12 || 6.67.129 ||||| 6.67.123 || ṇo vīro nirdahanniva cakṣuṣā| rathino vānarendrāṇāṃ śaraiḥ kālāntakopamaiḥ| śirāṃsi nadatāṃ jahruḥ sahasā bhīmanisvanāḥ || 6.67. ||

वानराश्च महात्मानः समुत्पाट्य महाद्रुमान् । रथानश्वान् गजानुष्ट्रान् राक्षसानभ्यसूदयन् ।। ६.६७. ॥

vānarāśca mahātmānaḥ samutpāṭya mahādrumān | rathānaśvān gajānuṣṭrān rākṣasānabhyasūdayan || 6.67. ||

हनुमान् शैलशृङ्गाणि वृक्षांश्च विविधान् बहून् । ववर्ष कुम्भकर्णस्य शिरस्यम्बरमास्थितः ।। ६.६७. ॥

hanumān śailaśṛṅgāṇi vṛkṣāṃśca vividhān bahūn | vavarṣa kumbhakarṇasya śirasyambaramāsthitaḥ || 6.67. ||

तानि पर्वतशृङ्गाणि शूलेन स बिभेद ह । बभञ्ज वृक्षवर्षं च कुम्भकर्णो महाबलः ।। ६.६७. ॥

tāni parvataśṛṅgāṇi śūlena sa bibheda ha | babhañja vṛkṣavarṣaṃ ca kumbhakarṇo mahābalaḥ || 6.67. ||

ततो हरीणां तदनीकमुग्रं दुद्राव शूलं निशितं प्रगृह्य । तस्थौ ततो ऽस्यापततः पुरस्तान्महीधराग्रं हनुमान् प्रगृह्य ।। ६.६७. ॥

tato harīṇāṃ tadanīkamugraṃ dudrāva śūlaṃ niśitaṃ pragṛhya | tasthau tato 'syāpatataḥ purastānmahīdharāgraṃ hanumān pragṛhya || 6.67. ||

स कुम्भकर्णं कुपितो जघान वेगेन शैलोत्तमभीमकायम् । स चुक्षुभे तेन तदा ऽभिभूतो मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः ।। ६.६७. ॥

sa kumbhakarṇaṃ kupito jaghāna vegena śailottamabhīmakāyam | sa cukṣubhe tena tadā 'bhibhūto medārdragātro rudhirāvasiktaḥ || 6.67. ||

स शूलमाविध्य तडित्प्रकाशं गिरिं यथा प्रज्वलिताग्रशृङ्गम् । बाह्वन्तरे मारुतिमाजघान गुहो ऽचलं क्रौञ्चमिवोग्रशक्त्या ।। ६.६७. ॥

sa śūlamāvidhya taḍitprakāśaṃ giriṃ yathā prajvalitāgraśṛṅgam | bāhvantare mārutimājaghāna guho 'calaṃ krauñcamivograśaktyā || 6.67. ||

स शूलनिर्भिन्नमहाभूजान्तरः प्रविह्वलः शोणितमुद्वमन् मुखात् । ननाद भीमं हनुमान् महाहवे युगान्तमेघस्तनितस्वनोपमम् ।। ६.६७. ॥

sa śūlanirbhinnamahābhūjāntaraḥ pravihvalaḥ śoṇitamudvaman mukhāt | nanāda bhīmaṃ hanumān mahāhave yugāntameghastanitasvanopamam || 6.67. ||

ततो विनेदुः सहसा प्रहृष्टा रक्षोगणास्तं व्यथितं समीक्ष्य । प्लवङ्गमास्तु व्यथिता भयार्ताः प्रदुद्रुवुः संयति कुम्भकर्णात् ।। ६.६७. ॥

tato vineduḥ sahasā prahṛṣṭā rakṣogaṇāstaṃ vyathitaṃ samīkṣya | plavaṅgamāstu vyathitā bhayārtāḥ pradudruvuḥ saṃyati kumbhakarṇāt || 6.67. ||

ततस्तु नीलो बलवान् पर्यवस्थापयन् बलम् । प्रविचिक्षेप शैलाग्रं कुम्भकर्णाय धीमते ।। ६.६७. ॥

tatastu nīlo balavān paryavasthāpayan balam | pravicikṣepa śailāgraṃ kumbhakarṇāya dhīmate || 6.67. ||

तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य मुष्टिना ऽभिजघान ह । मुष्टिप्रहाराभिहतं तच्छैलाग्रं व्यशीर्यत ।। ६.६७. ॥

tamāpatantaṃ samprekṣya muṣṭinā 'bhijaghāna ha | muṣṭiprahārābhihataṃ tacchailāgraṃ vyaśīryata || 6.67. ||

सविस्फुलिङ्गं सज्वालं निपपात महीतले । ऋषभः शरभो नीलो गवाक्षो गन्धमादनः ।। ६.६७. ॥

savisphuliṅgaṃ sajvālaṃ nipapāta mahītale | ṛṣabhaḥ śarabho nīlo gavākṣo gandhamādanaḥ || 6.67. ||

पञ्च वानरशार्दूलाः कुम्भकर्णमुपाद्रवन् । । ६.६७. ॥

pañca vānaraśārdūlāḥ kumbhakarṇamupādravan | | 6.67. ||

शैलैर्वृक्षैस्तलैः पादैर्मुष्टिभिश्च महाबलाः । कुम्भकर्णं महाकायं सर्वतो ऽभिप्रदुद्रुवुः ।। ६.६७. ॥

śailairvṛkṣaistalaiḥ pādairmuṣṭibhiśca mahābalāḥ | kumbhakarṇaṃ mahākāyaṃ sarvato 'bhipradudruvuḥ || 6.67. ||

स्पर्शानिव प्रहारांस्तान् वेदयानो न विव्यथे । ऋषभं तु महावेगं बाहुभ्यां परिषस्वजे ।। ६.६७. ॥

sparśāniva prahārāṃstān vedayāno na vivyathe | ṛṣabhaṃ tu mahāvegaṃ bāhubhyāṃ pariṣasvaje || 6.67. ||

कुम्भकर्णभुजाभ्यां तु पीडितो वानरर्षभः । निपपातर्षभो भीमः प्रमुखाद्वान्तशोणितः ।। ६.६७. ॥

kumbhakarṇabhujābhyāṃ tu pīḍito vānararṣabhaḥ | nipapātarṣabho bhīmaḥ pramukhādvāntaśoṇitaḥ || 6.67. ||

मुष्टिना शरभं हत्वा जानुना नीलमाहवे । आजघान गवाक्षं तु तलेनेन्द्ररिपुस्तदा ।। ६.६७. ॥

muṣṭinā śarabhaṃ hatvā jānunā nīlamāhave | ājaghāna gavākṣaṃ tu talenendraripustadā || 6.67. ||

पादेनाभ्यहनत् क्रुद्धस्तरसा गन्धमादनम् । दत्तप्रहारव्यथिता मुमुहुः शोणितोक्षिताः ।। ६.६७. ॥

pādenābhyahanat kruddhastarasā gandhamādanam | dattaprahāravyathitā mumuhuḥ śoṇitokṣitāḥ || 6.67. ||

निपेतुस्ते तु मेदिन्यां निकृत्ता इव किंशुकाः । तेषु वानरमुख्येषु पतितेषु महात्मसु। वानराणां सहस्राणि कुम्भकर्णं प्रदुद्रुवुः ।। ६.६७. ॥

nipetuste tu medinyāṃ nikṛttā iva kiṃśukāḥ | teṣu vānaramukhyeṣu patiteṣu mahātmasu| vānarāṇāṃ sahasrāṇi kumbhakarṇaṃ pradudruvuḥ || 6.67. ||

तं शैलमिव शैलाभाः सर्वे ते प्लवगर्षभाः । समारुह्य समुत्पत्य ददंशुश्च महाबलाः ।। ६.६७. ॥

taṃ śailamiva śailābhāḥ sarve te plavagarṣabhāḥ | samāruhya samutpatya dadaṃśuśca mahābalāḥ || 6.67. ||

तं नखैर्दशनैश्चापि मुष्टिभिर्जानुभिस्तथा । कुम्भकर्णं महाकायं ते जघ्नुः प्लवगर्षभाः ।। ६.६७. ॥

taṃ nakhairdaśanaiścāpi muṣṭibhirjānubhistathā | kumbhakarṇaṃ mahākāyaṃ te jaghnuḥ plavagarṣabhāḥ || 6.67. ||

स वानरसहस्रैस्तैराचितः पर्वतोपमः । रराज राक्षसव्याघ्रो गिरिरात्मरुहैरिव ।। ६.६७. ॥

sa vānarasahasraistairācitaḥ parvatopamaḥ | rarāja rākṣasavyāghro girirātmaruhairiva || 6.67. ||

बाहुभ्यां वानरान् सर्वान् प्रगृह्य सुमहाबलः । भक्षयामास सङ्क्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव ।। ६.६७. ॥

bāhubhyāṃ vānarān sarvān pragṛhya sumahābalaḥ | bhakṣayāmāsa saṅkruddho garuḍaḥ pannagāniva || 6.67. ||

प्रक्षिप्ताः कुम्भकर्णेन वक्त्रे पातालसन्निभे । नासापुटाभ्यां निर्जग्मुः कर्णाभ्यां चैव वानराः ।। ६.६७. ॥

prakṣiptāḥ kumbhakarṇena vaktre pātālasannibhe | nāsāpuṭābhyāṃ nirjagmuḥ karṇābhyāṃ caiva vānarāḥ || 6.67. ||

भक्षयन् भृशसङ्क्रुद्धो हरीन् पर्वतसन्निभः । बभञ्ज वानरान् सर्वान् सङ्क्रुद्धो राक्षसोत्तमः ।। ६.६७. ॥

bhakṣayan bhṛśasaṅkruddho harīn parvatasannibhaḥ | babhañja vānarān sarvān saṅkruddho rākṣasottamaḥ || 6.67. ||

मांसशोणितसङ्क्लेदां भूमिं कुर्वन् स राक्षसः । चचार हरिसैन्येषु कालाग्निरिव मूर्च्छितः ।। ६.६७. ॥

māṃsaśoṇitasaṅkledāṃ bhūmiṃ kurvan sa rākṣasaḥ | cacāra harisainyeṣu kālāgniriva mūrcchitaḥ || 6.67. ||

वज्रहस्तो यथा शक्रः पाशहस्त इवान्तकः । शूलहस्तो बभौ सङ्ख्ये कुम्भकर्णो महाबलः ।। ६.६७. ॥

vajrahasto yathā śakraḥ pāśahasta ivāntakaḥ | śūlahasto babhau saṅkhye kumbhakarṇo mahābalaḥ || 6.67. ||

यथा शुष्काण्यरण्यानि ग्रीष्मे दहति पावकः । तथा वानरसैन्यानि कुम्भकर्णो विनिर्दहत् ।। ६.६७. ॥

yathā śuṣkāṇyaraṇyāni grīṣme dahati pāvakaḥ | tathā vānarasainyāni kumbhakarṇo vinirdahat || 6.67. ||

ततस्ते वध्यमानास्तु हतयूथा विनायकाः । ॥

tataste vadhyamānāstu hatayūthā vināyakāḥ | ||

वानरा भयसंविग्ना विनेदुर्विस्वरं भृशम् । । ६.६७. ॥

vānarā bhayasaṃvignā vinedurvisvaraṃ bhṛśam | | 6.67. ||

अनेकशो वध्यमानाः कुम्भकर्णेन वानराः । राघवं शरणं जग्मुर्व्यथिताः खिन्नचेतसः ।। ६.६७. ॥

anekaśo vadhyamānāḥ kumbhakarṇena vānarāḥ | rāghavaṃ śaraṇaṃ jagmurvyathitāḥ khinnacetasaḥ || 6.67. ||

प्रभग्नान् वानरान् दृष्ट्वा वज्रहस्तसुतात्मजः । अभ्यधावत वेगेन कुम्भकर्णं महाहवे ।। ६.६७. ॥

prabhagnān vānarān dṛṣṭvā vajrahastasutātmajaḥ | abhyadhāvata vegena kumbhakarṇaṃ mahāhave || 6.67. ||

शैलशृङ्गं महद्गृह्य विनदंश्च मुहुर्मुहुः । त्रासयन् राक्षसान् सर्वान् कुम्भकर्णपदानुगान् ।। ६.६७. ॥

śailaśṛṅgaṃ mahadgṛhya vinadaṃśca muhurmuhuḥ | trāsayan rākṣasān sarvān kumbhakarṇapadānugān || 6.67. ||

चिक्षेप शैलशिखरं कुम्भकर्णस्य मूर्धनि । स तेनाभिहतो ऽत्यर्थं गिरिशृङ्गेण मूर्धनि ।। ६.६७. ॥

cikṣepa śailaśikharaṃ kumbhakarṇasya mūrdhani | sa tenābhihato 'tyarthaṃ giriśṛṅgeṇa mūrdhani || 6.67. ||

कुम्भकर्णः प्रजज्वाल कोपेन महता तदा । सो ऽभ्यधावत वेगेन वालिपुत्रममर्षणः ।। ६.६७. ॥

kumbhakarṇaḥ prajajvāla kopena mahatā tadā | so 'bhyadhāvata vegena vāliputramamarṣaṇaḥ || 6.67. ||

कुम्भकर्णो महानादस्त्रासयन् सर्ववानरान् । शूलं ससर्ज वै रोषादङ्गदे स महावलः ।। ६.६७. ॥

kumbhakarṇo mahānādastrāsayan sarvavānarān | śūlaṃ sasarja vai roṣādaṅgade sa mahāvalaḥ || 6.67. ||

तमापतन्तं बुद्ध्वा तु युद्धमार्गविशारदः । लाघवान्मोचयामास बलवान् वानरर्षभः ।। ६.६७. ॥

tamāpatantaṃ buddhvā tu yuddhamārgaviśāradaḥ | lāghavānmocayāmāsa balavān vānararṣabhaḥ || 6.67. ||

उत्पत्य चैनं सहसा तलेनोरस्यताडयत् । स तेनाभिहतः कोपात् प्रमुमोहाचलोपमः ।। ६.६७. ॥

utpatya cainaṃ sahasā talenorasyatāḍayat | sa tenābhihataḥ kopāt pramumohācalopamaḥ || 6.67. ||

स लब्धसञ्ज्ञो बलवान् मुष्टिमावर्त्त्य राक्षसः । अपहासेन चिक्षेप विसञ्ज्ञः स पपात ह ।। ६.६७. ॥

sa labdhasañjño balavān muṣṭimāvarttya rākṣasaḥ | apahāsena cikṣepa visañjñaḥ sa papāta ha || 6.67. ||

तस्मिन् प्लवगशार्दूले विसञ्ज्ञे पतिते भुवि । तच्छूलं समुपादाय सुग्रीवमभिदुद्रुवे ।। ६.६७. ॥

tasmin plavagaśārdūle visañjñe patite bhuvi | tacchūlaṃ samupādāya sugrīvamabhidudruve || 6.67. ||

तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णं महाबलम् । उत्पपात तदा वीरः सुग्रीवो वानराधिपः ।। ६.६७. ॥

tamāpatantaṃ samprekṣya kumbhakarṇaṃ mahābalam | utpapāta tadā vīraḥ sugrīvo vānarādhipaḥ || 6.67. ||

पर्वताग्रं समुत्क्षिप्य समाविध्य महाकपिः । अभिदुद्राव वेगेन कुम्भकर्णं महाबलम् ।। ६.६७. ॥

parvatāgraṃ samutkṣipya samāvidhya mahākapiḥ | abhidudrāva vegena kumbhakarṇaṃ mahābalam || 6.67. ||

तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णः प्लवङ्गमम् । तस्थौ विकृतसर्वाङ्गो वानरेन्द्रसमुन्मुखः ।। ६.६७. ॥

tamāpatantaṃ samprekṣya kumbhakarṇaḥ plavaṅgamam | tasthau vikṛtasarvāṅgo vānarendrasamunmukhaḥ || 6.67. ||

कपिशोणितदिग्धाङ्गं भक्षयन्तं प्लवङ्गमान् । कुम्भकर्णं स्थितं दृष्ट्वा सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत् ।। ६.६७. ॥

kapiśoṇitadigdhāṅgaṃ bhakṣayantaṃ plavaṅgamān | kumbhakarṇaṃ sthitaṃ dṛṣṭvā sugrīvo vākyamabravīt || 6.67. ||

पातिताश्च त्वया वीराः कृतं कर्म सुदुष्करम् । भक्षितानि च सैन्यानि प्राप्तं ते परमं यशः ।। ६.६७. ॥

pātitāśca tvayā vīrāḥ kṛtaṃ karma suduṣkaram | bhakṣitāni ca sainyāni prāptaṃ te paramaṃ yaśaḥ || 6.67. ||

त्यज तद्वानरानीकं प्राकृतैः किं करिष्यसि । सह स्वैकनिपातं मे पर्वतस्यास्य राक्षस ।। ६.६७. ॥

tyaja tadvānarānīkaṃ prākṛtaiḥ kiṃ kariṣyasi | saha svaikanipātaṃ me parvatasyāsya rākṣasa || 6.67. ||

तद्वाक्यं हरिराजस्य सत्त्वधैर्यसमन्वितम् । श्रुत्वा राक्षसशार्दूलः कुम्भकर्णो ऽब्रवीद्वचः ।। ६.६७. ॥

tadvākyaṃ harirājasya sattvadhairyasamanvitam | śrutvā rākṣasaśārdūlaḥ kumbhakarṇo 'bravīdvacaḥ || 6.67. ||

प्रजापतेस्तु पौत्रस्त्वं तथैवर्क्षरजस्सुतः । श्रुतपौरुषसम्पन्नः कस्माद्गर्जसि वानर ।। ६.६७. ॥

prajāpatestu pautrastvaṃ tathaivarkṣarajassutaḥ | śrutapauruṣasampannaḥ kasmādgarjasi vānara || 6.67. ||

स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य व्याविध्य शैलं सहसा मुमोच । तेनाजघानोरसि कुम्भकर्णं शैलेन वज्राशनिसन्निभेन ।। ६.६७. ॥

sa kumbhakarṇasya vaco niśamya vyāvidhya śailaṃ sahasā mumoca | tenājaghānorasi kumbhakarṇaṃ śailena vajrāśanisannibhena || 6.67. ||

तच्छैलशृङ्गं सहसा विशीर्णं भुजान्तरे तस्य तदा विशाले । ततो विषेदुः सहसा प्लवङ्गा रक्षोगणाश्चापि मुदा विनेदुः ।। ६.६७. ॥

tacchailaśṛṅgaṃ sahasā viśīrṇaṃ bhujāntare tasya tadā viśāle | tato viṣeduḥ sahasā plavaṅgā rakṣogaṇāścāpi mudā vineduḥ || 6.67. ||

स शैलशृङ्गाभिहतश्चुकोप ननाद कोपाच्च विवृत्य वक्त्रम् । व्याविध्य शूलं च तडित्प्रकाशं चिक्षेप हर्यृक्षपतेर्वधाय ।। ६.६७. ॥

sa śailaśṛṅgābhihataścukopa nanāda kopācca vivṛtya vaktram | vyāvidhya śūlaṃ ca taḍitprakāśaṃ cikṣepa haryṛkṣapatervadhāya || 6.67. ||

तत् कुम्भकर्णस्य भुजप्रविद्धं शूलं शितं काञ्चनधामजुष्टम् । क्षिप्रं समुत्पत्य निगृह्य दोर्भ्यां बभञ्ज वेगेन सुतो ऽनिलस्य ।। ६.६७. ॥

tat kumbhakarṇasya bhujapraviddhaṃ śūlaṃ śitaṃ kāñcanadhāmajuṣṭam | kṣipraṃ samutpatya nigṛhya dorbhyāṃ babhañja vegena suto 'nilasya || 6.67. ||

कृतं भारसहस्रस्य शूलं कालायसं महत् । बभञ्ज जानुन्यारोप्य प्रहृष्टः प्लवगर्षभः ।। ६.६७. ॥

kṛtaṃ bhārasahasrasya śūlaṃ kālāyasaṃ mahat | babhañja jānunyāropya prahṛṣṭaḥ plavagarṣabhaḥ || 6.67. ||

शूलं भग्नं हनुमता दृष्ट्वा वानरवाहिनी । हृष्टा ननाद बहुशः सर्वतश्चापि दुद्रुवे ।। ६.६७. ॥

śūlaṃ bhagnaṃ hanumatā dṛṣṭvā vānaravāhinī | hṛṣṭā nanāda bahuśaḥ sarvataścāpi dudruve || 6.67. ||

सिंहनादं च ते चक्रुः प्रहृष्टा वनगोचराः । मारुतिं पूजयाञ्चक्रुर्दृष्ट्वा शूलं तथागतम् ।। ६.६७. ॥

siṃhanādaṃ ca te cakruḥ prahṛṣṭā vanagocarāḥ | mārutiṃ pūjayāñcakrurdṛṣṭvā śūlaṃ tathāgatam || 6.67. ||

स तत्तदा भग्नमवेक्ष्य शूलं चुकोप रक्षोधिपतिर्महात्मा । उत्पाट्य लङ्कामलयात् स शृङ्गं जघान सुग्रीवमुपेत्य तेन ।। ६.६७. ॥

sa tattadā bhagnamavekṣya śūlaṃ cukopa rakṣodhipatirmahātmā | utpāṭya laṅkāmalayāt sa śṛṅgaṃ jaghāna sugrīvamupetya tena || 6.67. ||

स शैलशृङ्गाभिहतो विसञ्ज्ञः पपात भूमौ युधि वानरेन्द्रः । तं प्रेक्ष्य भूमौ पतितं विसञ्ज्ञं नेदुः प्रहृष्टास्त्वथ यातुधानाः ।। ६.६७. ॥

sa śailaśṛṅgābhihato visañjñaḥ papāta bhūmau yudhi vānarendraḥ | taṃ prekṣya bhūmau patitaṃ visañjñaṃ neduḥ prahṛṣṭāstvatha yātudhānāḥ || 6.67. ||

तमभ्युपेत्याद्भुतघोरवीर्यं स कुम्भकर्णो युधि वानरेन्द्रम् । जहार सुग्रीवमभिप्रगृह्य यथा ऽनिलो मेघमतिप्रचण्डः ।। ६.६७. ॥

tamabhyupetyādbhutaghoravīryaṃ sa kumbhakarṇo yudhi vānarendram | jahāra sugrīvamabhipragṛhya yathā 'nilo meghamatipracaṇḍaḥ || 6.67. ||

स तं महामेघनिकाशरूपमुत्पाट्य गच्छन् युधि कुम्भकर्णः । रराज मेरुप्रतिमानरूपो मेरुर्यथा ऽभ्युच्छ्रितघोरशृङ्गः ।। ६.६७. ॥

sa taṃ mahāmeghanikāśarūpamutpāṭya gacchan yudhi kumbhakarṇaḥ | rarāja merupratimānarūpo meruryathā 'bhyucchritaghoraśṛṅgaḥ || 6.67. ||

ततस्तमुत्पाट्य जगाम वीरः संस्तूयमानो युधि राक्षसेन्द्रैः । शृण्वन्निनादं त्रिदशालयानां प्लवङ्गराजग्रहविस्मितानाम् ।। ६.६७. ॥

tatastamutpāṭya jagāma vīraḥ saṃstūyamāno yudhi rākṣasendraiḥ | śṛṇvanninādaṃ tridaśālayānāṃ plavaṅgarājagrahavismitānām || 6.67. ||

ततस्तमादाय तदा स मेने हरीन्द्रमिन्द्रोपममिन्द्रवीर्यः । अस्मिन् हृते सर्वमिदं हृतं स्यात् सराघवं सैन्यमितीन्द्रशत्रुः ।। ६.६७. ॥

tatastamādāya tadā sa mene harīndramindropamamindravīryaḥ | asmin hṛte sarvamidaṃ hṛtaṃ syāt sarāghavaṃ sainyamitīndraśatruḥ || 6.67. ||

विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वानराणां ततस्ततः । कुम्भकर्णेन सुग्रीवं गृहीतं चापि वानरम् ।। ६.६७. ॥

vidrutāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā vānarāṇāṃ tatastataḥ | kumbhakarṇena sugrīvaṃ gṛhītaṃ cāpi vānaram || 6.67. ||

हनुमांश्चिन्तयामास मतिमान् मारुतात्मजः । एवं गृहीते सुग्रीवे किं कर्तव्यं मया भवेत् ।। ६.६७. ॥

hanumāṃścintayāmāsa matimān mārutātmajaḥ | evaṃ gṛhīte sugrīve kiṃ kartavyaṃ mayā bhavet || 6.67. ||

यद्वै न्याय्यं मया कर्तुं तत् करिष्यामि सर्वथा । भूत्वा पर्वतसङ्काशो नाशयिष्यामि राक्षसम् ।। ६.६७. ॥

yadvai nyāyyaṃ mayā kartuṃ tat kariṣyāmi sarvathā | bhūtvā parvatasaṅkāśo nāśayiṣyāmi rākṣasam || 6.67. ||

मया हते संयति कुम्भकर्णे महाबले मुष्टिविकीर्णदेहे । विमोचिते वानरपार्थिवे च भवन्तु हृष्टाः प्लवगाः समस्ताः ।। ६.६७. ॥

mayā hate saṃyati kumbhakarṇe mahābale muṣṭivikīrṇadehe | vimocite vānarapārthive ca bhavantu hṛṣṭāḥ plavagāḥ samastāḥ || 6.67. ||

अथवा स्वयमप्येष मोक्षं प्राप्स्यति पार्थिवः । गृहीतो ऽयं यदि भवेत्ऺित्रदशैः सासुरोरगैः ।। ६.६७. ॥

athavā svayamapyeṣa mokṣaṃ prāpsyati pārthivaḥ | gṛhīto 'yaṃ yadi bhavetऺitradaśaiḥ sāsuroragaiḥ || 6.67. ||

मन्ये न तावदात्मानं बुद्ध्यते वानराधिपः । शैलप्रहाराभिहतः कुम्भकर्णेन संयुगे ।। ६.६७. ॥

manye na tāvadātmānaṃ buddhyate vānarādhipaḥ | śailaprahārābhihataḥ kumbhakarṇena saṃyuge || 6.67. ||

अयं मुहूर्तात् सुग्रीवो लब्धसञ्ज्ञो महाहवे । आत्मनो वानराणां च यत् पथ्यं तत् करिष्यति ।। ६.६७. ॥

ayaṃ muhūrtāt sugrīvo labdhasañjño mahāhave | ātmano vānarāṇāṃ ca yat pathyaṃ tat kariṣyati || 6.67. ||

मया तु मोक्षितस्यास्य सुग्रीवस्य महात्मनः । अप्रीतिश्च भवेत् कष्टा कीर्तिनाशश्च शाश्वतः ।। ६.६७. ॥

mayā tu mokṣitasyāsya sugrīvasya mahātmanaḥ | aprītiśca bhavet kaṣṭā kīrtināśaśca śāśvataḥ || 6.67. ||

तस्मान्मुहूर्तं काङ्क्षिष्ये विक्रमं पार्थिवस्य तु । भिन्नं च वानरानीकं तावदाश्वासयाम्यहम् ।। ६.६७. ॥

tasmānmuhūrtaṃ kāṅkṣiṣye vikramaṃ pārthivasya tu | bhinnaṃ ca vānarānīkaṃ tāvadāśvāsayāmyaham || 6.67. ||

इत्येवं चिन्तयित्वा तु हनुमान् मारुतात्मजः । भूयः संस्तम्भयामास वानराणां महाचमूम् ।। ६.६७. ॥

ityevaṃ cintayitvā tu hanumān mārutātmajaḥ | bhūyaḥ saṃstambhayāmāsa vānarāṇāṃ mahācamūm || 6.67. ||

स कुम्भकर्णो ऽथ विवेश लङ्कां स्फुरन्तमादाय महाकपिं तम् । विमानचर्यागृहगोपुरस्थैः पुष्पाग्र्यवर्षैरवकीर्यमाणः ।। ६.६७. ॥

sa kumbhakarṇo 'tha viveśa laṅkāṃ sphurantamādāya mahākapiṃ tam | vimānacaryāgṛhagopurasthaiḥ puṣpāgryavarṣairavakīryamāṇaḥ || 6.67. ||

लाजगन्धोदवर्षैस्तु सिच्यमानः शनैःशनैः । राजमार्गस्य शीतत्वात् सञ्ज्ञामाप महाबलः ।। ६.६७. ॥

lājagandhodavarṣaistu sicyamānaḥ śanaiḥśanaiḥ | rājamārgasya śītatvāt sañjñāmāpa mahābalaḥ || 6.67. ||

ततः स सञ्ज्ञामुपलभ्य कृच्छ्राद्वलीयसस्तस्य भुजान्तरस्थः । अवेक्षमाणः पुरराजमार्गं विचिन्तयामास मुहुर्महात्मा ।। ६.६७. ॥

tataḥ sa sañjñāmupalabhya kṛcchrādvalīyasastasya bhujāntarasthaḥ | avekṣamāṇaḥ purarājamārgaṃ vicintayāmāsa muhurmahātmā || 6.67. ||

एवं गृहीतेन कथं नु नाम शक्यं मया सम्प्रतिकर्तुमद्य । तथा करिष्यामि यथा हरीणां भविष्यतीष्टं च हितं च कार्यम् ।। ६.६७. ॥

evaṃ gṛhītena kathaṃ nu nāma śakyaṃ mayā sampratikartumadya | tathā kariṣyāmi yathā harīṇāṃ bhaviṣyatīṣṭaṃ ca hitaṃ ca kāryam || 6.67. ||

ततः कराग्रैः सहसा समेत्य राजा हरीणाममरेन्द्रशत्रुम् । खरैश्च कर्णौ दशनैश्च नासां ददंश पार्श्वेषु च कुम्भकर्णम् ।। ६.६७. ॥

tataḥ karāgraiḥ sahasā sametya rājā harīṇāmamarendraśatrum | kharaiśca karṇau daśanaiśca nāsāṃ dadaṃśa pārśveṣu ca kumbhakarṇam || 6.67. ||

स कुम्भकर्णो हृतकर्णनासो विदारितस्तेन विमर्दितश्च । रोषाभिभूतः क्षतजार्द्रगात्रः सुग्रीवमाविध्य पिपेष भूमौ ।। ६.६७. ॥

sa kumbhakarṇo hṛtakarṇanāso vidāritastena vimarditaśca | roṣābhibhūtaḥ kṣatajārdragātraḥ sugrīvamāvidhya pipeṣa bhūmau || 6.67. ||

स भूतले भीमबलाभिपिष्टः सुरारिभिस्तैरभिहन्यमानः । जगाम खं वेगवदभ्युपेत्य पुनश्च रामेण समाजगाम ।। ६.६७. ॥

sa bhūtale bhīmabalābhipiṣṭaḥ surāribhistairabhihanyamānaḥ | jagāma khaṃ vegavadabhyupetya punaśca rāmeṇa samājagāma || 6.67. ||

कर्णनासाविहीनस्तु कुम्भकर्णो महाबलः । रराज शोणितैः सिक्तो गिरिः प्रस्रवणैरिव ।। ६.६७. ॥

karṇanāsāvihīnastu kumbhakarṇo mahābalaḥ | rarāja śoṇitaiḥ sikto giriḥ prasravaṇairiva || 6.67. ||

शोणितार्द्रो महाकायो राक्षसो भीमविक्रमः । युद्धायाभिमुखो भूयो मनश्चके महाबलः ।। ६.६७. ॥

śoṇitārdro mahākāyo rākṣaso bhīmavikramaḥ | yuddhāyābhimukho bhūyo manaścake mahābalaḥ || 6.67. ||

अमर्षाच्छोणितोद्गरी शुशुभे रावणानुजः । नीलाञ्जनचयप्रख्यः ससन्ध्य इव तोयदः ।। ६.६७. ॥

amarṣācchoṇitodgarī śuśubhe rāvaṇānujaḥ | nīlāñjanacayaprakhyaḥ sasandhya iva toyadaḥ || 6.67. ||

गते तु तस्मिन् सुरराजशत्रुः क्रोधात् प्रदुद्राव रणाय भूयः । अनायुधो ऽस्मीति विचिन्त्य रौद्रो घोरं तदा मुद्गरमाससाद ।। ६.६७. ॥

gate tu tasmin surarājaśatruḥ krodhāt pradudrāva raṇāya bhūyaḥ | anāyudho 'smīti vicintya raudro ghoraṃ tadā mudgaramāsasāda || 6.67. ||

ततः स पुर्याः सहसा महौजा निष्क्रम्य तद्वानरसैन्यमुग्रम् । बभक्ष रक्षो युधि कुम्भकर्णः प्रजा युगान्ताग्निरिव प्रदीप्तः ।। ६.६७. ॥

tataḥ sa puryāḥ sahasā mahaujā niṣkramya tadvānarasainyamugram | babhakṣa rakṣo yudhi kumbhakarṇaḥ prajā yugāntāgniriva pradīptaḥ || 6.67. ||

बुभुक्षितः शोणितमांसगृध्नुः प्रविश्य तद्वानरसैन्यमुग्रम् । चखाद रक्षांसि हरीन् पिशाचानृक्षांश्च मोहाद्युधि कुम्भकर्णः ।। ६.६७. ॥

bubhukṣitaḥ śoṇitamāṃsagṛdhnuḥ praviśya tadvānarasainyamugram | cakhāda rakṣāṃsi harīn piśācānṛkṣāṃśca mohādyudhi kumbhakarṇaḥ || 6.67. ||

यथैव मृत्युर्हरते युगान्ते स भक्षयामास हरींश्च मुख्यान् । । ६.६७. ॥

yathaiva mṛtyurharate yugānte sa bhakṣayāmāsa harīṃśca mukhyān | | 6.67. ||

एकं द्वे त्रीन् बहून् क्रुद्धो वानरान् सह राक्षसैः । समादायैकहस्तेन प्रचिक्षेप त्वरन् मुखे ।। ६.६७. ॥

ekaṃ dve trīn bahūn kruddho vānarān saha rākṣasaiḥ | samādāyaikahastena pracikṣepa tvaran mukhe || 6.67. ||

सम्प्रस्रवंस्तदा मेदः शोणितं च महाबलः । वध्यमानो नगेन्द्राग्रैर्भक्षयामास वानरान् ।। ६.६७. ॥

samprasravaṃstadā medaḥ śoṇitaṃ ca mahābalaḥ | vadhyamāno nagendrāgrairbhakṣayāmāsa vānarān || 6.67. ||

ते भक्ष्यमाणा हरयो रामं जग्मुस्तदा गतिम् । । ६.६७. ॥

te bhakṣyamāṇā harayo rāmaṃ jagmustadā gatim | | 6.67. ||

कुम्भकर्णो भृशं क्रुद्धः कपीन् खादन् प्रधावति । । ६.६७. ॥

kumbhakarṇo bhṛśaṃ kruddhaḥ kapīn khādan pradhāvati | | 6.67. ||

शतानि सप्त चाष्टौ च विंशत्ऺित्रंशत्तथैव च । सम्परिष्वज्य बाहुभ्यां खादन् विपरिधावति ।। ६.६७. ॥

śatāni sapta cāṣṭau ca viṃśatऺitraṃśattathaiva ca | sampariṣvajya bāhubhyāṃ khādan viparidhāvati || 6.67. ||

तस्मिन् काले सुमित्रायाः पुत्रः परबलार्दनः । चकार लक्ष्मणः क्रुद्धो युद्धं परपुरञ्जयः ।। ६.६७. ॥

tasmin kāle sumitrāyāḥ putraḥ parabalārdanaḥ | cakāra lakṣmaṇaḥ kruddho yuddhaṃ parapurañjayaḥ || 6.67. ||

स कुम्भकर्णस्य शरान् शरीरे सप्त वीर्यवान् । निचखानाददे बाणान् विससर्ज च लक्ष्मणः ।। ६.६७. ॥

sa kumbhakarṇasya śarān śarīre sapta vīryavān | nicakhānādade bāṇān visasarja ca lakṣmaṇaḥ || 6.67. ||

अतिक्रम्य च सौमित्रिं कुम्भकर्णो महाबलः । राममेवाभिदुद्राव दारयन्निव मेदिनीम् ।। ६.६७. ॥

atikramya ca saumitriṃ kumbhakarṇo mahābalaḥ | rāmamevābhidudrāva dārayanniva medinīm || 6.67. ||

अथ दाशरथी रामो रौद्रमस्त्रं प्रयोजयन् । कुम्भकर्णस्य हृदये ससर्ज निशितान् शरान् ।। ६.६७. ॥

atha dāśarathī rāmo raudramastraṃ prayojayan | kumbhakarṇasya hṛdaye sasarja niśitān śarān || 6.67. ||

तस्य रामेण विद्धस्य सहसा ऽभिप्रधावतः । अङ्गारमित्राः क्रुद्धस्य मुखान्निश्चेरुरर्चिषः ।। ६.६७. ॥

tasya rāmeṇa viddhasya sahasā 'bhipradhāvataḥ | aṅgāramitrāḥ kruddhasya mukhānniścerurarciṣaḥ || 6.67. ||

रामास्त्रविद्धो घोरं वै नदन् राक्षसपुङ्गवः । अभ्यधावत सङ्क्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे ।। ६.६७. ॥

rāmāstraviddho ghoraṃ vai nadan rākṣasapuṅgavaḥ | abhyadhāvata saṅkruddho harīn vidrāvayan raṇe || 6.67. ||

तस्योरसि निमग्नाश्च शरा बर्हिणवाससः । हस्ताच्चापि परिभ्रष्टा पपातोर्व्यां महागदा। आयुधानि च सर्वाणि विप्रकीर्यन्त भूतले ।। ६.६७. ॥

tasyorasi nimagnāśca śarā barhiṇavāsasaḥ | hastāccāpi paribhraṣṭā papātorvyāṃ mahāgadā| āyudhāni ca sarvāṇi viprakīryanta bhūtale || 6.67. ||

स निरायुधमात्मानं यदा मेने महाबलः । मुष्टिभ्यां चरणाभ्यां च चकार कदनं महत् ।। ६.६७. ॥

sa nirāyudhamātmānaṃ yadā mene mahābalaḥ | muṣṭibhyāṃ caraṇābhyāṃ ca cakāra kadanaṃ mahat || 6.67. ||

स बाणैरतिविद्धाङ्गः क्षतजेन समुक्षितः । रुधिरं प्रतिसुस्राव गिरिः प्रस्रवणं यथा ।। ६.६७. ॥

sa bāṇairatividdhāṅgaḥ kṣatajena samukṣitaḥ | rudhiraṃ pratisusrāva giriḥ prasravaṇaṃ yathā || 6.67. ||

स तीर्वेण च कोपेन रुधिरेण च मूर्च्छितः । वानरान् राक्षसानृक्षान् खादन् विपरिधावति ।। ६.६७. ॥

sa tīrveṇa ca kopena rudhireṇa ca mūrcchitaḥ | vānarān rākṣasānṛkṣān khādan viparidhāvati || 6.67. ||

अथ शृङ्गं समाविध्य भीमं भीमपराक्रमः । चिक्षेप राममुद्दिश्य बलवानन्तकोपमः ।। ६.६७. ॥

atha śṛṅgaṃ samāvidhya bhīmaṃ bhīmaparākramaḥ | cikṣepa rāmamuddiśya balavānantakopamaḥ || 6.67. ||

अप्राप्तमन्तरा रामः सप्तभिस्तैरजिह्मगैः । शरैः काञ्चनचित्राङ्गैश्चिच्छेद पुरुषर्षभः ।। ६.६७. ॥

aprāptamantarā rāmaḥ saptabhistairajihmagaiḥ | śaraiḥ kāñcanacitrāṅgaiściccheda puruṣarṣabhaḥ || 6.67. ||

तन्मेरुशिखराकारं द्योतमानमिव श्रिया । द्वे शते वानरेन्द्राणां पतमानमपातयत् ।। ६.६७. ॥

tanmeruśikharākāraṃ dyotamānamiva śriyā | dve śate vānarendrāṇāṃ patamānamapātayat || 6.67. ||

तस्मिन् काले स धर्मात्मा लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् । कुम्भकर्णवधे युक्तो योगान् परिमृशन् बहून् ।। ६.६७. ॥

tasmin kāle sa dharmātmā lakṣmaṇo vākyamabravīt | kumbhakarṇavadhe yukto yogān parimṛśan bahūn || 6.67. ||

नैवायं वानरान् राजन्नापि जानाति राक्षसान् । मत्तः शोणितगन्धेन स्वान् परांश्चैव खादति ।। ६.६७. ॥

naivāyaṃ vānarān rājannāpi jānāti rākṣasān | mattaḥ śoṇitagandhena svān parāṃścaiva khādati || 6.67. ||

साध्वेनमधिरोहन्तु सर्वे ते वानरर्षभाः । यूथपाश्च यथा मुख्यास्तिष्ठन्त्वस्य समन्ततः ।। ६.६७. ॥

sādhvenamadhirohantu sarve te vānararṣabhāḥ | yūthapāśca yathā mukhyāstiṣṭhantvasya samantataḥ || 6.67. ||

अप्ययं दुर्मतिः काले गुरुभारप्रपीडितः । प्रपतन् राक्षसो भूमौ नान्यान् हन्यात् प्लवङ्गमान् ।। ६.६७. ॥

apyayaṃ durmatiḥ kāle gurubhāraprapīḍitaḥ | prapatan rākṣaso bhūmau nānyān hanyāt plavaṅgamān || 6.67. ||

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः । ते समारुरुहुर्हृष्टाः कुम्भकर्णं प्लवङ्गमाः ।। ६.६७. ॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ | te samāruruhurhṛṣṭāḥ kumbhakarṇaṃ plavaṅgamāḥ || 6.67. ||

कुम्भकर्णस्तु सङ्क्रुद्धः समारूढः प्लवङ्गमैः । व्यधूनयत्तान् वेगेन दुष्टहस्तीव हस्तिपान् ।। ६.६७. ॥

kumbhakarṇastu saṅkruddhaḥ samārūḍhaḥ plavaṅgamaiḥ | vyadhūnayattān vegena duṣṭahastīva hastipān || 6.67. ||

तान् दृष्ट्वा निर्धुतान् रामो दुष्टो ऽयमिति राक्षसः । सुमुत्पपात वेगेन धनुरुत्तममाददे ।। ६.६७. ॥

tān dṛṣṭvā nirdhutān rāmo duṣṭo 'yamiti rākṣasaḥ | sumutpapāta vegena dhanuruttamamādade || 6.67. ||

क्रोधताम्रेक्षणो वीरो निर्दहन्निव चक्षुषा । राघवो राक्षसं रोषादभिदुद्राव वेगितः। यूथपान् हर्षयन् सर्वान् कुम्भकर्णभयार्दितान् ।। ६.६७. ॥

krodhatāmrekṣaṇo vīro nirdahanniva cakṣuṣā | rāghavo rākṣasaṃ roṣādabhidudrāva vegitaḥ| yūthapān harṣayan sarvān kumbhakarṇabhayārditān || 6.67. ||

स चापमादाय भुजङ्गकल्पं दृढज्यमुग्रं तपनीयचित्रम् । हरीन् समाश्वास्य समुत्पपात रामो निबद्धोत्तमतूणबाणः ।। ६.६७. ॥

sa cāpamādāya bhujaṅgakalpaṃ dṛḍhajyamugraṃ tapanīyacitram | harīn samāśvāsya samutpapāta rāmo nibaddhottamatūṇabāṇaḥ || 6.67. ||

स वानरगणैस्तैस्तु वृतः परमदुर्जयः । लक्ष्मणानुचरो रामः सम्प्रतस्थे महावलः ।। ६.६७. ॥

sa vānaragaṇaistaistu vṛtaḥ paramadurjayaḥ | lakṣmaṇānucaro rāmaḥ sampratasthe mahāvalaḥ || 6.67. ||

स ददर्श महात्मानं किरीटिनमरिन्दमम् । शोणिताप्लुतसर्वाङ्गं कुम्भकर्णं महाबलम् ।। ६.६७. ॥

sa dadarśa mahātmānaṃ kirīṭinamarindamam | śoṇitāplutasarvāṅgaṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam || 6.67. ||

सर्वान् समभिधावन्तं यथा रुष्टं दिशागजम् । मार्गमाणं हरीन् क्रुद्धं राक्षसैः परिवारितम् ।। ६.६७. ॥

sarvān samabhidhāvantaṃ yathā ruṣṭaṃ diśāgajam | mārgamāṇaṃ harīn kruddhaṃ rākṣasaiḥ parivāritam || 6.67. ||

विन्ध्यमन्दरसङ्काशं काञ्चनाङ्गदभूषणम् । स्रवन्तं रुधिरं वक्त्राद्वर्षमेघमिवोत्थितम् ।। ६.६७. ॥

vindhyamandarasaṅkāśaṃ kāñcanāṅgadabhūṣaṇam | sravantaṃ rudhiraṃ vaktrādvarṣameghamivotthitam || 6.67. ||

जिह्वया परिलिह्यन्तं शोणितं शोणितेक्षणम् । मृद्नन्तं वानरानीकं कालान्तकयमोपमम् ।। ६.६७. ॥

jihvayā parilihyantaṃ śoṇitaṃ śoṇitekṣaṇam | mṛdnantaṃ vānarānīkaṃ kālāntakayamopamam || 6.67. ||

तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं प्रदीप्तानलवर्चसम् । विस्फारयामास तदा कार्मुकं पुरुषर्षभः ।। ६.६७. ॥

taṃ dṛṣṭvā rākṣasaśreṣṭhaṃ pradīptānalavarcasam | visphārayāmāsa tadā kārmukaṃ puruṣarṣabhaḥ || 6.67. ||

स तस्य चापनिर्घोषात् कुपितो राक्षसर्षभः । अमृष्यमाणस्तं घोषमभिदुद्राव राघवम् ।। ६.६७. ॥

sa tasya cāpanirghoṣāt kupito rākṣasarṣabhaḥ | amṛṣyamāṇastaṃ ghoṣamabhidudrāva rāghavam || 6.67. ||

ततस्तु वातोद्धतमेघकल्पं भुजङ्गराजोत्तमभोगबाहुम् । तमापतन्तं धरणीधराभमुवाच रामो युधि कुम्भकर्णम् ।। ६.६७. ॥

tatastu vātoddhatameghakalpaṃ bhujaṅgarājottamabhogabāhum | tamāpatantaṃ dharaṇīdharābhamuvāca rāmo yudhi kumbhakarṇam || 6.67. ||

आगच्छ रक्षोधिप मा विषादमवस्थितो ऽहं प्रगृहीतचापः । अवेहि मां शक्रसपत्न रामं मया मुहूर्ताद्भविता विचेताः ।। ६.६७. ॥

āgaccha rakṣodhipa mā viṣādamavasthito 'haṃ pragṛhītacāpaḥ | avehi māṃ śakrasapatna rāmaṃ mayā muhūrtādbhavitā vicetāḥ || 6.67. ||

रामो ऽयमिति विज्ञाय जहास विकृतस्वनम् । अभ्यधावत सङ्क्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे ।। ६.६७. ॥

rāmo 'yamiti vijñāya jahāsa vikṛtasvanam | abhyadhāvata saṅkruddho harīn vidrāvayan raṇe || 6.67. ||

पातयन्निव सर्वेषां हृदयानि वनौकसाम् । । ६.६७. ॥

pātayanniva sarveṣāṃ hṛdayāni vanaukasām | | 6.67. ||

प्रहस्य विकृतं भीमं स मेघस्तनितोपमम् । कुम्भकर्णो महातेजा राघवं वाक्यमब्रवीत् ।। ६.६७. ॥

prahasya vikṛtaṃ bhīmaṃ sa meghastanitopamam | kumbhakarṇo mahātejā rāghavaṃ vākyamabravīt || 6.67. ||

नाहं विराधो विज्ञेयो न कबन्धः खरो न च । न वाली न च मारीचः कुम्भकर्णो ऽहमागतः ।। ६.६७. ॥

nāhaṃ virādho vijñeyo na kabandhaḥ kharo na ca | na vālī na ca mārīcaḥ kumbhakarṇo 'hamāgataḥ || 6.67. ||

पश्य मे मुद्गरं घोरं सर्वकालायसं महत् । अनेन निर्जिता देवा दानवाश्च पुरा मया ।। ६.६७. ॥

paśya me mudgaraṃ ghoraṃ sarvakālāyasaṃ mahat | anena nirjitā devā dānavāśca purā mayā || 6.67. ||

विकर्णनास इति मां नावज्ञातुं त्वमर्हसि । स्वल्पा ऽपि हि न मे पीडा कर्णनासाविनाशनात् ।। ६.६७. ॥

vikarṇanāsa iti māṃ nāvajñātuṃ tvamarhasi | svalpā 'pi hi na me pīḍā karṇanāsāvināśanāt || 6.67. ||