Sarga 103

लक्ष्मणेन तु तद्वाक्यमुक्तं श्रुत्वा स राघवः । सन्दधे परवीरघ्नो धनुरादाय वीर्यवान् । रावणाय शरान् घोरान् विससर्ज चमूमुखे ।। ६.१०३. ॥

lakṣmaṇena tu tadvākyamuktaṃ śrutvā sa rāghavaḥ | sandadhe paravīraghno dhanurādāya vīryavān | rāvaṇāya śarān ghorān visasarja camūmukhe || 6.103. ||

अथान्यं रथमारुह्य रावणो राक्षसाधिपः । अभ्यद्रवत काकुत्स्थं स्वर्भानुरिव भास्करम् ।। ६.१०३. ॥

athānyaṃ rathamāruhya rāvaṇo rākṣasādhipaḥ | abhyadravata kākutsthaṃ svarbhānuriva bhāskaram || 6.103. ||

दशग्रीवो रथस्थस्तु रामं वज्रोपमैः शरैः । आजघान महाघोरैर्धाराभिरिव तोयदः ।। ६.१०३. ॥

daśagrīvo rathasthastu rāmaṃ vajropamaiḥ śaraiḥ | ājaghāna mahāghorairdhārābhiriva toyadaḥ || 6.103. ||

दीप्तपावक सङ्काशैः शरैः काञ्चनभूषणैः । निर्बिभेद रणे रामो दशग्रीवं समाहितम् ।। ६.१०३. ॥

dīptapāvaka saṅkāśaiḥ śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ | nirbibheda raṇe rāmo daśagrīvaṃ samāhitam || 6.103. ||

भूमौ स्थितस्य रामस्य रथस्थस्य च रक्षसः । न समं युद्धमित्याहुर्देवगन्धर्वदानवाः ।। ६.१०३. ॥

bhūmau sthitasya rāmasya rathasthasya ca rakṣasaḥ | na samaṃ yuddhamityāhurdevagandharvadānavāḥ || 6.103. ||

ततः काञ्चनचित्राङ्गः किङ्किणीशतभूषितः । तरुणादित्यसङ्काशो वैडूर्यमयकूबरः ।। ६.१०३. ॥

tataḥ kāñcanacitrāṅgaḥ kiṅkiṇīśatabhūṣitaḥ | taruṇādityasaṅkāśo vaiḍūryamayakūbaraḥ || 6.103. ||

सदश्वैः काञ्चनापीडैर्युक्तः श्वेतप्रकीर्णकैः । हरिभिः सूर्यसङ्काशैर्हेमजालविभूषितैः ।। ६.१०३. ॥

sadaśvaiḥ kāñcanāpīḍairyuktaḥ śvetaprakīrṇakaiḥ | haribhiḥ sūryasaṅkāśairhemajālavibhūṣitaiḥ || 6.103. ||

रुक्मवेणुध्वजः श्रीमान् देवराजरथो वरः । देवराजेन सन्दिष्टो रथमारुह्य मातलिः ।। ६.१०३. ॥

rukmaveṇudhvajaḥ śrīmān devarājaratho varaḥ | devarājena sandiṣṭo rathamāruhya mātaliḥ || 6.103. ||

अभ्यवर्तत काकुत्स्थमवतीर्य त्रिविष्टपात् । । ६.१०३. ॥

abhyavartata kākutsthamavatīrya triviṣṭapāt | | 6.103. ||

अब्रवीच्च तदा रामं सप्रतोदो रथे स्थितः । प्राञ्जलिर्मातलिर्वाक्यं सहस्राक्षस्य सारथिः ।। ६.१०३. ॥

abravīcca tadā rāmaṃ sapratodo rathe sthitaḥ | prāñjalirmātalirvākyaṃ sahasrākṣasya sārathiḥ || 6.103. ||

सहस्राक्षेण काकुत्स्थ रथो ऽयं विजयाय ते । दत्तस्तव महासत्त्व श्रीमान् शत्रुनिबर्हण ।। ६.१०३. ॥

sahasrākṣeṇa kākutstha ratho 'yaṃ vijayāya te | dattastava mahāsattva śrīmān śatrunibarhaṇa || 6.103. ||

इदमैन्द्रं महच्चापं कवचं चाग्निसन्निभम् । शराश्चादित्यसङ्काशाः शक्तिश्च विमला शिता ।। ६.१०३. ॥

idamaindraṃ mahaccāpaṃ kavacaṃ cāgnisannibham | śarāścādityasaṅkāśāḥ śaktiśca vimalā śitā || 6.103. ||

आरुह्येमं रथं वीर राक्षसं जहि रावणम् । मया सारथिना राजन् महेन्द्र इव दानवान् ।। ६.१०३. ॥

āruhyemaṃ rathaṃ vīra rākṣasaṃ jahi rāvaṇam | mayā sārathinā rājan mahendra iva dānavān || 6.103. ||

इत्युक्तः सम्परिक्रम्य रथं समभिवाद्य च । आरुरोह तदा रामो लोकान् लक्ष्म्या विराजयन् ।। ६.१०३. ॥

ityuktaḥ samparikramya rathaṃ samabhivādya ca | āruroha tadā rāmo lokān lakṣmyā virājayan || 6.103. ||

तद्बभूवाद्भुतं युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् । रामस्य च महाबाहो रावणस्य च रक्षसः ।। ६.१०३. ॥

tadbabhūvādbhutaṃ yuddhaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam | rāmasya ca mahābāho rāvaṇasya ca rakṣasaḥ || 6.103. ||

स गान्धर्वेण गान्धर्वं दैवं दैवेन राघवः । अस्त्रं राक्षसराजस्य जघान परमास्त्रवित् ।। ६.१०३. ॥

sa gāndharveṇa gāndharvaṃ daivaṃ daivena rāghavaḥ | astraṃ rākṣasarājasya jaghāna paramāstravit || 6.103. ||

अस्त्रं तु परमं घोरं राक्षसं राक्षसाधिपः । ससर्ज परमक्रुद्धः पुनरेव निशाचरः ।। ६.१०३. ॥

astraṃ tu paramaṃ ghoraṃ rākṣasaṃ rākṣasādhipaḥ | sasarja paramakruddhaḥ punareva niśācaraḥ || 6.103. ||

ते रावणधनुर्मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः । अभ्यवर्तन्त काकुत्स्थं सर्पा भूत्वा महाविषाः ।। ६.१०३. ॥

te rāvaṇadhanurmuktāḥ śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ | abhyavartanta kākutsthaṃ sarpā bhūtvā mahāviṣāḥ || 6.103. ||

ते दीप्तवदना दीप्तं वमन्तो ज्वलनं मुखैः । राममेवाभ्यवर्तन्त व्यादितास्या भयानकाः ।। ६.१०३. ॥

te dīptavadanā dīptaṃ vamanto jvalanaṃ mukhaiḥ | rāmamevābhyavartanta vyāditāsyā bhayānakāḥ || 6.103. ||

तैर्वासुकिसमस्पर्शैर्दीप्तभोगैर्महाविषैः । दिशश्च सन्तताः सर्वाः प्रदिशश्च समावृताः ।। ६.१०३. ॥

tairvāsukisamasparśairdīptabhogairmahāviṣaiḥ | diśaśca santatāḥ sarvāḥ pradiśaśca samāvṛtāḥ || 6.103. ||

तान् दृष्ट्वा पन्नगान् रामः समापतत आहवे । अस्त्रं गारुत्मतं घोरं प्रादुश्चके भयावहम् ।। ६.१०३. ॥

tān dṛṣṭvā pannagān rāmaḥ samāpatata āhave | astraṃ gārutmataṃ ghoraṃ prāduścake bhayāvaham || 6.103. ||

ते राघवशरा मुक्ता रुक्मपुङ्खाः शिखिप्रभाः । सुपर्णाः काञ्चना भूत्वा विचेरुः सर्पशत्रवः ।। ६.१०३. ॥

te rāghavaśarā muktā rukmapuṅkhāḥ śikhiprabhāḥ | suparṇāḥ kāñcanā bhūtvā viceruḥ sarpaśatravaḥ || 6.103. ||

ते तान् सर्वान् शरान् जघ्नुः सर्परूपान् महाजवान् । सुपर्णरूपा रामस्य विशिखाः कामरूपिणः ।। ६.१०३. ॥

te tān sarvān śarān jaghnuḥ sarparūpān mahājavān | suparṇarūpā rāmasya viśikhāḥ kāmarūpiṇaḥ || 6.103. ||

अस्त्रे प्रतिहते क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः । अभ्यवर्षत्तदा रामं घोराभिः शरवृष्टिभिः ।। ६.१०३. ॥

astre pratihate kruddho rāvaṇo rākṣasādhipaḥ | abhyavarṣattadā rāmaṃ ghorābhiḥ śaravṛṣṭibhiḥ || 6.103. ||

ततः शरसहस्रेण राममक्लिष्टकारिणम् । अर्दयित्वा शरौघेण मातलिं प्रत्यविध्यत ।। ६.१०३. ॥

tataḥ śarasahasreṇa rāmamakliṣṭakāriṇam | ardayitvā śaraugheṇa mātaliṃ pratyavidhyata || 6.103. ||

चिच्छेद केतुमुद्धिश्य शरेणैकेन रावणः । पातयित्वा रथोपस्थे रथात् केतुं च काञ्चनम् । ऐन्द्रानपि जघानाश्वान् शरजालेन रावणः ।। ६.१०३. ॥

ciccheda ketumuddhiśya śareṇaikena rāvaṇaḥ | pātayitvā rathopasthe rathāt ketuṃ ca kāñcanam | aindrānapi jaghānāśvān śarajālena rāvaṇaḥ || 6.103. ||

तं दृष्ट्वा सुमहत्कर्म रावणस्य दुरात्मनः । विषेदुर्देवगन्धर्वा दानवाश्चारणैः सह ।। ६.१०३. ॥

taṃ dṛṣṭvā sumahatkarma rāvaṇasya durātmanaḥ | viṣedurdevagandharvā dānavāścāraṇaiḥ saha || 6.103. ||

राममार्तं तदा दृष्ट्वा सिद्धाश्च परमर्षयः । व्यथिता वानरेन्द्राश्च बभूवुः सविभीषणाः ।। ६.१०३. ॥

rāmamārtaṃ tadā dṛṣṭvā siddhāśca paramarṣayaḥ | vyathitā vānarendrāśca babhūvuḥ savibhīṣaṇāḥ || 6.103. ||

रामचन्द्रमसं दृष्ट्वा ग्रस्तं रावणराहुणा । प्राजापत्यं च नक्षत्रं रोहिणीं शशिनः प्रियाम् ।। ६.१०३. ॥

rāmacandramasaṃ dṛṣṭvā grastaṃ rāvaṇarāhuṇā | prājāpatyaṃ ca nakṣatraṃ rohiṇīṃ śaśinaḥ priyām || 6.103. ||

समाक्रम्य बुधस्तस्थौ प्रजानामशुभावहः । । ६.१०३. ॥

samākramya budhastasthau prajānāmaśubhāvahaḥ | | 6.103. ||

सधूमपरिवृत्तोर्मिः प्रज्वलन्निव सागरः । उत्पपात तदा क्रुद्धः स्पृशन्निव दिवाकरम् ।। ६.१०३. ॥

sadhūmaparivṛttormiḥ prajvalanniva sāgaraḥ | utpapāta tadā kruddhaḥ spṛśanniva divākaram || 6.103. ||

शस्त्रवर्णः सुपरुषो मन्दरश्मिर्दिवाकरः । अदृश्यत कबन्धाङ्कः संसक्तो धूमकेतुना ।। ६.१०३. ॥

śastravarṇaḥ suparuṣo mandaraśmirdivākaraḥ | adṛśyata kabandhāṅkaḥ saṃsakto dhūmaketunā || 6.103. ||

कोसलानां च नक्षत्रं व्यक्तमिन्द्राग्निदैवतम् । आक्रम्याङ्गारकस्तस्थौ विशाखामपि चाम्बरे ।। ६.१०३. ॥

kosalānāṃ ca nakṣatraṃ vyaktamindrāgnidaivatam | ākramyāṅgārakastasthau viśākhāmapi cāmbare || 6.103. ||

दशास्यो विंशतिभुजः प्रगृहीतशरासनः । अदृश्यत दशग्रीवो मैनाक इव पर्वतः ।। ६.१०३. ॥

daśāsyo viṃśatibhujaḥ pragṛhītaśarāsanaḥ | adṛśyata daśagrīvo maināka iva parvataḥ || 6.103. ||

निरस्यमानो रामस्तु दशग्रीवेण रक्षसा । नाशक्नोदभिसन्धातुं सायकान् रणमूर्धनि ।। ६.१०३. ॥

nirasyamāno rāmastu daśagrīveṇa rakṣasā | nāśaknodabhisandhātuṃ sāyakān raṇamūrdhani || 6.103. ||

स कृत्वा भ्रुकुटिं क्रुद्धः किञ्चित् संरक्तलोचनः । जगाम सुमहाक्रोधं निर्दहन्निव चक्षुषा ।। ६.१०३. ॥

sa kṛtvā bhrukuṭiṃ kruddhaḥ kiñcit saṃraktalocanaḥ | jagāma sumahākrodhaṃ nirdahanniva cakṣuṣā || 6.103. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे त्र्युत्तरशततमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe tryuttaraśatatamaḥ sargaḥ ||