Ramayana · Sarga 6.12

Sarga 12

सर्गः 12

Ravana asks Prahastha to decide for the safety of Lanka and also inform Kumbhakarna of the situation

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
12.1VR-6-12-1

स ताम् परिषदम् कृत्स्नाम् समीक्ष्य समितिम्जयः । प्रबोधयामास तदा प्रहस्तम् वाहिनीपतिम् ॥

sa tām pariṣadam kṛtsnām samīkṣya samitimjayaḥ | prabodhayāmāsa tadā prahastam vāhinīpatim ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तदा:thenसमितिञ्जयःone who is victorious in warsसःheकृत्स्नाम्vastतांपरिषदम्that assemblyदृष्टवा:on seeingतदा:thenवाहिनीपतिम्chief of the armyप्रहस्तम्to Prahasthaप्रचोदयामास:ordered.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen Ravana who is victorious in wars, looking at the vast assembly (of Rakshasas) ordered Prahastha, the chief of the army.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)शत्रुविजयी रावण ने उस सम्पूर्ण सभा की ओर दृष्टिपात करके सेनापति प्रहस्त को उस समय इस प्रकार आदेश दिया—

Hinglish
12.2VR-6-12-2

सेनापते यथा ते स्युः कृतविद्याश्चतुर्विधाः । योधा नगररक्षायाम् तथा व्यादेष्टुमर्हसि ॥

senāpate yathā te syuḥ kṛtavidyāścaturvidhāḥ | yodhā nagararakṣāyām tathā vyādeṣṭumarhasi ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सेनापते:O chief of the army चतुर्विधाः warriors of four divisions of armyकृतविद्याःthose who are well versed in the knowledge of all kinds of warsते:youयोधाःwarनगररक्षायाम्to safeguarding the cityयथा:likewiseस्युःyou entrustतथा:so alsoव्यादेष्टुम्you order to be more alertअर्हसि:you ought.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O Chief of the army You order those who are well versed in the knowledge of all kinds of war and entrust those warriors of four divisions of the army to safeguard the city. Likewise, you ought to order them to be more alert."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘सेनापते ! तुम सैनिकों को ऐसी आज्ञा दो, जिससे तुम्हारे अस्त्रविद्या में पारंगत रथी, घुड़सवार, हाथीसवार और पैदल योद्धा नगर की रक्षा में तत्पर रहें

Hinglish
12.3VR-6-12-3

स प्रहस्तः प्रतीतात्मा चिकीर्षन् राजशासनम् । विनिक्षिपद् बलम् सर्वम् बहिरन्तश्च मन्दिरे ॥

sa prahastaḥ pratītātmā cikīrṣan rājaśāsanam | vinikṣipad balam sarvam bahirantaśca mandire ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
प्रणीतात्मा:celebratedसःप्रहस्तःthat Prahasthaराजशासनम्by king's orderचिकीर्षन्desiring to doमन्दिरे:cityबहिःoutsideअन्तश्च:insideसर्वम्allबलम्armyविनिक्षिपत्assigned.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetCelebrated Prahastha desiring to carry out the king's order assigned the army inside and outside the city.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)अपने मन को वश में रखने वाले प्रहस्त ने राजा के आदेश का पालन करने की इच्छा से सारी सेना को नगर के बाहर और भीतर यथायोग्य स्थानों पर नियुक्त कर दिया

Hinglish
12.4VR-6-12-4

ततो विनिक्षिप्य बलम् सर्वम् नगरगुप्तये । प्रहस्तः प्रमुखे राज्ञो निषसाद जगाद च ॥

tato vinikṣipya balam sarvam nagaraguptaye | prahastaḥ pramukhe rājño niṣasāda jagāda ca ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ततःthereafterप्रहस्तःPrahasthaसर्वम्allबलम्armyनगरगुप्तये:for guarding the cityविनिक्षिप्य:having assignedराज्ञःof the kingप्रमुखे:in frontनिषसाद:sat downजगादच:and appealed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThere after Prahastha, having assigned the army for guarding the city, sat down in front of the king, and appealed.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)नगर की रक्षा के लिये सारी सेना को तैनात करके प्रहस्त राजा रावण के सामने आ बैठा और इस प्रकार बोला-

Hinglish
12.5VR-6-12-5

विहितम् बहिरन्तश्च बलम् बलवतस्तव । कुरुष्वाविमनाः क्षिप्रम् यदभिप्रेतमस्ति ते ॥

vihitam bahirantaśca balam balavatastava | kuruṣvāvimanāḥ kṣipram yadabhipretamasti te ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
बलवतःone who is powerfulतव:yourबलम्strengthबहिःoutsideअन्तश्च:and insideविहितम्keptअविमनाःwith undistracted mindते:to youयत्that whichअभिप्रेतम्you intend to doअस्तु:you willक्षिप्रम्at onceकुरुष्व:you may tell.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"You are a powerful one. Your army has been posted outside as well as inside. You may tell me at once without any distraction what you intend to do."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘राक्षसराज! आप महाबली महाराज की सेना को मैंने नगर के बाहर और भीतर यथास्थान नियुक्त कर दिया है। अब आप स्वस्थचित्त होकर शीघ्र ही अपने अभीष्ट कार्य का सम्पादन कीजिये’

Hinglish
12.6VR-6-12-6

प्रहस्तस्य वचः श्रुत्वा राजा राज्यहितैषिणः । सुखेप्सुः सुहृदाम् मध्ये व्याजहार स रावणः ॥

prahastasya vacaḥ śrutvā rājā rājyahitaiṣiṇaḥ | sukhepsuḥ suhṛdām madhye vyājahāra sa rāvaṇaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
राजा:kingसःthatरावणःRavanaराज्यहितैषिणःkeen on doing good to the kingdomप्रहस्तस्य:Prahastha'sवचःwordsश्रुत्वा:having heardसुखेप्सुःdesiring happinessसुहृदाम्dear onesमध्ये:in the midstव्याजहार:said this.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetRavana who was keen on doing good to the kingdom desiring happiness and having heard Prahastha's word, said this in the midst of his dear ones.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)राज्य का हित चाहने वाले प्रहस्त की यह बात सुनकर अपने सुख की इच्छा रखने वाले रावण ने सुहृदों के बीच में यह बात कही—

Hinglish
12.7VR-6-12-7

प्रियाप्रिये सुख दुःखम् लाभालाभे सिताहिते । धर्मकामार्थकृच्च्रेषु यूयमार्हथ वेदितुम् ॥

priyāpriye sukha duḥkham lābhālābhe sitāhite | dharmakāmārthakṛccreṣu yūyamārhatha veditum ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
यूयम्you allधर्मकामार्थकृच्छ्रेषु:among dharma (righteous code of conduct), artha (material wealth) and kama (desire)प्रियाप्रिये:that which is desirable and undesirableसुखम्happinessदुःखम्sorrowलाभालाभे:gain and lossहिताहिते:good and badवेदितुम्to knowअर्हथ:you are capable.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"When there is doubt about dharma, artha and kama, you are capable of deciphering between desirable and undesirable, happiness and sorrow, gain and loss."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘सभासदो! धर्म, अर्थ और कामविषयक संकट उपस्थित होने पर आपलोग प्रिय-अप्रिय, सुख-दुःख, लाभ-हानि और हिताहित का विचार करने में समर्थ हैं

Hinglish
12.8VR-6-12-8

सर्वकृत्यानि युष्माभिः समारब्धनि सर्वदा । मन्त्रकर्मनियुक्तानि न जातु विफलानि मे ॥

sarvakṛtyāni yuṣmābhiḥ samārabdhani sarvadā | mantrakarmaniyuktāni na jātu viphalāni me ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सर्वथा:alwaysयुष्माभिःall of youसमारब्धानि:startedमन्त्रकर्मनियुक्तानि:that which has been well thought out and decidedमे:by meसर्वकृत्यानि:actions carried outजातु:that I knowनविफलानि:never futile.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"The actions carried out by me are always after it is well thought out and decided by all of you. I know that those actions have not failed."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘आपलोगों ने सदा परस्पर विचार करके जिन-जिन कार्यों का आरम्भ किया है, वे सब-के-सब मेरे लिये कभी निष्फल नहीं हुए हैं

Hinglish
12.9VR-6-12-9

ससोमग्रहनक्षत्रैर्मरुद्भिरिव वासवः । भवद्भिरहमत्यर्थम् वृतः श्रियमवाप्नुयाम् ॥

sasomagrahanakṣatrairmarudbhiriva vāsavaḥ | bhavadbhirahamatyartham vṛtaḥ śriyamavāpnuyām ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ससोमग्रहनक्षत्रैःruling over the moon, sun and starsमरुद्भि:even godsवासवःइव:just as Indra भवद्भिः with you alsoवृतःaccompaniedअहम्Iअत्यर्थम्exceedinglyश्रियम्at onceअवाप्नुयाम्attain fortune.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Just as Indra who rules over the moon, sun, stars, and gods attains fortune, accompanied by you I will attain fortune exceedingly at once."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जैसे चन्द्रमा, ग्रह और नक्षत्रोंसहित मरुद्गणों से घिरे हुए इन्द्र स्वर्ग की सम्पत्ति का उपभोग करते हैं, उसी भाँति आपलोगों से घिरा रहकर मैं भी लङ्का की रचुर राजलक्ष्मी का सुख भोगता रहूँ–यही मेरी अभिलाषा है

Hinglish
12.10VR-6-12-10

अहम् तु खलु सर्वन्वः समर्थयुतुमुद्यतः । कुमभकर्णस्य तु स्वप्नान्नेममर्थमचोदयम् ॥

aham tu khalu sarvanvaḥ samarthayutumudyataḥ | kumabhakarṇasya tu svapnānnemamarthamacodayam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अहम्Iवःearlierसर्वान्allखलु:indeedसमर्थयितुम्rightउद्यतःtold youकुम्भकर्णस्यतु:to Kumbhakarnaस्वप्नात्was sleepingमम्Iइमम्thisअर्थं:matterनअचोदयम्not informed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Indeed, rightly I told all of you earlier. Since Kumbhakarna was sleeping I had not informed him about this matter."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मैंने जो काम किया है, उसे मैं पहले ही आप सबके सामने रखकर आपके द्वारा उसका समर्थन चाहता था, परंतु उस समय कुम्भकर्ण सोये हुए थे, इसलिये मैंने इसकी चर्चा नहीं चलायी

Hinglish
12.11VR-6-12-11

अयम् हि सुप्तः ष्ण्मासान् कुम्भकर्णो महाबलः । सर्वशस्त्रभृतम् मुख्यः स इदानीम् समुत्थितः ॥

ayam hi suptaḥ ṣṇmāsān kumbhakarṇo mahābalaḥ | sarvaśastrabhṛtam mukhyaḥ sa idānīm samutthitaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सर्वशस्त्रभृताम्among the wielders of weaponsमुख्यःforemostअयम्thisमहाबलःvery strongकुम्भकर्णःKumbhakarnaषट् मासान्six monthsसुप्तःहि:was sleepingसःheइदानीम्hereसमुत्थितःhas arrived now.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Kumbhakarna, the foremost among the wielders of weapons, is very strong. He was sleeping these six months and has arrived now."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘समस्त शस्त्रधारियों में श्रेष्ठ महाबली कुम्भकर्ण छः महीने से सो रहे थे। अभी इनकी नींद खुली है

Hinglish
12.12VR-6-12-12

इयम् च दण्डकारण्Yआद्रामस्य महिषी प्रिया । रक्षोभिश्चरितोद्देशादानीता जनकात्मजा ॥

iyam ca daṇḍakāraṇYādrāmasya mahiṣī priyā | rakṣobhiścaritoddeśādānītā janakātmajā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रामस्य:Rama'sमया:by meमहिषी:consortइयम्thisजनकात्मजा:Sitaरक्षोभिःRakshasasचरितोद्देशात्wandering placeदण्डकारण्यात्from Dandakaranyaआनीता:brought.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"This Sita, the consort of Rama was brought from D and akaranya, a place where rakshasas wander."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)मैं दण्डकारण्य से, जो राक्षसों के विचरने का स्थान है, राम की प्यारी रानी जनकदुलारी सीता को हर लाया हूँ

Hinglish
12.13VR-6-12-13

सा मे न शय्यामारोढुमिच्चत्यलसगामिनी । त्रिषुलोकेषु चान्या मे न सीतासदृशी मता ॥

sā me na śayyāmāroḍhumiccatyalasagāminī | triṣulokeṣu cānyā me na sītāsadṛśī matā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अलसगामिनी:one whose pace of walk is modestसा:sheमे:myशय्याम्bedआरोढुम्to lay her feet (to love)नइच्छति:not likeत्रिषु:in the threeलोकेषु:in the worldअन्या:othersसीतासदृशी:one who has the looks like Sitaमे:to meनमता:not think.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Sita who walks modestly did not like to enter into my bed (love me ) however much I prayed. I do not think there is anyone who looks like her in the three worlds."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)“किंतु वह मन्दगामिनी सीता मेरी शय्या पर आरूढ़ होना नहीं चाहती है। मेरी दृष्टि में तीनों लोकों के भीतर सीता के समान सुन्दरी दूसरी कोई स्त्री नहीं है

Hinglish
12.14VR-6-12-14

तनुमध्या पृथुश्रोणी शरदिन्दुनिभानना । हेमबिम्बनिभा सौम्यामायेव मयनिर्मिता ॥

tanumadhyā pṛthuśroṇī śaradindunibhānanā | hemabimbanibhā saumyāmāyeva mayanirmitā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तनुमध्या:one of slender waistपृथुश्रोणी:plump hipsशरदिन्दुनिभानना:of autumnal full moon like faceहेमबिम्बनिभा:like golden imageसौम्या:gentle ladyमयनिर्मिता:constructed by Maya (Rakshasa)मायेव:like a magical one.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"She is a woman of slender waist, plump hips, whose face is like an autumnal full moon. She is gentle and like a golden image. She is like a magical one constructed by Maya."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘उसके शरीर का मध्यभाग अत्यन्त सूक्ष्म है, कटि के पीछे का भाग स्थूल है, मुख शरत्काल के चन्द्रमा को लज्जित करता है, वह सौम्य रूप और स्वभाववाली सीता सोने की बनी हुई प्रतिमा-सी जान पड़ती है। ऐसा लगता है, जैसे वह मयासुर की रची हुई कोई माया हो

Hinglish
12.15VR-6-12-15

सुलोहिततलौ श्लक्क्षणौ चरणौ सुप्रतिष्ठतौ । दृष्ट्वा ताम्रनखौ तस्या दीप्यते मे शरीरजः ॥

sulohitatalau ślakkṣaṇau caraṇau supratiṣṭhatau | dṛṣṭvā tāmranakhau tasyā dīpyate me śarīrajaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सुलोहिततलौ:red coloured soles of feetश्लक्ष् णौ:smoothसुप्रतिष्ठितौ:evenly shapedताम्रनखौ:pinkish nailsतस्याःof herचरणौ:feetदृष्ट्वा:on beholdingमे:myशरीरजःborn in meदीप्यते:kindled.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Beholding her smooth red soles and evenly shaped pinkish nails of feet, love is kindled in me."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘उसके चरणों के तलवे लाल रंग के हैं। दोनों पैर सुन्दर, चिकने और सुडौल हैं तथा उनके नख ताँबे जैसे लाल हैं। सीता के उन चरणों को देखकर मेरी कामाग्नि प्रज्वलित हो उठती है

Hinglish
12.16VR-6-12-16

हुताग्निरर्चिःसम्काशामेनाम् सौरीमिव प्रभाम् । उन्नसम् विमलम् वल्गु वदनम् चारुलोचनम् ॥

hutāgnirarciḥsamkāśāmenām saurīmiva prabhām | unnasam vimalam valgu vadanam cārulocanam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
हुताग्निरर्चिःlike the sacrificial fireसङ्काशाम्like the radianceसौरीम्of Sunप्रभामिव:like the glowएनाम्herउन्नसम्prominent noseविपुलम्largeवल्गु:attractiveचारुलोचनम्beautiful eyesतस्याःof herतत्thoseपश्यन्seeingअवशःsurelyकामस्य:by loveवशम्overtakenएयिवान्slave to her.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"On beholding the sacrificial firelike face of Sita glowing like the radiance of the Sun, seeing her prominent nose, her large attractive countenance with beautiful eyes surely, I am overtaken by love and have become a slave to her."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जिसमें घी की आहुति डाली गयी हो, उस अग्नि की लपट और सूर्य की प्रभा के समान इस तेजस्विनी सीता को देखकर तथा ऊँची नाक और विशाल नेत्रों से सुशोभित उसके निर्मल एवं मनोहर मुख का अवलोकन करके मैं अपने वश में नहीं रह गया हूँ। काम ने मुझे अपने अधीन कर लिया है

Hinglish
12.17VR-6-12-17

पश्यम्स्तदवशस्तस्याः कामस्य वशमेयिवान् । क्रोधहर्षसमानेन दुर्वर्णकरणेन च ॥

paśyamstadavaśastasyāḥ kāmasya vaśameyivān | krodhaharṣasamānena durvarṇakaraṇena ca ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
क्रोधहर्षसमानेन:is equal in anger and happinessदुर्वर्णकरणेनच:makes one paleशोकसन्तापनित्येन:either in grief or agonyकामेन:by passionकलुषीकृतःdisturbed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"I have been disturbed by passion, which is equal in anger or happiness and makes one pale in grief or agony."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जो क्रोध और हर्ष दोनों अवस्थाओं में समानरूप से बना रहता है, शरीर की कान्ति को फीकी कर देता है और शोक तथा संताप के समय भी कभी मन से दूर नहीं होता, उस काम ने मेरे हृदय को कलुषित (व्याकुल) कर दिया है

Hinglish
12.18VR-6-12-18

शोकसम्तापनित्येन कामेन कलुषीकृतः । सा तु सम्वत्सरम् कालम् मामयाचत भामिनी ॥

śokasamtāpanityena kāmena kaluṣīkṛtaḥ | sā tu samvatsaram kālam māmayācata bhāminī ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
भर्तारम्husbandरामम्Ramaप्रतीक्षमाणा:expecting to comeआयतलोचना:broadeyed Sitaसा:thatभामिनी:beautiful womanमाम्meसंवत्सरंकालम्one year timeआयाचत:had requestedमया:by meचारुनेत्रायाःlady with beautiful eyesशुभम्auspiciousतत्thatवचःwordप्रतिज्ञातम्promised in turnसततम्everअध्वनि:feel exhaustedयातःone that has marchedहयःइव:like the horseअहम्Iकामात्on account of passionश्रान्त:tired.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Broadeyed Sita requested me one year time expecting her husband Rama to come (this is a false statement made by Ravana here) and I promised in turn to Sita of beautiful eyes. Just like an exhausted horse that marched I am tired on account of my passion."

This translation covers verses 12.18–12.19 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘विशाल नेत्रोंवाली माननीय सीता ने मुझसे एक वर्ष का समय माँगा है। इस बीच में वह अपने पति श्रीराम की प्रतीक्षा करेगी। मैंने मनोहर नेत्रोंवाली सीता के उस सुन्दर वचन को सुनकर उसे पूर्ण करने की प्रतिज्ञा कर ली है*

This Hindi translation covers verses 12.18–12.19 together.

Hinglish
12.19VR-6-12-19

प्रतीक्षमाणा भर्तारम् राममायतलोचना । तन्मया चारुनेत्रायाः प्रतिज्ञातम् वचः शुभम् ॥

pratīkṣamāṇā bhartāram rāmamāyatalocanā | tanmayā cārunetrāyāḥ pratijñātam vacaḥ śubham ||

HinglishWord meanings are shown with verse 12.18English is translated together with verse 12.18Hindi is translated together with verse 12.18
12.20VR-6-12-20

श्रान्तोऽहम् सततम् कामाद्यातो हय इवाध्वनि । कथम् सागरमक्षोभ्यम् तरिष्यन्ति वनौकसः ॥

śrānto'ham satatam kāmādyāto haya ivādhvani | katham sāgaramakṣobhyam tariṣyanti vanaukasaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अक्षोभ्यम्unassailableबहुसत्त्वसमाकीर्णम्inhabited by many crocodilesसागरम्the oceanवनौकसःVanarasतौ:both theदशरथात्मजौवा:even the sons of Dasarathaकथम्howतरिष्यन्ति:will they cross.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"How will the Vanaras and even both the sons of Dasaratha be able to cross the unassailable ocean inhabited by huge crocodiles?"

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जैसे बड़े मार्ग में चलते-चलते घोड़ा थक जाता है, उसी प्रकार मैं भी कामपीड़ा से थकावट का अनुभवकर रहा हूँ। वैसे तो मुझे शत्रुओं की ओर से कोई डर नहीं है; क्योंकि वे वनवासी वानर अथवा वे दोनों दशरथकुमार श्रीराम और लक्ष्मण असंख्य जल जन्तुओं तथा मत्स्यों से भरे हुए अलङ्घ्य महासागर को कैसे पार कर सकेंगे?

Hinglish
12.21VR-6-12-21

बहुसत्त्वसमाकीर्णम् तौ वा दशरथात्मजौ । अथवा कपिनैकेन कृतम् नः कदनम् महत् ॥

bahusattvasamākīrṇam tau vā daśarathātmajau | athavā kapinaikena kṛtam naḥ kadanam mahat ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अथवा:Even soएकेन:singlyकपिना:monkeyनःlet us thinkमहत्greatकदनम्most difficultकृतम्after having doneकार्यगतयःdid and wentदुर् ज्ञेयाःis difficult to ascertainयस्य:hisयथामति:whatever you feelब्रूत:you may tell.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Even so, a huge destruction was done to us, by a single monkey. The consequences of their acts are unpredictable. Tell me what is there in your mind, according to your own understanding."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘अथवा एक ही वानर ने आकर हमारे यहाँ महान् संहार मचा दिया था। इसलिये कार्यसिद्धि के उपायों को समझ लेना अत्यन्त कठिन है। अतः जिसको अपनी बुद्धि के अनुसार जैसा उचित जान पड़े, वह वैसा ही बतावे। तुम सब लोग अपने विचार अवश्य व्यक्त करो। यद्यपि हमें मनुष्य से कोई भय नहीं है, तथापि तुम्हें विजय के उपाय पर विचार तो करना ही चाहिये

This Hindi translation covers verses 12.21–12.22 together.

Hinglish
12.22VR-6-12-22

दुर्ज्ञेयाः कार्यगतयो ब्रूत यस्य यथामति । मानुषान्नो भयम् नास्ति तथापि तु विमृश्यताम् ॥

durjñeyāḥ kāryagatayo brūta yasya yathāmati | mānuṣānno bhayam nāsti tathāpi tu vimṛśyatām ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मानुषात्of human beingsनःto meभयम्fearनास्ति:not thereतथापि:in the same wayविमृश्यताम्let it be deliberatedतदा:thenदेवासुरेयुद्धे:in the battle of Devas and asurasयुष्माभिःyou alsoसहितःalong withअजयम्victoryमे:to meते:by youभवन्तश्च:as it is all of youतथा:be like thatनृपात्मजौ:sons of King (Rama and Lakshmana)सीतायाःSita'sपदवीम्a way outप्राप्या:gainसुग्रीवप्रमुखान्Sugriva and other leadersहरीन्Vanarasपुरस्कृत्य:placed in frontसमुद्रस्य:ocean'sपरे:shoreपारे:collectedवरुणालयम्abode of Varuna, the oceanसम्प्राप्तौ:arrived.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"There is no fear of human beings for me. I won the war between Devas and asuras along with you. As it is, all of you are there. There at the shore of the ocean Rama and Lakshmana have collected with Sugriva and other leaders placing Vanaras in front to get back Sita. You may suggest a way out to gain."

This translation covers verses 12.22–12.24 together.

HinglishHindi is translated together with verse 12.21
12.23VR-6-12-23

तदा देवासुरे युद्दे युष्माभिः सहितोऽजयम् । ते मे भवन्तश्च तथा सुग्रीवप्रमुखान् हरीन् ॥

tadā devāsure yudde yuṣmābhiḥ sahito'jayam | te me bhavantaśca tathā sugrīvapramukhān harīn ||

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘उन दिनों जब देवताओं और असुरों का युद्ध चल रहा था, उसमें आप सब लोगों की सहायता से ही मैंने विजय प्राप्त की थी। आज भी आप मेरे उसी प्रकार सहायक हैं। वे दोनों राजकुमार सीता का पता पाकर सुग्रीव आदि वानरों को साथ लिये समुद्र के उस तटतक पहुँच चुके हैं

This Hindi translation covers verses 12.23–12.24 together.

HinglishWord meanings are shown with verse 12.22English is translated together with verse 12.22
12.24VR-6-12-24

परे पारे समुद्रस्य पुरस्कृत्य नृपात्मजौ । सीतायाः पदवीम् प्राप्य सम्प्राप्तौ वरुणालयम् ॥

pare pāre samudrasya puraskṛtya nṛpātmajau | sītāyāḥ padavīm prāpya samprāptau varuṇālayam ||

HinglishWord meanings are shown with verse 12.22English is translated together with verse 12.22Hindi is translated together with verse 12.23
12.25VR-6-12-25

अदेया च यथा सीता वध्यौ दशरथात्मजौ । भवद्भिर्मन्त्य्रताम् मन्त्रः सुनीतम् चाभिधीयताम् ॥

adeyā ca yathā sītā vadhyau daśarathātmajau | bhavadbhirmantyratām mantraḥ sunītam cābhidhīyatām ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
यथा:that wayसीता:Sitaआदेया:without givingदशरथात्मजौ:Dasaratha's sons,वध्यौच: to killभवद्भिःyou may alsoमन्त्रःsuggestionमन्त्र्यताम्thinking overसुनीतम्good schemeअभिधीयतांच:and suggest me.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"You may also think over and suggest to me a plan to kill Rama and Lakshmana without giving Sita."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘अब आपलोग आपस में सलाह कीजिये और कोई ऐसी सुन्दर नीति बताइये, जिससे सीता को लौटाना न पड़े तथा वे दोनों दशरथकुमार मारे जायँ

Hinglish
12.26VR-6-12-26

न हि शक्तिम् प्रपश्यामि जगत्यन्यस्य कस्यचित् । सागरम् वानरैस्तीर्त्वा विश्चयेन जयो मम ॥

na hi śaktim prapaśyāmi jagatyanyasya kasyacit | sāgaram vānaraistīrtvā viścayena jayo mama ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वानरैःVanarasसागरम्oceanतीर्त्वा:to crossअन्यस्य:no oneकस्यचित्as suchशक्तिम्capacityनप्रपश्यामि:I do not find in any oneमम:to meजयःwill be victoriousनिश्चयेन:surely.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"No one can cross the ocean with Vanaras (help). As such I do not find anyone has the capacity. I am certain of victory."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वानरों के साथ समुद्र को पार करके यहाँ तक आने की शक्ति जगत् में राम के सिवा और किसी में नहीं देखता हूँ (किंतु राम और वानर यहाँ आकर भी मेरा कुछ बिगाड़ नहीं सकते), अतः यह निश्चय है कि जीत मेरी ही होगी’

Hinglish
12.27VR-6-12-27

तस्य कामपरीतस्य निशम्य परिदेवितम् । कुम्भकर्णः प्रचुक्रोध वचनम् चेदमब्रवीत् ॥

tasya kāmaparītasya niśamya paridevitam | kumbhakarṇaḥ pracukrodha vacanam cedamabravīt ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कामपरीतस्य:seized with passionतस्य:hisपरिदेवितम्lamentationनिशम्य:hearingकुम्भकर्णःKumbhakarnaप्रचुक्रोध:enragedइदम्theseवचनम्wordsअब्रवीत् च:uttered.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOn hearing the lamentation of Ravana seized with passion, enraged Kumbhakarna uttered these words.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)कामातुर रावण का यह खेदपूर्ण प्रलाप सुनकर कुम्भकर्ण को क्रोध आ गया और उसने इस प्रकार कहा-

Hinglish
12.28VR-6-12-28

यदा तु रामस्य सलक्ष्मणस्य । प्रसह्य सीता खलु पा इहाऽहृता । सकृत्समीक्षैव सुनिश्चितम् तदा । भजेत चित्तम् यमुनेव यामुनम् ॥

yadā tu rāmasya salakṣmaṇasya | prasahya sītā khalu pā ihā'hṛtā | sakṛtsamīkṣaiva suniścitam tadā | bhajeta cittam yamuneva yāmunam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सलक्ष्मणस्य:accompanied by Lakshmanaरामस्य:Rama'sसीता:Sitaप्रसह्य:by forceयदा:at that timeइह:hereअहृता:broughtतदा:thenसकृत्formerlyसमीक्ष्यैव:should have discussedचित्तम्mindयमुना:Yamunaयामुनमिव:like it fills Yamuna mountainसुनिश्चितम्decidedभजेत:would be.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"If you had at that time, that is before bringing Sita by force, which was accompanied by Rama and Lakshmana, discussed, and thought of, then you would be sure in your mind like the Yamuna River filling the Yamuna (mountain )."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जब तुम लक्ष्मणसहित श्रीराम के आश्रम से एक बार स्वयं ही मनमाना विचार करके सीता को यहाँ बलपूर्वक हर लाये थे, उसी समय तुम्हारे चित्त को हमलोगों के साथ इस विषय में सुनिश्चित विचार कर लेना चाहिये था। ठीक उसी तरह जैसे यमुना जब पृथ्वी पर उतरने को उद्यत हुईं, तभी उन्होंने यमुनोत्री पर्वत के कुण्डविशेष को अपने जल से पूर्ण किया था (पृथ्वीपर उतर जाने के बाद उनका वेग जब समुद्र में जाकर शान्त हो गया, तब वे पुनः उस कुण्ड को नहीं भर सकतीं, उसी प्रकार तुमने भी जब विचार करने का अवसर था, तब तो हमारे साथ बैठकर विचार किया नहीं। अब अवसर बिताकर सारा काम बिगड़ जाने के बाद तुम विचार करने चले हो)

Hinglish
12.29VR-6-12-29

सर्वमेतन्महाराज कृतमप्रतिमम् तव । विधीयेत सहास्माभिरादावेवास्य कर्मणः ॥

sarvametanmahārāja kṛtamapratimam tava | vidhīyeta sahāsmābhirādāvevāsya karmaṇaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
महाराज:great kingअस्य:aboutकर्मण:the actionआदावेव:earlierएतत्thisसर्वम्allकृतम्doneतव:yourअस्माभिःसह:along with usविधीयेतयदि:if you hadअप्रतिमम्it would have been very good.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Great king If you had discussed with us about all this action earlier, it would have been very good."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘महाराज! तुमने जो यह छलपूर्वक छिपकर परस्त्री-हरण आदि कार्य किया है, यह सब तुम्हारे लिये बहुत अनुचित है। इस पापकर्म को करने से पहले ही आपको हमारे साथ परामर्श कर लेना चाहिये था

Hinglish
12.30VR-6-12-30

न्यायेन राजकार्याणि यः करोति दशानन । न स सम्तप्यते पश्चान्निश्चतार्थमतिर्नृपः ॥

nyāyena rājakāryāṇi yaḥ karoti daśānana | na sa samtapyate paścānniścatārthamatirnṛpaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दशानन:Ravanaयःwhosoeverनृपःis the kingन्यायेन:justifiablyनिश्चितार्थमतिःhaving sense of determinationराजकार्याणि:princely dutiesकरोति:doesसःheपश्चात्laterनसन्तप्यते:will not regret.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O Ravana Whoever is the king, having a sense of determination, thinks justifiably and carries out princely duties will not regret."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘दशानन! जो राजा सब राजकार्य न्यायपूर्वक करता है, उसकी बुद्धि निश्चयपूर्ण होने के कारण उसे पीछे पछताना नहीं पड़ता है

Hinglish
12.31VR-6-12-31

अनुपायेन कर्माणि विपरीतानि यानि च । क्रियमाणानि दुष्यन्ति हवीम्ष्यप्रयतेष्विन ॥

anupāyena karmāṇi viparītāni yāni ca | kriyamāṇāni duṣyanti havīmṣyaprayateṣvina ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अनुपायेन:without proper planक्रियमाणानि:tasks carried outविपरीतानि:contrary to the principleकर्माणि:tasksअप्रयते:not auspiciousहवींषीव:like anything fit for oblationदुष्यन्ति:spoilt.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Tasks carried out without proper plan and contrary to the right principles are spoilt like inauspicious oblations offered into sacrificial fire."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जो कर्म उचित उपाय का अवलम्बन किये बिना ही किये जाते हैं तथा जो लोक और शास्त्र के विपरीत होते हैं, वे पापकर्म उसी तरह दोष की प्राप्ति कराते हैं जैसे अपवित्र आभिचारिक यज्ञों में होमे गये हविष्य

Hinglish
12.32VR-6-12-32

यः पश्चात्पूर्वकार्याणि कर्माण्यभिचिकीर्षति । पूर्वम् चापरकर्याणि न स वेद नयानयौ ॥

yaḥ paścātpūrvakāryāṇi karmāṇyabhicikīrṣati | pūrvam cāparakaryāṇi na sa veda nayānayau ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
यःwhoeverपूर्वकार्याणि:that which has to be performed earlierकर्माणि:actsपश्चात्afterwardsअपरकार्याणि:that which has to be done laterपूर्वंच:does earlierचिकीर्षतिसःseeks to performनयानयौ:right and wrongनवेद:does not know.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"He who seeks to perform earlier what has to be done later and does later what have to be done earlier is not a knower of right and wrong."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जो पहले करने योग्य कार्यों को पीछे करना चाहता है और पीछे करने योग्य काम पहले ही कर डालता है, वह नीति और अनीति को नहीं जानता

Hinglish
12.33VR-6-12-33

चपलस्य तु कृत्येषु प्रसमीक्स्याधिकम् बलम् । चिद्रमन्ये प्रपद्यन्ते क्रौञ्चस्य खमिव द्विजाः ॥

capalasya tu kṛtyeṣu prasamīksyādhikam balam | cidramanye prapadyante krauñcasya khamiva dvijāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अधिकम्superiorबलम्strengthप्रसमीक्ष्य:without thinkingकृत्येषु:one who actsचपलस्य:a hasty oneक्षिप्रम्at onceक्रौञ्चस्य:Krauncha'sखम्digsद्विजाःइव:like the swansप्रपद्यन्ते:penetrates and goes.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetA hasty one who acts without thinking of the superior strength (of enemy) gets out at once like the swan penetrates into the crevice of Krauncha (mountain).

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘शत्रुलोग अपने विपक्षी के बल को अपने से अधिक देखकर भी यदि वह हर काम में चपल (जल्दबाज) है तो उसका दमन करने के लिये उसी तरह उसके छिद्र ढूँढ़ते रहते हैं, जैसे पक्षी दुर्लङ्घय क्रौञ्च पर्वत को लाँघकर आगे बढ़ने के लिये उसके (उस) । छिद्र का* आश्रय लेते हैं (जिसे कुमार कार्तिकेयने अपनी शक्ति का प्रहार करके बनाया था) कार्तिकेय ने अपनी शक्ति के द्वारा क्रौञ्चपर्वत को विदीर्ण करके उसमें छेद कर दिया था—यह प्रसंग महाभारत में आया है। (देखिये शल्यप० ४६। ८४)

Hinglish
12.34VR-6-12-34

त्वयेदम् महादारभम् कार्य मप्रतिचिन्तितम् । दिष्ट्या त्वाम् नावधीद्रामो विषमिश्रमिवामृतम् ॥

tvayedam mahādārabham kārya mapraticintitam | diṣṭyā tvām nāvadhīdrāmo viṣamiśramivāmṛtam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
त्वया:by youअप्रतिचिन्तितम्without thinkingइदम्thusमहत्greatकार्यम्actionआरब्धम्beginningविषमिश्रम्mixed with poisonअमिषम् इव:like the fleshरामःRamaत्वाम्youदिष्ट्या:fortunatelyनावधीत्not killed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"Without prior thought this great act has been done by you. Rama has not killed you, fortunately like poison mixed flesh would kill."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘महाराज! तुमने भावी परिणाम का विचार किये बिना ही यह बहुत बड़ा दुष्कर्म आरम्भ किया है। जैसे विषमिश्रित भोजन खाने वाले के प्राण हर लेता है, उसी प्रकार श्रीरामचन्द्रजी तुम्हारा वध कर डालेंगे। उन्होंने अभी तक तुम्हें मार नहीं डाला, इसे अपने लिये सौभाग्य की बात समझो

Hinglish
12.35VR-6-12-35

तस्मात्त्वया समारब्धम् कर्म ह्यप्रतिमम् परैः । अहम् समीकरिष्यामि हत्वा शत्रूम् स्तनानघ ॥

tasmāttvayā samārabdham karma hyapratimam paraiḥ | aham samīkariṣyāmi hatvā śatrūm stanānagha ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
आनघ:sinless oneतस्मात्thereforeत्वया:by youपरैःother than meसमारब्दम्undertakingअप्रतिमम्which is not possibleकर्म:act अहम् Iतव:yourशत्रून्enemyहत्वा:killingसमीकरिष्यामि:accomplish your goal.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O Sinless Ravana Therefore, that which you have done is not possible for none other than me. I will kill your enemy and accomplish your goal for you."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘अनघ ! यद्यपि तुमने शत्रुओं के साथ अनुचित कर्म आरम्भ किया है, तथापि मैं तुम्हारे शत्रुओं का संहार करके सबको ठीक कर दूंगा

Hinglish
12.36VR-6-12-36

अहमुत्सादयिष्यामि शत्रूम्स्तव निशाचर । यदि शक्रविवस्वन्तौ यदि पावकमारुतौ ॥

ahamutsādayiṣyāmi śatrūmstava niśācara | yadi śakravivasvantau yadi pāvakamārutau ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
निशाचर:Rakshasaअहम्Iतव:yourशत्रून्enemyउत्सादयिष्यामि:will ruin themशक्रविवस्वन्तौ:even Indra and Sunपावकमारुतौ:fire and wind godकुबेरवरुणावपि:even if Kubera and Varunaतौ:bothअहम्Iयोधयिष्यामि:will fight in war.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O Rakshasa I will ruin the enemy. I will fight with both of them (Rama and Lakshmana) even if they are Indra and sun, fire god and wind god or Kubera and Varuna."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘निशाचर! तुम्हारे शत्रु यदि इन्द्र, सूर्य, अग्नि, वायु, कुबेर और वरुण भी हों तो मैं उनके साथ युद्ध करूँगा और तुम्हारे सभी शत्रुओं को उखाड़ फेंकूँगा

Hinglish
12.37VR-6-12-37

तावहम् योधयिष्यामि कुबेरवरुणावपि । गिरिमात्रशरीरस्य महापरिघयोधिनः ॥

tāvaham yodhayiṣyāmi kuberavaruṇāvapi | girimātraśarīrasya mahāparighayodhinaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
गिरिमात्रशरीरस्य:one with mountain like bodyमहापरिघयोधिनःholding huge iron barतीक्ष्णदंष्ट्रस्य:with sharp teethनर्दतःroaring like a lionपुरन्दरःIndraबिभीयात् वै:will run out of fear.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"If I go with a mountain like body and sharp teeth, holding a huge iron bar roaring like a lion, even Indra will run away out of fear."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मैं पर्वत के समान विशाल एवं तीखी दाढ़ों से युक्त शरीर धारण करके महान् परिघ हाथ में ले समरभूमि में जूझता हुआ जब गर्जना करूँगा, उस समय देवराज इन्द्र भी भयभीत हो जायँगे

Hinglish
12.38VR-6-12-38

नर्दतस्तीक्ष्णदम्ष्ट्रस्य बिभीयाद्वै पुरन्दरः । पुनर्माम् सद्वितीयेन शरेण निहनिष्यति ॥

nardatastīkṣṇadamṣṭrasya bibhīyādvai purandaraḥ | punarmām sadvitīyena śareṇa nihaniṣyati ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सःheद्वितीयेन:secondशरेण:arrowमाम्on meपुनःagainनिहनिष्यति:by the time he releases ततः immediatelyतस्य:hisरुधिरम्bloodपास्यामि:will drinkकामम्stay quietआश्वस:confidently.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"By the time he releases a second arrow again, I will immediately drink his blood. Stay quiet with confidence."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘राम मुझे एक बाण से मारकर दूसरे बाण से मारने लगेंगे, उसी बीच में मैं उनका खून पी लूँगा। इसलिये तुम पूर्णतः निश्चिन्त हो जाओ

Hinglish
12.39VR-6-12-39

ततोऽहम् तस्य पास्यामि रुधिरम् काममाश्वस । वधेव वै दाशरथेह् सुखावहम् । जयम् तवाहर्तुमहम् तयिष्ये । हत्वा च रामम् सह लक्ष्मणेन । खादामि सर्वान् हरियूथमुख्यान् ॥

tato'ham tasya pāsyāmi rudhiram kāmamāśvasa | vadheva vai dāśaratheh sukhāvaham | jayam tavāhartumaham tayiṣye | hatvā ca rāmam saha lakṣmaṇena | khādāmi sarvān hariyūthamukhyān ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दाशरथेःDasaratha's sonवधेन:by killingतव:yourसुखावहम्I will make you happyजयम्victoriousआहर्तुम्will doअहम्Iयतिष्ये:attemptलक्ष्मणेनसह:with Lakshmanaरामम्Rama alsoहत्वा:on killingसर्वान्allहरियूथमुख्यान्Vanara leadersखादामि:will consume.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"By killing Rama, I will try to make you happy and victorious. On killing Rama and Lakshmana like that I will consume the Vanara leaders."

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मैं दशरथनन्दन श्रीराम का वध करके तुम्हारे लिये सुखदायिनी विजय सुलभ कराने का प्रयत्न करूँगा। लक्ष्मणसहित राम को मारकर समस्त वानरयूथपतियों को खा जाऊँगा

Hinglish
12.40VR-6-12-40

रमस्व कामम् पिब चाग्र्यवारुणीम् । कुरुष्व कार्वाणि हितानि विज्वरः । मया तु रामे गमिते यमक्षयम् । चिराय सीता वशगा भविष्यति ॥

ramasva kāmam piba cāgryavāruṇīm | kuruṣva kārvāṇi hitāni vijvaraḥ | mayā tu rāme gamite yamakṣayam | cirāya sītā vaśagā bhaviṣyati ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
कामम्freelyरमस्व:sportअग्य्रवारुणीम्best of winesपिब:drinkingविज्वरःfree from fearहितानि:that which you likeकार्याणि:actionकुरष्व:you may doरामे:Ramaमया:by meयमक्षयं:to the god of deathगमिते:on reachingसीता:Sita,चिराय: for a long timeवशगा:under your controlभविष्यति:will be.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"You be free from fear, sporting and drinking the best of wines and doing actions that you like. Rama will be sent to the abode of the god of death. On reaching their Sita will be under your control for long." ।।इत्यार्षेवाल्मीकीयेश्रीमद्रामायणेआदिकाव्येयुद्धकाण्डेद्वादशस्सर्गः।। This is the end of twelfth sarga of Yuddha Kanda of the first epic the holy Ramayana composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘तुम मौज से विहार करो। उत्तम वारुणी का पान करो और निश्चिन्त होकर अपने लिये हितकर कार्य करते रहो। मेरे द्वारा राम के यमलोक भेज दिये जाने पर सीता चिरकाल के लिये तुम्हारे अधीन हो जायगी’

Hinglish