Sarga 82

ऋषेर्वचनमाज्ञाय रामः सन्ध्यामुपासितुम् । उपाक्रमत्सरः पुण्यमप्सरोगणसेवितम् ।। ७.८२. ॥

ṛṣervacanamājñāya rāmaḥ sandhyāmupāsitum | upākramatsaraḥ puṇyamapsarogaṇasevitam || 7.82. ||

तत्रोदकमुपस्पृश्य सन्ध्यामन्वास्य पश्चिमाम् । आश्रमं प्राविशद्रामः कुम्भयोनेर्महात्मनः ।। ७.८२. ॥

tatrodakamupaspṛśya sandhyāmanvāsya paścimām | āśramaṃ prāviśadrāmaḥ kumbhayonermahātmanaḥ || 7.82. ||

तस्यागस्त्यो बहुगुणं कन्दमूलं तथौषधिम् । शाल्यादीनि पवित्राणि भोजनार्थमकल्पयत् ।। ७.८२. ॥

tasyāgastyo bahuguṇaṃ kandamūlaṃ tathauṣadhim | śālyādīni pavitrāṇi bhojanārthamakalpayat || 7.82. ||

स भुक्तवान्नरश्रेष्ठस्तदन्नममृतोपमम् । प्रीतश्च परितुष्टश्च तां रात्रिं समुपाविशत् ।। ७.८२. ॥

sa bhuktavānnaraśreṣṭhastadannamamṛtopamam | prītaśca parituṣṭaśca tāṃ rātriṃ samupāviśat || 7.82. ||

प्रभाते काल्यमुत्थाय कृत्वा ऽ ऽह्निकमरिन्दमः । ऋषिं समुपचक्राम गमनाय रघूत्तमः ।। ७.८२. ॥

prabhāte kālyamutthāya kṛtvā ' 'hnikamarindamaḥ | ṛṣiṃ samupacakrāma gamanāya raghūttamaḥ || 7.82. ||

अभिवाद्याब्रवीद्रामो महर्षिं कुम्भसम्भवम् । आपृच्छे स्वां पुरीं गन्तुं मामनुज्ञातुमर्हसि ।। ७.८२. ॥

abhivādyābravīdrāmo maharṣiṃ kumbhasambhavam | āpṛcche svāṃ purīṃ gantuṃ māmanujñātumarhasi || 7.82. ||

धन्यो ऽस्म्यनुगृहीतो ऽस्मि दर्शनेन महात्मनः । द्रष्टुं चैवागमिष्यामि पावनार्थमिहात्मनः ।। ७.८२. ॥

dhanyo 'smyanugṛhīto 'smi darśanena mahātmanaḥ | draṣṭuṃ caivāgamiṣyāmi pāvanārthamihātmanaḥ || 7.82. ||

तथा वदति काकुत्स्थे वाक्यमद्भुतदर्शनम् । उवाच परमप्रीतो धर्मनेत्रस्तपोधनः ।। ७.८२. ॥

tathā vadati kākutsthe vākyamadbhutadarśanam | uvāca paramaprīto dharmanetrastapodhanaḥ || 7.82. ||

अत्यद्भुतमिदं वाक्यं तव राम शुभाक्षरम् । पावनः सर्वभूतानां त्वमेव रघुनन्दन ।। ७.८२. ॥

atyadbhutamidaṃ vākyaṃ tava rāma śubhākṣaram | pāvanaḥ sarvabhūtānāṃ tvameva raghunandana || 7.82. ||

मुहूर्तमपि राम त्वां ये च पश्यन्ति केचन । पाविताः स्वर्गभूताश्च पूज्यास्ते सर्वदैवतैः ।। ७.८२. ॥

muhūrtamapi rāma tvāṃ ye ca paśyanti kecana | pāvitāḥ svargabhūtāśca pūjyāste sarvadaivataiḥ || 7.82. ||

ये च त्वां घोरचक्षुर्भिः पश्यन्ति प्राणिनो भुवि । हतास्ते यमदण्डेन सद्यो निरयगामिनः ।। ७.८२. ॥

ye ca tvāṃ ghoracakṣurbhiḥ paśyanti prāṇino bhuvi | hatāste yamadaṇḍena sadyo nirayagāminaḥ || 7.82. ||

ईदृशस्त्वं रघुश्रेष्ठ पावनः सर्वदेहिनाम् । भुवि त्वां कथयन्तो ऽपि सिद्धिमेष्यन्ति राघव ।। ७.८२. ॥

īdṛśastvaṃ raghuśreṣṭha pāvanaḥ sarvadehinām | bhuvi tvāṃ kathayanto 'pi siddhimeṣyanti rāghava || 7.82. ||

गच्छ चारिष्टमव्याग्रः पन्थानमकुतोभयम् । प्रशाधि राज्यं धर्मेण गतिर्हि जगतो भवान् ।। ७.८२. ॥

gaccha cāriṣṭamavyāgraḥ panthānamakutobhayam | praśādhi rājyaṃ dharmeṇa gatirhi jagato bhavān || 7.82. ||

एवमुक्तस्तु मुनिना प्राञ्जलिः प्रग्रहो नृपः । अभ्यवादयत प्राज्ञस्तमृषिं पुण्यशालिनम् ।। ७.८२. ॥

evamuktastu muninā prāñjaliḥ pragraho nṛpaḥ | abhyavādayata prājñastamṛṣiṃ puṇyaśālinam || 7.82. ||

अभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं तांश्च सर्वांस्तपोधनान् । अध्यारोहत्तदव्यग्रः पुष्पकं हेमभूषितम् ।। ७.८२. ॥

abhivādya muniśreṣṭhaṃ tāṃśca sarvāṃstapodhanān | adhyārohattadavyagraḥ puṣpakaṃ hemabhūṣitam || 7.82. ||

तं प्रयान्तं मुनिगणा ह्याशीर्वादैः समन्ततः । अपूजयन्महेन्द्राभं सहस्राक्षमिवामराः ।। ७.८२. ॥

taṃ prayāntaṃ munigaṇā hyāśīrvādaiḥ samantataḥ | apūjayanmahendrābhaṃ sahasrākṣamivāmarāḥ || 7.82. ||

स्वस्थः स ददृशे रामः पुष्पके हेमभूषिते । शशी मेघसमीपस्थो यथा जलधरागमे ।। ७.८२. ॥

svasthaḥ sa dadṛśe rāmaḥ puṣpake hemabhūṣite | śaśī meghasamīpastho yathā jaladharāgame || 7.82. ||

ततो ऽर्धदिवसे प्राप्ते पूज्यमानस्ततस्ततः । अयोध्यां प्राप्य काकुत्स्थो मध्यकक्ष्यामवारुहत् ।। ७.८२. ॥

tato 'rdhadivase prāpte pūjyamānastatastataḥ | ayodhyāṃ prāpya kākutstho madhyakakṣyāmavāruhat || 7.82. ||

ततो विसृज्य रुचिरं पुष्पकं कामगामि तत् । विसर्जयित्वा गच्छेति स्वस्ति ते ऽस्त्विति च प्रभुः ।। ७.८२. ॥

tato visṛjya ruciraṃ puṣpakaṃ kāmagāmi tat | visarjayitvā gaccheti svasti te 'stviti ca prabhuḥ || 7.82. ||

कक्षान्तरविनिक्षिप्तं द्वास्स्थं रामो ऽब्रवीद्वचः । लक्ष्मणं भरतं चैव गत्वा तौ लघुविक्रमौ । ममागमनमाख्याय शब्दापयत मा चिरम् ।। ७.८२. ॥

kakṣāntaravinikṣiptaṃ dvāssthaṃ rāmo 'bravīdvacaḥ | lakṣmaṇaṃ bharataṃ caiva gatvā tau laghuvikramau | mamāgamanamākhyāya śabdāpayata mā ciram || 7.82. ||