Sarga 33

सीताम् तु मोहिताम् दृष्ट्वा सरमा नाम राक्षसी । आससाद आशु वैदेहीम् प्रियाम् प्रणयिनी सखी ॥

sītām tu mohitām dṛṣṭvā saramā nāma rākṣasī | āsasāda āśu vaidehīm priyām praṇayinī sakhī ||

मोहिताम् राक्षसेन्द्रेण सीताम् परमदुःखिताम् । आश्वासयामास तदा सरमा मृदुभाषिणी ॥

mohitām rākṣasendreṇa sītām paramaduḥkhitām | āśvāsayāmāsa tadā saramā mṛdubhāṣiṇī ||

सा हि तत्र कृता मित्रम् सीतया रक्ष्यमाणया । रक्षन्ती रावणाद् इष्टा सानुक्रोशा दृढ व्रता ॥

sā hi tatra kṛtā mitram sītayā rakṣyamāṇayā | rakṣantī rāvaṇād iṣṭā sānukrośā dṛḍha vratā ||

सा ददर्श सखीम् सीताम् सरमा नष्ट चेतनाम् । उपावृत्य उत्थिताम् ध्वस्ताम् वडवाम् इव पांसुषु ॥

sā dadarśa sakhīm sītām saramā naṣṭa cetanām | upāvṛtya utthitām dhvastām vaḍavām iva pāṃsuṣu ||

ताम् समाश्वासयाम् आस सखी स्नेहेन सुव्रता । उक्ता यद् रावणेन त्वम् प्रत्युक्तम् च स्वयम् त्वया ॥

tām samāśvāsayām āsa sakhī snehena suvratā | uktā yad rāvaṇena tvam pratyuktam ca svayam tvayā ||

उक्ता यद्रावणेन त्वम् प्रत्युक्तश्च स्वयम् त्वया । सखी स्नेहेन तद् भीरु मया सर्वम् प्रतिश्रुतम् ॥

uktā yadrāvaṇena tvam pratyuktaśca svayam tvayā | sakhī snehena tad bhīru mayā sarvam pratiśrutam ||

लीनया गनहे शूह्ये भयम् उत्सृज्य रावणात् । तव हेतोर् विशाल अक्षि न हि मे जीवितम् प्रियम् ॥

līnayā ganahe śūhye bhayam utsṛjya rāvaṇāt | tava hetor viśāla akṣi na hi me jīvitam priyam ||

स सम्भ्रान्तश च निष्क्रान्तो यत् कृते राक्षस अधिपः । तच् च मे विदितम् सर्वम् अभिनिष्क्रम्य मैथिलि ॥

sa sambhrāntaśa ca niṣkrānto yat kṛte rākṣasa adhipaḥ | tac ca me viditam sarvam abhiniṣkramya maithili ||

न शक्यम् सौप्तिकम् कर्तुम् रामस्य विदित आत्मनः । वधश्च पुरुष व्याघ्रे तस्मिन्न् एव उपपद्यते ॥

na śakyam sauptikam kartum rāmasya vidita ātmanaḥ | vadhaśca puruṣa vyāghre tasminn eva upapadyate ||

न च एव वानरा हन्तुम् शक्याः पादप योधिनः । सुरा देव ऋषभेण इव रामेण हि सुरक्षिताः ॥

na ca eva vānarā hantum śakyāḥ pādapa yodhinaḥ | surā deva ṛṣabheṇa iva rāmeṇa hi surakṣitāḥ ||

दीर्घ वृत्त भुजह् श्रीमान् महा उरस्कह् प्रतापवान् । धन्वी सम्हनन उपेतो धर्म आत्मा भुवि विश्रुतः ॥

dīrgha vṛtta bhujah śrīmān mahā uraskah pratāpavān | dhanvī samhanana upeto dharma ātmā bhuvi viśrutaḥ ||

विक्रान्तो रक्षिता नित्यम् आत्मनश्च परस्य च । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा कुशली नय शास्त्रवित् ॥

vikrānto rakṣitā nityam ātmanaśca parasya ca | lakṣmaṇena saha bhrātrā kuśalī naya śāstravit ||

हन्ता पर बल ओघानाम् अचिन्त्य बल पौरुषः । न हतो राघवः श्रीमान् सीते शत्रु निबर्हणः ॥

hantā para bala oghānām acintya bala pauruṣaḥ | na hato rāghavaḥ śrīmān sīte śatru nibarhaṇaḥ ||

अयुक्त बुद्धि कृत्येन सर्व भूत विरोधिना । इयम् प्रयुक्ता रौद्रेण माया मायाविदा त्वयि ॥

ayukta buddhi kṛtyena sarva bhūta virodhinā | iyam prayuktā raudreṇa māyā māyāvidā tvayi ||

शोकस् ते विगतः सर्वः कल्याणम् त्वाम् उपस्थितम् । ध्रुवम् त्वाम् भजते लक्ष्मीः प्रियम् प्रीति करम् शृणु ॥

śokas te vigataḥ sarvaḥ kalyāṇam tvām upasthitam | dhruvam tvām bhajate lakṣmīḥ priyam prīti karam śṛṇu ||

उत्तीर्य सागरम् रामः सह वानर सेनया । सम्निविष्टः समुद्रस्य तीरम् आसाद्य दक्षिणम् ॥

uttīrya sāgaram rāmaḥ saha vānara senayā | samniviṣṭaḥ samudrasya tīram āsādya dakṣiṇam ||

दृष्टो मे परिपूर्ण अर्थः काकुत्स्थः सह लक्ष्मणः । सहितैः सागर अन्तस्थैर् बलैस् तिष्ठति रक्षितः ॥

dṛṣṭo me paripūrṇa arthaḥ kākutsthaḥ saha lakṣmaṇaḥ | sahitaiḥ sāgara antasthair balais tiṣṭhati rakṣitaḥ ||

अनेन प्रेषिता ये च राक्षसा लघु विक्रमः । राघवस् तीर्णैत्य् एवम् प्रवृत्तिस् तैर् इह आहृता ॥

anena preṣitā ye ca rākṣasā laghu vikramaḥ | rāghavas tīrṇaity evam pravṛttis tair iha āhṛtā ||

स ताम् श्रुत्वा विशाल अक्षि प्रवृत्तिम् राक्षस अधिपः । एष मन्त्रयते सर्वैः सचिवैः सह रावणः ॥

sa tām śrutvā viśāla akṣi pravṛttim rākṣasa adhipaḥ | eṣa mantrayate sarvaiḥ sacivaiḥ saha rāvaṇaḥ ||

इति ब्रुवाणा सरमा राक्षसी सीतया सह । सर्व उद्योगेन सैन्यानाम् शब्दम् शुश्राव भैरवम् ॥

iti bruvāṇā saramā rākṣasī sītayā saha | sarva udyogena sainyānām śabdam śuśrāva bhairavam ||

दण्ड निर्घात वादिन्याः श्रुत्वा भेर्या महा स्वनम् । उवाच सरमा सीताम् इदम् मधुर भाषिणी ॥

daṇḍa nirghāta vādinyāḥ śrutvā bheryā mahā svanam | uvāca saramā sītām idam madhura bhāṣiṇī ||

सम्नाह जननी ह्य् एषा भैरवा भीरु भेरिका । भेरी नादम् च गम्भीरम् शृणु तोयद निस्वनम् ॥

samnāha jananī hy eṣā bhairavā bhīru bherikā | bherī nādam ca gambhīram śṛṇu toyada nisvanam ||

कल्प्यन्ते मत्त मातम्गा युज्यन्ते रथ वाजिनः । तत्र तत्र च सम्नद्धाः सम्पतन्ति पदातयः ॥

kalpyante matta mātamgā yujyante ratha vājinaḥ | tatra tatra ca samnaddhāḥ sampatanti padātayaḥ ||

तत्र तत्र च सन्नद्धाः सम्पतन्ति सहस्रशः । आपूर्यन्ते राज मार्गाः सैन्यैर् अद्भुत दर्शनैः ॥

tatra tatra ca sannaddhāḥ sampatanti sahasraśaḥ | āpūryante rāja mārgāḥ sainyair adbhuta darśanaiḥ ||

वेगवद्भिर् नदद्भिश्च तोय ओघैर् इव सागरः । शास्त्राणाम् च प्रसन्नानाम् चर्मणाम् वर्मणाम् तथा ॥

vegavadbhir nadadbhiśca toya oghair iva sāgaraḥ | śāstrāṇām ca prasannānām carmaṇām varmaṇām tathā ||

रथ वाजि गजानाम् च भूषितानाम् च रक्षसाम् । सम्भ्रमो रक्षसामेष हृषितानाम् तरस्विनाम् ॥

ratha vāji gajānām ca bhūṣitānām ca rakṣasām | sambhramo rakṣasāmeṣa hṛṣitānām tarasvinām ||

प्रभाम् विसृजताम् पश्य नाना वर्णाम् समुत्थिताम् । वनम् निर्दहतो धर्मे यथा रूपम् विभावसोः ॥

prabhām visṛjatām paśya nānā varṇām samutthitām | vanam nirdahato dharme yathā rūpam vibhāvasoḥ ||

घण्टानाम् शृणु निर्घोषम् रथानाम् शृणु निस्वनम् । हयानाम् हेषमाणानाम् शृणु तूर्य ध्वनिम् यथा ॥

ghaṇṭānām śṛṇu nirghoṣam rathānām śṛṇu nisvanam | hayānām heṣamāṇānām śṛṇu tūrya dhvanim yathā ||

उद्यत आयुध हस्तानाम् राक्षस इन्द्र अनुयायिनाम् । सम्भ्रमो रक्षसाम् एष तुमुलो लोम हर्षणः ॥

udyata āyudha hastānām rākṣasa indra anuyāyinām | sambhramo rakṣasām eṣa tumulo loma harṣaṇaḥ ||

श्रीस् त्वाम् भजति शोकघ्नी रक्षसाम् भयम् आगतम् । रामात् कमल पत्र अक्षि दैत्यानाम् इव वासवात् ॥

śrīs tvām bhajati śokaghnī rakṣasām bhayam āgatam | rāmāt kamala patra akṣi daityānām iva vāsavāt ||

अवजित्य जित क्रोधस् तम् अचिन्त्य पराक्रमः । रावणम् समरे हत्वा भर्ता त्वा अधिगमिष्यति ॥

avajitya jita krodhas tam acintya parākramaḥ | rāvaṇam samare hatvā bhartā tvā adhigamiṣyati ||

विक्रमिष्यति रक्षह्सु भर्ता ते सह लक्ष्मणः । यथा शत्रुषु शत्रुघ्नो विष्णुना सह वासवः ॥

vikramiṣyati rakṣahsu bhartā te saha lakṣmaṇaḥ | yathā śatruṣu śatrughno viṣṇunā saha vāsavaḥ ||

आगतस्य हि रामस्य क्षिप्रम् अन्क गताम् सतीम् । अहम् द्रक्ष्यामि सिद्ध अर्थाम् त्वाम् शत्रौ विनिपातिते ॥

āgatasya hi rāmasya kṣipram anka gatām satīm | aham drakṣyāmi siddha arthām tvām śatrau vinipātite ||

अश्रूण्य् आनन्दजानि त्वम् वर्तयिष्यसि शोभने । समागम्य परिष्वक्ता तस्य उरसि महा उरसः ॥

aśrūṇy ānandajāni tvam vartayiṣyasi śobhane | samāgamya pariṣvaktā tasya urasi mahā urasaḥ ||

अचिरान् मोक्ष्यते सीते देवि ते जघनम् गताम् । धृताम् एताम् बहून् मासान् वेणीम् रामो महा बलः ॥

acirān mokṣyate sīte devi te jaghanam gatām | dhṛtām etām bahūn māsān veṇīm rāmo mahā balaḥ ||

तस्य दृष्ट्वा मुखम् देवि पूर्ण चन्द्रम् इव उदितम् । मोक्ष्यसे शोकजम् वारि निर्मोकम् इव पन्नगी ॥

tasya dṛṣṭvā mukham devi pūrṇa candram iva uditam | mokṣyase śokajam vāri nirmokam iva pannagī ||

रावणम् समरे हत्वा नचिराद् एव मैथिलि । त्वया समग्रम् प्रियया सुख अर्हो लप्स्यते सुखम् ॥

rāvaṇam samare hatvā nacirād eva maithili | tvayā samagram priyayā sukha arho lapsyate sukham ||

समागता त्वम् रामेण मोदिष्यसि महात्मना । सुवर्षेण समायुक्ता यथा सस्येन मेदिनी ॥

samāgatā tvam rāmeṇa modiṣyasi mahātmanā | suvarṣeṇa samāyuktā yathā sasyena medinī ||

गिरि वरम् अभितो अनुवर्तमानो । हय इव मण्डलम् आशु यः करोति । तम् इह शरणम् अभ्युपेहि देविदिवस करम् प्रभवो ह्ययम् प्रजानाम् ॥

giri varam abhito anuvartamāno | haya iva maṇḍalam āśu yaḥ karoti | tam iha śaraṇam abhyupehi devidivasa karam prabhavo hyayam prajānām ||