Sarga 126

अनुज्ञातंस्तु रामेण तद्विमानमनुत्तमम् । उत्पपात महामेघः श्वसनेनोद्धतो यथा ।। ६.१२६. ॥

anujñātaṃstu rāmeṇa tadvimānamanuttamam | utpapāta mahāmeghaḥ śvasanenoddhato yathā || 6.126. ||

पातयित्वा ततश्चक्षुः सर्वतो रघुनन्दनः । अब्रवीन्मैथिलीं सीतां रामः शशिनिभाननाम् ।। ६.१२६. ॥

pātayitvā tataścakṣuḥ sarvato raghunandanaḥ | abravīnmaithilīṃ sītāṃ rāmaḥ śaśinibhānanām || 6.126. ||

कैलासशिखराकारे त्रिकूटशिखरे स्थिताम् । लङ्कामीक्षस्व वैदेहि निर्मितां विश्वकर्मणा ।। ६.१२६. ॥

kailāsaśikharākāre trikūṭaśikhare sthitām | laṅkāmīkṣasva vaidehi nirmitāṃ viśvakarmaṇā || 6.126. ||

एतदायोधनं पश्य मांसशोणितकर्दमम् । हरीणां राक्षसानां च सीते विशसनं महत् ।। ६.१२६. ॥

etadāyodhanaṃ paśya māṃsaśoṇitakardamam | harīṇāṃ rākṣasānāṃ ca sīte viśasanaṃ mahat || 6.126. ||

अत्र दत्तवरः शेते प्रमाथी राक्षसेश्वरः । तव हेतोर्विशालाक्षि रावणो निहतो मया ।। ६.१२६.५ ।। कुम्भकर्णो ऽत्र निहतः प्रहस्तश्च निशाचरः । धूम्राक्षश्चात्र निहतो वानरेण हनूमता ।। ६.१२६. ॥

atra dattavaraḥ śete pramāthī rākṣaseśvaraḥ | tava hetorviśālākṣi rāvaṇo nihato mayā || 6.126.5 || kumbhakarṇo 'tra nihataḥ prahastaśca niśācaraḥ | dhūmrākṣaścātra nihato vānareṇa hanūmatā || 6.126. ||

विद्युन्माली हतश्चात्र सुषेणेन महात्मना । । ६.१२६. ॥

vidyunmālī hataścātra suṣeṇena mahātmanā | | 6.126. ||

लक्ष्मणेनेन्द्रजिच्चात्र रावणिर्निहतो रणे । अङ्गदेनात्र निहतो विकटो नाम राक्षसः ।। ६.१२६. ॥

lakṣmaṇenendrajiccātra rāvaṇirnihato raṇe | aṅgadenātra nihato vikaṭo nāma rākṣasaḥ || 6.126. ||

विरूपाक्षश्च दुर्धर्षो महापार्श्वमहोदरौ । अकम्पनश्च निहतो बलिनो ऽन्ये च राक्षसाः ।। ६.१२६. ॥

virūpākṣaśca durdharṣo mahāpārśvamahodarau | akampanaśca nihato balino 'nye ca rākṣasāḥ || 6.126. ||

अत्र मण्डोदरी नाम भार्या तं पर्यदेवयत् । सपत्नीनां सहस्रेण सास्रेण परिवारिता ।। ६.१२६. ॥

atra maṇḍodarī nāma bhāryā taṃ paryadevayat | sapatnīnāṃ sahasreṇa sāsreṇa parivāritā || 6.126. ||

एतत्तु दृश्यते तीर्थं समुद्रस्य वरानने । यत्र सागरमुत्तीर्य तां रात्रिमुषिता वयम् ।। ६.१२६. ॥

etattu dṛśyate tīrthaṃ samudrasya varānane | yatra sāgaramuttīrya tāṃ rātrimuṣitā vayam || 6.126. ||

एष सेतुर्मया बद्धः सागरे सलिलार्णवे । तव हेतोर्विशालाक्षि नलसेतुः सुदुष्करः ।। ६.१२६. ॥

eṣa seturmayā baddhaḥ sāgare salilārṇave | tava hetorviśālākṣi nalasetuḥ suduṣkaraḥ || 6.126. ||

पश्य सागरमक्षोभ्यं वैदेहि वरुणालयम् । अपारमभिगर्जन्तं शङ्खशुक्तिनिषेवितम् ।। ६.१२६. ॥

paśya sāgaramakṣobhyaṃ vaidehi varuṇālayam | apāramabhigarjantaṃ śaṅkhaśuktiniṣevitam || 6.126. ||

हिरण्यनाभं शैलेन्द्रं काञ्चनं पश्य मैथिलि । विश्रमार्थं हनुमतो भित्त्वा सागरमुत्थितम् ।। ६.१२६. ॥

hiraṇyanābhaṃ śailendraṃ kāñcanaṃ paśya maithili | viśramārthaṃ hanumato bhittvā sāgaramutthitam || 6.126. ||

एतत् कुक्षौ समुद्रस्य स्कन्धावारनिवेशनम् । । ६.१२६. ॥

etat kukṣau samudrasya skandhāvāraniveśanam | | 6.126. ||

एतत्तु दृश्यते तीर्थं सागरस्य महात्मनः । सेतुबन्ध इति ख्यातं त्रैलोक्येनाभिपूजितम् । एतत् पवित्रं परमं महापातकनाशनम् ।। ६.१२६. ॥

etattu dṛśyate tīrthaṃ sāgarasya mahātmanaḥ | setubandha iti khyātaṃ trailokyenābhipūjitam | etat pavitraṃ paramaṃ mahāpātakanāśanam || 6.126. ||

अत्र पूर्वं महादेवः प्रसादमकरोत् प्रभुः । । ६.१२६.१७ ।। ि ख्यातं त्रैलोक्येनाभिपूजितम् । अत्र राक्षसराजो ऽयमाजगाम विभीषणः ।। ६.१२६.१८ ।। १७ ।। ि ख्यातं त्रैलोक्येनाभिपूजितम् । एषा सा दृश्यते सीते किष्किन्धा चित्रकानना । सुग्रीवस्य पुरी रम्या यत्र वाली मया हतः ।। ६.१२६. ॥

atra pūrvaṃ mahādevaḥ prasādamakarot prabhuḥ | | 6.126.17 || i khyātaṃ trailokyenābhipūjitam | atra rākṣasarājo 'yamājagāma vibhīṣaṇaḥ || 6.126.18 || 17 || i khyātaṃ trailokyenābhipūjitam | eṣā sā dṛśyate sīte kiṣkindhā citrakānanā | sugrīvasya purī ramyā yatra vālī mayā hataḥ || 6.126. ||

अथ दृष्ट्वा पुरीं सीता किष्किन्धां वालिपालिताम् । अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं रामं प्रणयसाध्वसा ।। ६.१२६. ॥

atha dṛṣṭvā purīṃ sītā kiṣkindhāṃ vālipālitām | abravīt praśritaṃ vākyaṃ rāmaṃ praṇayasādhvasā || 6.126. ||

सुग्रीवप्रियभार्याभिस्ताराप्रमुखतो नृप । अन्येषां वानरेन्द्राणां स्त्रीभिः परिवृता ह्यहम् । गन्तुमिच्छे सहायोध्यां राजधानीं त्वया ऽनघ ।। ६.१२६. ॥

sugrīvapriyabhāryābhistārāpramukhato nṛpa | anyeṣāṃ vānarendrāṇāṃ strībhiḥ parivṛtā hyaham | gantumicche sahāyodhyāṃ rājadhānīṃ tvayā 'nagha || 6.126. ||

एवमुक्तो ऽथ वैदेह्या राघवः प्रत्युवाच ताम् । एवमस्त्विति किष्किन्धां प्राप्य संस्थाप्य राघवः । विमानं प्रेक्ष्य सुग्रीवं वाक्यमेतदुवाच ह ।। ६.१२६. ॥

evamukto 'tha vaidehyā rāghavaḥ pratyuvāca tām | evamastviti kiṣkindhāṃ prāpya saṃsthāpya rāghavaḥ | vimānaṃ prekṣya sugrīvaṃ vākyametaduvāca ha || 6.126. ||

ब्रूहि वानरशार्दूल सर्वान् वानरपुङ्गवान् । स्वदारसहिताः सर्वे ह्ययोध्यां यान्तु सीतया ।। ६.१२६. ॥

brūhi vānaraśārdūla sarvān vānarapuṅgavān | svadārasahitāḥ sarve hyayodhyāṃ yāntu sītayā || 6.126. ||

तथा त्वमपि सर्वाभिः स्त्रीभिः सह महाबल । अभित्वरस्व सुग्रीव गच्छामः प्लवगेश्वर ।। ६.१२६. ॥

tathā tvamapi sarvābhiḥ strībhiḥ saha mahābala | abhitvarasva sugrīva gacchāmaḥ plavageśvara || 6.126. ||

एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामेणामिततेजसा । वानराधिपतिः श्रीमांस्तैश्च सर्वैः समावृतः ।। ६.१२६. ॥

evamuktastu sugrīvo rāmeṇāmitatejasā | vānarādhipatiḥ śrīmāṃstaiśca sarvaiḥ samāvṛtaḥ || 6.126. ||

प्रविश्यान्तःपुरं शीघ्रं तारामुद्वीक्ष्य भाषत । । ६.१२६. ॥

praviśyāntaḥpuraṃ śīghraṃ tārāmudvīkṣya bhāṣata | | 6.126. ||

प्रिये त्वं सह नारीभिर्वानराणां महात्मनाम् । राघवेणाभ्यनुज्ञाता मैथिलीप्रियकाम्यया ।। ६.१२६. ॥

priye tvaṃ saha nārībhirvānarāṇāṃ mahātmanām | rāghaveṇābhyanujñātā maithilīpriyakāmyayā || 6.126. ||

त्वर त्वमभिगच्छामो गृह्य वानरयोषितः । अयोध्यां दर्शयिष्यामः सर्वा दशरथस्त्रियः ।। ६.१२६. ॥

tvara tvamabhigacchāmo gṛhya vānarayoṣitaḥ | ayodhyāṃ darśayiṣyāmaḥ sarvā daśarathastriyaḥ || 6.126. ||

सुग्रीवस्य वचः श्रुत्वा तारा सर्वाङ्गशोभना । आहूय चाब्रवीत् सर्वा वानराणां तु योषितः ।। ६.१२६. ॥

sugrīvasya vacaḥ śrutvā tārā sarvāṅgaśobhanā | āhūya cābravīt sarvā vānarāṇāṃ tu yoṣitaḥ || 6.126. ||

सुग्रीवेणाभ्यनुज्ञाता गन्तुं सर्वैश्च वानरैः । ॥

sugrīveṇābhyanujñātā gantuṃ sarvaiśca vānaraiḥ | ||

मम चापि प्रियं कार्यमयोध्यादर्शनेन च । । ६.१२६. ॥

mama cāpi priyaṃ kāryamayodhyādarśanena ca | | 6.126. ||

प्रवेशं चापि रामस्य पौरजानपदैः सह । विभूतिं चैव सर्वासां स्त्रीणां दशरथस्य च ।। ६.१२६. ॥

praveśaṃ cāpi rāmasya paurajānapadaiḥ saha | vibhūtiṃ caiva sarvāsāṃ strīṇāṃ daśarathasya ca || 6.126. ||

तारया चाभ्यनुज्ञाताः सर्वा वानरयोषितः । नेपथ्यं विधिपूर्वेण कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् । अध्यारोहन् विमानं तत् सीतादर्शनकाङ्क्षया ।। ६.१२६. ॥

tārayā cābhyanujñātāḥ sarvā vānarayoṣitaḥ | nepathyaṃ vidhipūrveṇa kṛtvā cāpi pradakṣiṇam | adhyārohan vimānaṃ tat sītādarśanakāṅkṣayā || 6.126. ||

ताभिः सहोत्थितं शीघ्रं विमानं प्रेक्ष्य राघवः । ऋश्यमूकसमीपे तु वैदेहीं पुनरब्रवीत् ।। ६.१२६. ॥

tābhiḥ sahotthitaṃ śīghraṃ vimānaṃ prekṣya rāghavaḥ | ṛśyamūkasamīpe tu vaidehīṃ punarabravīt || 6.126. ||

दृश्यते ऽसौ महान् सीते सविद्युदिव तोयदः । ऋश्यमूको गिरिश्रेष्ठः काञ्चनैर्धातुभिर्वृतः ।। ६.१२६. ॥

dṛśyate 'sau mahān sīte savidyudiva toyadaḥ | ṛśyamūko giriśreṣṭhaḥ kāñcanairdhātubhirvṛtaḥ || 6.126. ||

अत्राहं वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण समागतः । समयश्च कृतः सीते वधार्थं वालिनो मया ।। ६.१२६. ॥

atrāhaṃ vānarendreṇa sugrīveṇa samāgataḥ | samayaśca kṛtaḥ sīte vadhārthaṃ vālino mayā || 6.126. ||

एषा सा दृश्यते पम्पा नलिनी चित्रकानना । त्वया विहीनो यत्राहं विललाप सुदुःखितः । अस्यास्तीरे मया दृष्टा शबरी धर्मचारिणी ।। ६.१२६. ॥

eṣā sā dṛśyate pampā nalinī citrakānanā | tvayā vihīno yatrāhaṃ vilalāpa suduḥkhitaḥ | asyāstīre mayā dṛṣṭā śabarī dharmacāriṇī || 6.126. ||

अत्र योजनबाहुश्च कबन्धो निहतो मया । । ६.१२६.३७ ।। विहीनो यत्राहं विललाप सुदुःखितः । दृश्यते च जनस्थाने सीते श्रीमान् वनस्पतिः । यत्र युद्धं महद्वृत्तं तव हेतोर्विलासिनि । रावणस्य नृशंसस्य जटायोश्च महात्मनः ।। ६.१२६. ॥

atra yojanabāhuśca kabandho nihato mayā | | 6.126.37 || vihīno yatrāhaṃ vilalāpa suduḥkhitaḥ | dṛśyate ca janasthāne sīte śrīmān vanaspatiḥ | yatra yuddhaṃ mahadvṛttaṃ tava hetorvilāsini | rāvaṇasya nṛśaṃsasya jaṭāyośca mahātmanaḥ || 6.126. ||

खरश्च निहतो यत्र दूषणश्च निपातितः । त्रिशिराश्च महावीर्यो मया बाणैरजिह्मगैः । एतत्तदाश्रमपदमस्माकं वरवर्णिनि ।। ६.१२६. ॥

kharaśca nihato yatra dūṣaṇaśca nipātitaḥ | triśirāśca mahāvīryo mayā bāṇairajihmagaiḥ | etattadāśramapadamasmākaṃ varavarṇini || 6.126. ||

पर्णशाला तथा चित्रा दृश्यते शुभदर्शना । यत्र त्वं राक्षसेन्द्रेण रावणेन हृता बलात् ।। ६.१२६. ॥

parṇaśālā tathā citrā dṛśyate śubhadarśanā | yatra tvaṃ rākṣasendreṇa rāvaṇena hṛtā balāt || 6.126. ||

एषा गोदावरी रम्या प्रसन्नसलिला शिवा । अगस्त्यस्याश्रमो ह्येष दृश्यते पश्य मैथिलि ।। ६.१२६. ॥

eṣā godāvarī ramyā prasannasalilā śivā | agastyasyāśramo hyeṣa dṛśyate paśya maithili || 6.126. ||

दीप्तश्चैवाश्रमो ह्येष सुतीक्ष्णस्य महात्मनः । । ६.१२६. ॥

dīptaścaivāśramo hyeṣa sutīkṣṇasya mahātmanaḥ | | 6.126. ||

वैदेहि दृश्यते चात्र शरभङ्गाश्रमो महान् । उपयातः सहस्राक्षो यत्र शक्रः पुरन्दरः ।। ६.१२६. ॥

vaidehi dṛśyate cātra śarabhaṅgāśramo mahān | upayātaḥ sahasrākṣo yatra śakraḥ purandaraḥ || 6.126. ||

अस्मिन् देशे महाकायो विराधो निहतो मया । । ६.१२६. ॥

asmin deśe mahākāyo virādho nihato mayā | | 6.126. ||

एते हि तापसावासा दृश्यन्ते तनुमध्यमे । अत्रिः कुलपतिर्यत्र सूर्यवैश्वानप्रभः । अत्र सीते त्वया दृष्टा तापसी धर्मचारिणी ।। ६.१२६. ॥

ete hi tāpasāvāsā dṛśyante tanumadhyame | atriḥ kulapatiryatra sūryavaiśvānaprabhaḥ | atra sīte tvayā dṛṣṭā tāpasī dharmacāriṇī || 6.126. ||

असौ सुतनु शैलेन्द्रश्चित्रकूटः प्रकाशते । यत्र मां केकयीपुत्रः प्रसादयितुमागतः ।। ६.१२६. ॥

asau sutanu śailendraścitrakūṭaḥ prakāśate | yatra māṃ kekayīputraḥ prasādayitumāgataḥ || 6.126. ||

एषा सा यमुना दूराद्दृश्यते चित्रकानना । । ६.१२६. ॥

eṣā sā yamunā dūrāddṛśyate citrakānanā | | 6.126. ||

भरद्वाजाश्रमो यत्र श्रीमानेष प्रकाशते । । ६.१२६. ॥

bharadvājāśramo yatra śrīmāneṣa prakāśate | | 6.126. ||

एषा त्रिपथगा गङ्गा दृश्यते वरवर्णिनि । नानाद्विजगणाकीर्णा सम्प्रयुष्पितकानना ।। ६.१२६. ॥

eṣā tripathagā gaṅgā dṛśyate varavarṇini | nānādvijagaṇākīrṇā samprayuṣpitakānanā || 6.126. ||

शृङ्गिवेरपुरं चैतद् गुहो यत्र समागतः । । ६.१२६. ॥

śṛṅgiverapuraṃ caitad guho yatra samāgataḥ | | 6.126. ||

एषा सा दृश्यते सीते सरयूर्यूपमालिनी । नानातरुशताकीर्णा सम्प्रपुष्पितकानना ।। ६.१२६. ॥

eṣā sā dṛśyate sīte sarayūryūpamālinī | nānātaruśatākīrṇā samprapuṣpitakānanā || 6.126. ||

एषा सा दृश्यते ऽयोध्या राजधानी पितुर्मम् । अयोध्यां कुरु वैदेहि प्रणामं पुनरागता ।। ६.१२६. ॥

eṣā sā dṛśyate 'yodhyā rājadhānī piturmam | ayodhyāṃ kuru vaidehi praṇāmaṃ punarāgatā || 6.126. ||

ततस्ते वानराः सर्वे राक्षसश्च विभीषणः । उत्पत्योत्पत्य ददृशुस्तां पुरीं शुभदर्शनाम् ।। ६.१२६. ॥

tataste vānarāḥ sarve rākṣasaśca vibhīṣaṇaḥ | utpatyotpatya dadṛśustāṃ purīṃ śubhadarśanām || 6.126. ||

ततस्तु तां पाम्डुरहर्म्यमालिनीं विशालकक्ष्यां गजवाजिसङ्कुलाम् । पुरीमयोध्यां ददृशुः प्लवङ्गमाः पुरीं महेन्द्रस्य यथा ऽमरावतीम् ।। ६.१२६. ॥

tatastu tāṃ pāmḍuraharmyamālinīṃ viśālakakṣyāṃ gajavājisaṅkulām | purīmayodhyāṃ dadṛśuḥ plavaṅgamāḥ purīṃ mahendrasya yathā 'marāvatīm || 6.126. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे षड्विंशत्युत्तरशततमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe ṣaḍviṃśatyuttaraśatatamaḥ sargaḥ ||