Sarga 100

महोदरमहापार्शो हतौ दृष्ट्वा तु राक्षसौ । तस्मिंश्च निहते वीरे विरूपाक्षे महाबले। आविवेश महान् क्रोधो रावणं तं महामृधे ।। ६.१००. ॥

mahodaramahāpārśo hatau dṛṣṭvā tu rākṣasau | tasmiṃśca nihate vīre virūpākṣe mahābale| āviveśa mahān krodho rāvaṇaṃ taṃ mahāmṛdhe || 6.100. ||

सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह । । ६.१००. ॥

sūtaṃ sañcodayāmāsa vākyaṃ cedamuvāca ha | | 6.100. ||

निहतानाममात्यानां रुद्धस्य नगरस्य च । दुःखमेषो ऽपनेष्यामि हत्वा तौ रामलक्ष्मणौ ।। ६.१००. ॥

nihatānāmamātyānāṃ ruddhasya nagarasya ca | duḥkhameṣo 'paneṣyāmi hatvā tau rāmalakṣmaṇau || 6.100. ||

रामवृक्षं रणे हन्मि सीतापुष्पफलप्रदम् । प्रशाखा यस्य सुग्रीवो जाम्बवान् कुमुदो नलः ।। ६.१००. ॥

rāmavṛkṣaṃ raṇe hanmi sītāpuṣpaphalapradam | praśākhā yasya sugrīvo jāmbavān kumudo nalaḥ || 6.100. ||

मैन्दश्च द्विविदश्चैव ह्यङ्गदो गन्धमादनः । हमूमांश्च सुषेणश्च सर्वे च हरियूथपाः ।। ६.१००. ॥

maindaśca dvividaścaiva hyaṅgado gandhamādanaḥ | hamūmāṃśca suṣeṇaśca sarve ca hariyūthapāḥ || 6.100. ||

स दिशो दश धोषेण रथस्यातिरथो महान् । नादयन् प्रययौ तूर्णं राघवं चाभ्यवर्तत ।। ६.१००. ॥

sa diśo daśa dhoṣeṇa rathasyātiratho mahān | nādayan prayayau tūrṇaṃ rāghavaṃ cābhyavartata || 6.100. ||

पूरिता तेन शब्देन सनदीगिरिकानना । सञ्चचाल मही सर्वा सवराहमृगद्विपा ।। ६.१००. ॥

pūritā tena śabdena sanadīgirikānanā | sañcacāla mahī sarvā savarāhamṛgadvipā || 6.100. ||

तामसं स महाघोरं चकारास्त्रं सुदारुणम् । निर्ददाह कपीन् सर्वांस्ते प्रपेतुः समन्ततः ।। ६.१००. ॥

tāmasaṃ sa mahāghoraṃ cakārāstraṃ sudāruṇam | nirdadāha kapīn sarvāṃste prapetuḥ samantataḥ || 6.100. ||

उत्पपात रजो घोरं तैर्भग्नैः सम्प्रधावितैः । न हि तत्सहितुं शेकुर्ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम् ।। ६.१००. ॥

utpapāta rajo ghoraṃ tairbhagnaiḥ sampradhāvitaiḥ | na hi tatsahituṃ śekurbrahmaṇā nirmitaṃ svayam || 6.100. ||

तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः । दृष्ट्वा भग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ।। ६.१००. ॥

tānyanīkānyanekāni rāvaṇasya śarottamaiḥ | dṛṣṭvā bhagnāni śataśo rāghavaḥ paryavasthitaḥ || 6.100. ||

ततो राक्षसशार्दूलो विद्राव्य हरिवाहिनीम् । स ददर्श ततो रामं तिष्ठन्तमपारजितम् ।। ६.१००. ॥

tato rākṣasaśārdūlo vidrāvya harivāhinīm | sa dadarśa tato rāmaṃ tiṣṭhantamapārajitam || 6.100. ||

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विष्णुना वासवं यथा । आलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्य महद्धनुः। पद्मपत्रविशालाक्षं दीर्घबाहुमरिन्दमम् ।। ६.१००. ॥

lakṣmaṇena saha bhrātrā viṣṇunā vāsavaṃ yathā | ālikhantamivākāśamavaṣṭabhya mahaddhanuḥ| padmapatraviśālākṣaṃ dīrghabāhumarindamam || 6.100. ||

ततो रामो महातेजाः सौमित्रिसहितो बली । वानरांश्च रणे भग्नानापतन्तं च रावणम् ।। ६.१००. ॥

tato rāmo mahātejāḥ saumitrisahito balī | vānarāṃśca raṇe bhagnānāpatantaṃ ca rāvaṇam || 6.100. ||

समीक्ष्य राघवो हृष्टो मध्ये जग्राह कार्मुकम् । । ६.१००. ॥

samīkṣya rāghavo hṛṣṭo madhye jagrāha kārmukam | | 6.100. ||

विस्फारयितुमारेभे ततः स धनुरुत्तमम् । महावेगं महानादं निर्भिन्दन्निव मेदिनीम् ।। ६.१००. ॥

visphārayitumārebhe tataḥ sa dhanuruttamam | mahāvegaṃ mahānādaṃ nirbhindanniva medinīm || 6.100. ||

रावणस्य च बाणौघैरामविस्फारितेन च । शब्देन राक्षसास्ते च पेतुश्च शतशस्तदा ।। ६.१००. ॥

rāvaṇasya ca bāṇaughairāmavisphāritena ca | śabdena rākṣasāste ca petuśca śataśastadā || 6.100. ||

तयोः शरपथं प्राप्तो रावणो राजपुत्रयोः । स बभौ च यथा राहुः समीपे शशिसूर्ययोः ।। ६.१००. ॥

tayoḥ śarapathaṃ prāpto rāvaṇo rājaputrayoḥ | sa babhau ca yathā rāhuḥ samīpe śaśisūryayoḥ || 6.100. ||

तमिच्छन् प्रथमं योद्धुं लक्ष्मणो निशितैः शरैः । मुमोच धनुरायम्य शरानग्निशिखोपमान् ।। ६.१००. ॥

tamicchan prathamaṃ yoddhuṃ lakṣmaṇo niśitaiḥ śaraiḥ | mumoca dhanurāyamya śarānagniśikhopamān || 6.100. ||

तान्मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता । बाणान् बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ।। ६.१००. ॥

tānmuktamātrānākāśe lakṣmaṇena dhanuṣmatā | bāṇān bāṇairmahātejā rāvaṇaḥ pratyavārayat || 6.100. ||

एकमेकेन बाणेन त्रिभिस्त्रीन् दशभिर्दश । लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ।। ६.१००. ॥

ekamekena bāṇena tribhistrīn daśabhirdaśa | lakṣmaṇasya praciccheda darśayan pāṇilāghavam || 6.100. ||

अभ्यतिक्रम्य सौमित्रिं रावणः समितिञ्जयः । आससाद ततो रामं स्थितं शैलमिवाचलम् ।। ६.१००. ॥

abhyatikramya saumitriṃ rāvaṇaḥ samitiñjayaḥ | āsasāda tato rāmaṃ sthitaṃ śailamivācalam || 6.100. ||

स सङ्ख्ये राममासाद्य क्रोधसंरक्तलोचनः । व्यसृजच्छरवर्षाणि रावणो राघवोपरि ।। ६.१००. ॥

sa saṅkhye rāmamāsādya krodhasaṃraktalocanaḥ | vyasṛjaccharavarṣāṇi rāvaṇo rāghavopari || 6.100. ||

शरधारास्ततो रामो रावणस्य धनुश्च्युताः । दृष्ट्वैवापततः शीघ्रं भल्लान् जग्राह सत्वरम् ।। ६.१००. ॥

śaradhārāstato rāmo rāvaṇasya dhanuścyutāḥ | dṛṣṭvaivāpatataḥ śīghraṃ bhallān jagrāha satvaram || 6.100. ||

तान् शरौघांस्ततो भल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेद राघवः । दीप्यमानान् महाघोरान् क्रुद्धानाशीविषानिव ।। ६.१००. ॥

tān śaraughāṃstato bhallaistīkṣṇaiściccheda rāghavaḥ | dīpyamānān mahāghorān kruddhānāśīviṣāniva || 6.100. ||

राघवो रावणं तूर्णं रावणो राघवं तदा । अन्योन्यं विविधैस्तीक्ष्णैः शरैरभिववर्षतुः ।। ६.१००. ॥

rāghavo rāvaṇaṃ tūrṇaṃ rāvaṇo rāghavaṃ tadā | anyonyaṃ vividhaistīkṣṇaiḥ śarairabhivavarṣatuḥ || 6.100. ||

चेरतुश्च चिरं चित्रं मण्डलं सव्यदक्षिणम् । बाणवेगान् समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपारजितौ ।। ६.१००. ॥

ceratuśca ciraṃ citraṃ maṇḍalaṃ savyadakṣiṇam | bāṇavegān samutkṣiptāvanyonyamapārajitau || 6.100. ||

तयोर्भूतानि वित्रेसुर्युगपत् सम्प्रयुध्यतोः । रौद्रयोः सायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ।। ६.१००. ॥

tayorbhūtāni vitresuryugapat samprayudhyatoḥ | raudrayoḥ sāyakamucoryamāntakanikāśayoḥ || 6.100. ||

सन्ततं विविधैर्बाणैर्बभूव गगनं तदा । घनैरिवातपापाये विद्युन्मालासमाकुलैः ।। ६.१००. ॥

santataṃ vividhairbāṇairbabhūva gaganaṃ tadā | ghanairivātapāpāye vidyunmālāsamākulaiḥ || 6.100. ||

गवाक्षितमिवाकाशं बभूव शरवृष्टिभिः । । ६.१००. ॥

gavākṣitamivākāśaṃ babhūva śaravṛṣṭibhiḥ | | 6.100. ||

महावेगैः सुतीक्ष्णाग्रैर्गृध्रपत्रैः सुवाजितैः । शरान्धकारं तौ भीमं चक्रुतुः समरं तदा। गते ऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोत्थितौ ।। ६.१००. ॥

mahāvegaiḥ sutīkṣṇāgrairgṛdhrapatraiḥ suvājitaiḥ | śarāndhakāraṃ tau bhīmaṃ cakrutuḥ samaraṃ tadā| gate 'staṃ tapane cāpi mahāmeghāvivotthitau || 6.100. ||

बभूव तुमुलं युद्धमन्योन्यवधकाङ्क्षिणोः । अनासाद्यमचिन्त्यं च वृत्रवासवयोरिव ।। ६.१००. ॥

babhūva tumulaṃ yuddhamanyonyavadhakāṅkṣiṇoḥ | anāsādyamacintyaṃ ca vṛtravāsavayoriva || 6.100. ||

उभौ हि परमेष्वासावुभौ शस्त्रविशारदौ । उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धे विचेरतुः ।। ६.१००. ॥

ubhau hi parameṣvāsāvubhau śastraviśāradau | ubhāvastravidāṃ mukhyāvubhau yuddhe viceratuḥ || 6.100. ||

उभौ हि येन व्रजतस्तेन तेन शरोर्मयः । ऊर्मयो वायुना विद्धा जग्मुः सागरयोरिव ।। ६.१००. ॥

ubhau hi yena vrajatastena tena śarormayaḥ | ūrmayo vāyunā viddhā jagmuḥ sāgarayoriva || 6.100. ||

ततः संसक्तहस्तस्तु रावणो लोकरावणः । नाराचमालां रामस्य ललाटे प्रत्यमुञ्चत ।। ६.१००. ॥

tataḥ saṃsaktahastastu rāvaṇo lokarāvaṇaḥ | nārācamālāṃ rāmasya lalāṭe pratyamuñcata || 6.100. ||

रौद्रचापप्रयुक्तां तां नीलोत्पलदलप्रभाम् । शिरसा धारयन् रामो न व्यथां प्रत्यपद्यत ।। ६.१००. ॥

raudracāpaprayuktāṃ tāṃ nīlotpaladalaprabhām | śirasā dhārayan rāmo na vyathāṃ pratyapadyata || 6.100. ||

अथ मन्त्रानभिजपन् रौद्रमस्त्रमुदीरयन् । शरान् भूयः समादाय रामः क्रोधसमन्वितः। मुमोच च महातेजाश्चापमायम्य वीर्यवान् ।। ६.१००. ॥

atha mantrānabhijapan raudramastramudīrayan | śarān bhūyaḥ samādāya rāmaḥ krodhasamanvitaḥ| mumoca ca mahātejāścāpamāyamya vīryavān || 6.100. ||

ते महामेघसङ्काशे कवचे पतिताः शराः । अवध्ये राक्षसेन्द्रस्य न व्यथां जनयंस्तदा ।। ६.१००. ॥

te mahāmeghasaṅkāśe kavace patitāḥ śarāḥ | avadhye rākṣasendrasya na vyathāṃ janayaṃstadā || 6.100. ||

पुनरेवाथ तं रामो रथस्थं राक्षसाधिपम् । ललाटे परमास्त्रेण सर्वास्त्रकुशलो रणे ।। ६.१००. ॥

punarevātha taṃ rāmo rathasthaṃ rākṣasādhipam | lalāṭe paramāstreṇa sarvāstrakuśalo raṇe || 6.100. ||

ते भित्त्वा बाणरूपाणि पञ्चशीर्षा इवोरगाः । श्वसन्तो विविशुर्भूमिं रावणप्रतिकूलिताः ।। ६.१००. ॥

te bhittvā bāṇarūpāṇi pañcaśīrṣā ivoragāḥ | śvasanto viviśurbhūmiṃ rāvaṇapratikūlitāḥ || 6.100. ||

निहत्य राघवस्यास्त्रं रावणः क्रोधमूर्च्छितः । आसुरं सुमहाघोरमस्त्रं प्रादुश्चकार ह ।। ६.१००. ॥

nihatya rāghavasyāstraṃ rāvaṇaḥ krodhamūrcchitaḥ | āsuraṃ sumahāghoramastraṃ prāduścakāra ha || 6.100. ||

सिंहव्याघ्रमुखाश्चान्यान् कङ्ककाकमुखानपि । गृध्रश्येनमुखांश्चापि शृगालवदनांस्तथा ।। ६.१००. ॥

siṃhavyāghramukhāścānyān kaṅkakākamukhānapi | gṛdhraśyenamukhāṃścāpi śṛgālavadanāṃstathā || 6.100. ||

ईहामृगमुखांश्चान्यान् व्यादितास्यान् भयानकान् । पञ्चास्यान् लेलिहानांश्च ससर्ज निशितान् शरान् ।। ६.१००. ॥

īhāmṛgamukhāṃścānyān vyāditāsyān bhayānakān | pañcāsyān lelihānāṃśca sasarja niśitān śarān || 6.100. ||

शरान् खरमुखांश्चान्यान् वराहमुखसंस्थितान् । श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्च मकराशीविषाननान् ।। ६.१००. ॥

śarān kharamukhāṃścānyān varāhamukhasaṃsthitān | śvānakukkuṭavaktrāṃśca makarāśīviṣānanān || 6.100. ||

एतानन्यांश्च मायावी ससर्ज निशितान् शरान् । रामं प्रति महातेजाः क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ।। ६.१००. ॥

etānanyāṃśca māyāvī sasarja niśitān śarān | rāmaṃ prati mahātejāḥ kruddhaḥ sarpa iva śvasan || 6.100. ||

आसुरेण समाविष्टः सो ऽस्त्रेण रघुनन्दनः । ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकं पावकोपमः ।। ६.१००. ॥

āsureṇa samāviṣṭaḥ so 'streṇa raghunandanaḥ | sasarjāstraṃ mahotsāhaḥ pāvakaṃ pāvakopamaḥ || 6.100. ||

अग्निदीप्तमुखान् बाणान् तथा सूर्यमुखानपि । चन्द्रार्धचन्द्रवक्त्रांश्च धूमकेतुमुखानपि ।। ६.१००. ॥

agnidīptamukhān bāṇān tathā sūryamukhānapi | candrārdhacandravaktrāṃśca dhūmaketumukhānapi || 6.100. ||

ग्रहनक्षत्रवक्त्रांश्च महोल्कामुखसंस्थितान् । विद्युज्जिह्वोपमांश्चान्यान् ससर्ज निशितान् शरान् ।। ६.१००. ॥

grahanakṣatravaktrāṃśca maholkāmukhasaṃsthitān | vidyujjihvopamāṃścānyān sasarja niśitān śarān || 6.100. ||

ते रावणशरा घोरा राघवास्त्रसमाहताः । । ६.१००. ॥

te rāvaṇaśarā ghorā rāghavāstrasamāhatāḥ | | 6.100. ||

विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः । । ६.१००. ॥

vilayaṃ jagmurākāśe jagmuścaiva sahasraśaḥ | | 6.100. ||

तदस्त्रं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा । हृष्टा नेदुस्ततः सर्वे कपयः कामरूपिणः। सुग्रीवप्रमुखा वीराः परिवार्य तु राघवम् ।। ६.१००. ॥

tadastraṃ nihataṃ dṛṣṭvā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā | hṛṣṭā nedustataḥ sarve kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ| sugrīvapramukhā vīrāḥ parivārya tu rāghavam || 6.100. ||

ततस्तदस्त्रं विनिहत्य राघवः प्रसह्य तद्रावणबाहुनिस्सृतम् । मुदा ऽन्वितो दाशरथिर्महाहवे विनेदुरुच्चैर्मुदिताः कपीश्वराः ।। ६.१००. ॥

tatastadastraṃ vinihatya rāghavaḥ prasahya tadrāvaṇabāhunissṛtam | mudā 'nvito dāśarathirmahāhave vineduruccairmuditāḥ kapīśvarāḥ || 6.100. ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमद्युद्धकाण्डे शततमः सर्गः ॥

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmadyuddhakāṇḍe śatatamaḥ sargaḥ ||