Sarga 35

अपृच्छत तदा रामो दक्षिणाशाश्रमं मुनिम् । प्राञ्जलिर्विनयोपेत इदमाह वचो ऽर्थवत् ।। ७.३५. ॥

apṛcchata tadā rāmo dakṣiṇāśāśramaṃ munim | prāñjalirvinayopeta idamāha vaco 'rthavat || 7.35. ||

अतुलं बलमेतद्वै वालिनो रावणस्य च । न त्वेताभ्यां हनुमता समं त्विति मतिर्मम ।। ७.३५. ॥

atulaṃ balametadvai vālino rāvaṇasya ca | na tvetābhyāṃ hanumatā samaṃ tviti matirmama || 7.35. ||

शौर्यं दाक्ष्यं बलं धैर्यं प्राज्ञता नयसाधनम् । विक्रमश्च प्रभावश्च हनूमति कृतालयाः ।। ७.३५. ॥

śauryaṃ dākṣyaṃ balaṃ dhairyaṃ prājñatā nayasādhanam | vikramaśca prabhāvaśca hanūmati kṛtālayāḥ || 7.35. ||

दृष्ट्वैव सागरं वीक्ष्य सीदन्तीं कपिवाहिनीम् । समाश्वास्य महाबाहुर्योजनानां शतं प्लुतः ।। ७.३५. ॥

dṛṣṭvaiva sāgaraṃ vīkṣya sīdantīṃ kapivāhinīm | samāśvāsya mahābāhuryojanānāṃ śataṃ plutaḥ || 7.35. ||

धर्षयित्वा पुरीं लङ्कां रावणान्तःपुरं तदा । दृष्ट्वा सम्भाषिता चापि सीता ह्याश्वासिता तथा ।। ७.३५. ॥

dharṣayitvā purīṃ laṅkāṃ rāvaṇāntaḥpuraṃ tadā | dṛṣṭvā sambhāṣitā cāpi sītā hyāśvāsitā tathā || 7.35. ||

सेनाग्रगा मन्त्रिसुताः किङ्करा रावणात्मजः । एते हनुमता तत्र ह्येकेन वितिपातिताः ।। ७.३५. ॥

senāgragā mantrisutāḥ kiṅkarā rāvaṇātmajaḥ | ete hanumatā tatra hyekena vitipātitāḥ || 7.35. ||

भूयो बन्धाद्विमुक्तेन भाषयित्वा दशाननम् । लङ्का भस्मीकृता येन पावकेनेव मेदिनी ।। ७.३५. ॥

bhūyo bandhādvimuktena bhāṣayitvā daśānanam | laṅkā bhasmīkṛtā yena pāvakeneva medinī || 7.35. ||

न कालस्य न शक्रस्य न विष्णोर्वित्तपस्य च । कर्माणि तानि श्रूयन्ते यानि युद्धे हनूमतः ।। ७.३५. ॥

na kālasya na śakrasya na viṣṇorvittapasya ca | karmāṇi tāni śrūyante yāni yuddhe hanūmataḥ || 7.35. ||

एतस्य बाहुवीर्येण लङ्का सीता च लक्ष्मणः । प्राप्ता मया जयश्चैव राज्यं मित्राणि बान्धवाः ।। ७.३५. ॥

etasya bāhuvīryeṇa laṅkā sītā ca lakṣmaṇaḥ | prāptā mayā jayaścaiva rājyaṃ mitrāṇi bāndhavāḥ || 7.35. ||

हनूमान्यदि मे नः स्याद्वानराधिपतेः सखा । प्रवृत्तिमपि को वेत्तुं जानक्याः शक्तिमान्भवेत् ।। ७.३५. ॥

hanūmānyadi me naḥ syādvānarādhipateḥ sakhā | pravṛttimapi ko vettuṃ jānakyāḥ śaktimānbhavet || 7.35. ||

किमर्थं वाल्यनेनैव सुग्रीवप्रियकाम्यया । तदा वैरे समुत्पन्ने न दग्धो वीरुधो यथा ।। ७.३५. ॥

kimarthaṃ vālyanenaiva sugrīvapriyakāmyayā | tadā vaire samutpanne na dagdho vīrudho yathā || 7.35. ||

नहि वेदितवान्मन्ये हनूमानात्मनो बलम् । यद्दृष्टवाञ्जीवितेष्टं क्लिश्यन्तं वानराधिपम् ।। ७.३५. ॥

nahi veditavānmanye hanūmānātmano balam | yaddṛṣṭavāñjīviteṣṭaṃ kliśyantaṃ vānarādhipam || 7.35. ||

एतन्मे भगवन्सर्वं हनूमति महामतौ । विस्तरेण यथातत्त्वं कथयामरपूजित ।। ७.३५. ॥

etanme bhagavansarvaṃ hanūmati mahāmatau | vistareṇa yathātattvaṃ kathayāmarapūjita || 7.35. ||

राघवस्य वचः श्रुत्वा हेतुयुक्तमृषिस्तदा । हनूमतः समक्षं तमिदं वचनमब्रवीत् ।। ७.३५. ॥

rāghavasya vacaḥ śrutvā hetuyuktamṛṣistadā | hanūmataḥ samakṣaṃ tamidaṃ vacanamabravīt || 7.35. ||

सत्यमेतद्रघुश्रेष्ठ यद्ब्रवीषि हनूमतः । न बले विद्यते तुल्यो न गतौ न मतौ परः ।। ७.३५. ॥

satyametadraghuśreṣṭha yadbravīṣi hanūmataḥ | na bale vidyate tulyo na gatau na matau paraḥ || 7.35. ||

अमोघशापैः शप्तस्तु दत्तो ऽस्य मुनिभिः पुरा । न वेत्ता हि बलं येन बली सन्निरिमर्दनः ।। ७.३५. ॥

amoghaśāpaiḥ śaptastu datto 'sya munibhiḥ purā | na vettā hi balaṃ yena balī sannirimardanaḥ || 7.35. ||

बाल्ये ऽप्येतेन यत्कर्म कृतं राम महाबल । तन्न वर्णयितुं शक्यमिति बालतया ऽ ऽस्यते ।। ७.३५. ॥

bālye 'pyetena yatkarma kṛtaṃ rāma mahābala | tanna varṇayituṃ śakyamiti bālatayā ' 'syate || 7.35. ||

यदि वा ऽस्ति त्वभिप्रायस्तच्छ्रोतुं तव राघव । समाधाय मतिं राम निशामय वदाम्यहम् ।। ७.३५. ॥

yadi vā 'sti tvabhiprāyastacchrotuṃ tava rāghava | samādhāya matiṃ rāma niśāmaya vadāmyaham || 7.35. ||

सूर्यदत्तवरस्वर्णः सुमेरुर्नाम पर्वतः । यत्र राज्यं प्रशास्त्यस्य केसरी नाम वै पिता ।। ७.३५. ॥

sūryadattavarasvarṇaḥ sumerurnāma parvataḥ | yatra rājyaṃ praśāstyasya kesarī nāma vai pitā || 7.35. ||

तस्य भार्या बभूवैषा ह्यञ्जनेति परिश्रुता । जनयामास तस्यां वै वायुरात्मजमुत्तमम् ।। ७.३५. ॥

tasya bhāryā babhūvaiṣā hyañjaneti pariśrutā | janayāmāsa tasyāṃ vai vāyurātmajamuttamam || 7.35. ||

शालिशूकनिभाभासं प्रासूतामुं तदा ऽञ्जना । फलान्याहर्तुकामा वै निष्क्रान्ता गहनेचरा ।। ७.३५. ॥

śāliśūkanibhābhāsaṃ prāsūtāmuṃ tadā 'ñjanā | phalānyāhartukāmā vai niṣkrāntā gahanecarā || 7.35. ||

एष मातुर्वियोगाच्च क्षुधया च भृशार्दितः । रुरोद शिशुरत्यर्थं शिशुः शरवणे यथा ।। ७.३५. ॥

eṣa māturviyogācca kṣudhayā ca bhṛśārditaḥ | ruroda śiśuratyarthaṃ śiśuḥ śaravaṇe yathā || 7.35. ||

तदोद्यन्तं विवस्वन्तं जपापुष्पोत्करोपमम् । ददर्श फललोभाच्च ह्युत्पपात रविं प्रति ।। ७.३५. ॥

tadodyantaṃ vivasvantaṃ japāpuṣpotkaropamam | dadarśa phalalobhācca hyutpapāta raviṃ prati || 7.35. ||

बालार्काभिमुखो बालो बालार्क इव मूर्तिमान् । ग्रहीतुकामो बालार्कं प्लवते ऽम्बरमध्यगः ।। ७.३५. ॥

bālārkābhimukho bālo bālārka iva mūrtimān | grahītukāmo bālārkaṃ plavate 'mbaramadhyagaḥ || 7.35. ||

एतस्मिन्प्लवमाने तु शिशुभावे हनूमति । देवदानवयक्षाणां विस्मयः सुमहानभूत् ।। ७.३५. ॥

etasminplavamāne tu śiśubhāve hanūmati | devadānavayakṣāṇāṃ vismayaḥ sumahānabhūt || 7.35. ||

नाप्येवं वेगवान्वायुर्गरुडो वा मनस्तथा । यथा ऽयं वायुपुत्रस्तु क्रमते ऽम्बरमुत्तमम् ।। ७.३५. ॥

nāpyevaṃ vegavānvāyurgaruḍo vā manastathā | yathā 'yaṃ vāyuputrastu kramate 'mbaramuttamam || 7.35. ||

यदि तावच्छिशोरस्य त्वीदृशो गतिविक्रमः । यौवनं बलमासाद्य कथं वेगो भविष्यति ।। ७.३५. ॥

yadi tāvacchiśorasya tvīdṛśo gativikramaḥ | yauvanaṃ balamāsādya kathaṃ vego bhaviṣyati || 7.35. ||

तमनुप्लवते वायुः प्लवन्तं पुत्रमात्मनः । सूर्यदाहभयाद्रक्षंस्तुषारचयशीतलः ।। ७.३५. ॥

tamanuplavate vāyuḥ plavantaṃ putramātmanaḥ | sūryadāhabhayādrakṣaṃstuṣāracayaśītalaḥ || 7.35. ||

बहुयोजनसाहस्रं क्रमत्येष गतोम्बरम् । पितुर्बलाच्च बाल्याच्च भास्कराभ्याशमागतः ।। ७.३५. ॥

bahuyojanasāhasraṃ kramatyeṣa gatombaram | piturbalācca bālyācca bhāskarābhyāśamāgataḥ || 7.35. ||

शिशुरेष त्वदोषज्ञ इति मत्वा दिवाकरः । कार्यं चात्र समायत्तमित्येवं न ददाह सः ।। ७.३५. ॥

śiśureṣa tvadoṣajña iti matvā divākaraḥ | kāryaṃ cātra samāyattamityevaṃ na dadāha saḥ || 7.35. ||

यमेव दिवसं ह्येष ग्रहीतुं भास्करं प्लुतः । तमेव दिवसं राहुर्जिघृक्षति दिवाकरम् ।। ७.३५. ॥

yameva divasaṃ hyeṣa grahītuṃ bhāskaraṃ plutaḥ | tameva divasaṃ rāhurjighṛkṣati divākaram || 7.35. ||

अनेन स परामृष्टो राम सूर्यरथोपरि । अपक्रान्तस्ततस्त्रस्तो राहुश्चन्द्रार्कमर्दनः ।। ७.३५. ॥

anena sa parāmṛṣṭo rāma sūryarathopari | apakrāntastatastrasto rāhuścandrārkamardanaḥ || 7.35. ||

स इन्द्रभवनं गत्वा सरोषः सिंहिकासुतः । अब्रवीद्भ्रुकुटिं कृत्वा देवं देवगणैर्वृतम् ।। ७.३५. ॥

sa indrabhavanaṃ gatvā saroṣaḥ siṃhikāsutaḥ | abravīdbhrukuṭiṃ kṛtvā devaṃ devagaṇairvṛtam || 7.35. ||

बुभुक्षापनयं दत्त्वा चन्द्रार्कौ मम वासव । किमिदं तत्त्वया दत्तमन्यस्य बलवृत्रहन् ।। ७.३५. ॥

bubhukṣāpanayaṃ dattvā candrārkau mama vāsava | kimidaṃ tattvayā dattamanyasya balavṛtrahan || 7.35. ||

अद्याहं पर्वकाले तु जिघृक्षुः सूर्यमागतः । अथान्यो राहुरासाद्य जग्राह सहसा रविम् ।। ७.३५. ॥

adyāhaṃ parvakāle tu jighṛkṣuḥ sūryamāgataḥ | athānyo rāhurāsādya jagrāha sahasā ravim || 7.35. ||

स राहोर्वचनं श्रुत्वा वासवः सम्भ्रमान्वितः । उत्पपातासनं हित्वा चोद्वहन्काञ्चनीं स्रजम् ।। ७.३५. ॥

sa rāhorvacanaṃ śrutvā vāsavaḥ sambhramānvitaḥ | utpapātāsanaṃ hitvā codvahankāñcanīṃ srajam || 7.35. ||

ततः कैलासकूटाभं चतुर्दन्तं मदस्रवम् । शृङ्गारधारिणं प्रांशुं स्वर्णघण्टाट्टहासिनम् ।। ७.३५. ॥

tataḥ kailāsakūṭābhaṃ caturdantaṃ madasravam | śṛṅgāradhāriṇaṃ prāṃśuṃ svarṇaghaṇṭāṭṭahāsinam || 7.35. ||

इन्द्रः करीन्द्रमारुह्य राहुं कृत्वा पुरःसरम् । प्रायाद्यत्राभवत्सूर्यः सहानेन हनूमता ।। ७.३५. ॥

indraḥ karīndramāruhya rāhuṃ kṛtvā puraḥsaram | prāyādyatrābhavatsūryaḥ sahānena hanūmatā || 7.35. ||

अथातिरभसेनागाद्राहुरुत्सृज्य वासवम् । अनेन च स वै दृष्टः प्रधावञ्छैलकूटवत् ।। ७.३५. ॥

athātirabhasenāgādrāhurutsṛjya vāsavam | anena ca sa vai dṛṣṭaḥ pradhāvañchailakūṭavat || 7.35. ||

ततः सूर्यं समुत्सृज्य राहुं फलमवेक्ष्य च । उत्पपात पुनर्व्योम ग्रहीतुं सिंहिकासुतम् ।। ७.३५. ॥

tataḥ sūryaṃ samutsṛjya rāhuṃ phalamavekṣya ca | utpapāta punarvyoma grahītuṃ siṃhikāsutam || 7.35. ||

उत्सृज्यार्कमिमं राम प्रधावन्तं प्लवङ्गमम् । अवेक्ष्यैवं परावृत्त्य मुखशेषः पराङ्मुखः ।। ७.३५. ॥

utsṛjyārkamimaṃ rāma pradhāvantaṃ plavaṅgamam | avekṣyaivaṃ parāvṛttya mukhaśeṣaḥ parāṅmukhaḥ || 7.35. ||

इन्द्रमाशंसमानस्तु त्रातारं सिंहिकासुतः । इन्द्र इन्द्रेति संत्रासान्मुहुर्महुरभाषत ।। ७.३५. ॥

indramāśaṃsamānastu trātāraṃ siṃhikāsutaḥ | indra indreti saṃtrāsānmuhurmahurabhāṣata || 7.35. ||

राहोर्विक्रोशमानस्य प्रागेवालक्षितं स्वरम् । श्रुत्वेन्द्रोवाच मा भैषीरहमेनं निषूदये ।। ७.३५. ॥

rāhorvikrośamānasya prāgevālakṣitaṃ svaram | śrutvendrovāca mā bhaiṣīrahamenaṃ niṣūdaye || 7.35. ||

ऐरावतं ततो दृष्ट्वा महत्तदिदमित्यपि । फलं मत्वा हस्तिराजमभिदुद्राव मारुतिः ।। ७.३५. ॥

airāvataṃ tato dṛṣṭvā mahattadidamityapi | phalaṃ matvā hastirājamabhidudrāva mārutiḥ || 7.35. ||

तथास्य धावतो रूपमैरावतजिघृक्षया । मुहूर्तमभवद्घोरमिन्द्राग्न्योरिव भास्वरम् ।। ७.३५. ॥

tathāsya dhāvato rūpamairāvatajighṛkṣayā | muhūrtamabhavadghoramindrāgnyoriva bhāsvaram || 7.35. ||

एवमाधावमानं तु नातिक्रुद्धः शचीपतिः । हस्तान्तादतिमुक्तेन कुलिशेनाभ्यताडयत् ।। ७.३५. ॥

evamādhāvamānaṃ tu nātikruddhaḥ śacīpatiḥ | hastāntādatimuktena kuliśenābhyatāḍayat || 7.35. ||

ततो गिरौ पपातैष इन्द्रवज्राभिताडितः । पतमानस्य चैतस्य वामो हनुरभज्यत ।। ७.३५. ॥

tato girau papātaiṣa indravajrābhitāḍitaḥ | patamānasya caitasya vāmo hanurabhajyata || 7.35. ||

तस्मिंस्तु पतिते बाले वज्रताडनविह्वले । चुक्रोधेन्द्राय पवनः प्रजानामहिताय सः ।। ७.३५. ॥

tasmiṃstu patite bāle vajratāḍanavihvale | cukrodhendrāya pavanaḥ prajānāmahitāya saḥ || 7.35. ||

प्रचारं स तु सङ्गृह्य प्रजास्वन्तर्गतः प्रभुः । गुहां प्रविष्टः स्वसुतं शिशुमादाय मारुतः ।। ७.३५. ॥

pracāraṃ sa tu saṅgṛhya prajāsvantargataḥ prabhuḥ | guhāṃ praviṣṭaḥ svasutaṃ śiśumādāya mārutaḥ || 7.35. ||

विण्मूत्राशयमावृत्य प्रजानां परमार्तिकृत् । रुरोध सर्वभूतानि यथा वर्षाणि वासवः ।। ७.३५. ॥

viṇmūtrāśayamāvṛtya prajānāṃ paramārtikṛt | rurodha sarvabhūtāni yathā varṣāṇi vāsavaḥ || 7.35. ||

वायुप्रकोपाद्भूतानि निरुच्छ्वासानि सर्वतः । सन्धिभिर्भिद्यमानैश्च काष्ठभूतानि जज्ञिरे ।। ७.३५. ॥

vāyuprakopādbhūtāni nirucchvāsāni sarvataḥ | sandhibhirbhidyamānaiśca kāṣṭhabhūtāni jajñire || 7.35. ||

निःस्वाध्यायवषट्कारं निष्क्रियं धर्मवर्जितम् । वायुप्रकोपात्ऺत्रैलोक्यं निरयस्थमिवाभवत् ।। ७.३५. ॥

niḥsvādhyāyavaṣaṭkāraṃ niṣkriyaṃ dharmavarjitam | vāyuprakopātऺtrailokyaṃ nirayasthamivābhavat || 7.35. ||

ततः प्रजाः सगन्धर्वाः सदेवासुरमानुषाः । प्रजापतिं समाधावन्दुःखिताश्च सुखेच्छया ।। ७.३५. ॥

tataḥ prajāḥ sagandharvāḥ sadevāsuramānuṣāḥ | prajāpatiṃ samādhāvanduḥkhitāśca sukhecchayā || 7.35. ||

ऊचुः प्राञ्जलयो देवा महोदरनिभोदराः । त्वया नु भगवन्सृष्टाः प्रजानाथ चतुर्विधाः ।। ७.३५. ॥

ūcuḥ prāñjalayo devā mahodaranibhodarāḥ | tvayā nu bhagavansṛṣṭāḥ prajānātha caturvidhāḥ || 7.35. ||

त्वया दत्तो ऽयमस्माकमायुषः पवनः पतिः । सो ऽस्मान्प्राणेश्वरो भूत्वा कस्मादेषो ऽद्य सत्तम ।। ७.३५. ॥

tvayā datto 'yamasmākamāyuṣaḥ pavanaḥ patiḥ | so 'smānprāṇeśvaro bhūtvā kasmādeṣo 'dya sattama || 7.35. ||

रुरोध दुःखं जनयन्नन्तःपुर इव स्त्रियः । तस्मात्त्वां शरणं प्राप्ता वायुनोहता वयम् ।। ७.३५. ॥

rurodha duḥkhaṃ janayannantaḥpura iva striyaḥ | tasmāttvāṃ śaraṇaṃ prāptā vāyunohatā vayam || 7.35. ||

एतत्प्रजानां श्रुत्वा तु प्रजानाथः प्रजापतिः । कारणादिति चोक्त्वासौ प्रजाः पुनरभाषत ।। ७.३५. ॥

etatprajānāṃ śrutvā tu prajānāthaḥ prajāpatiḥ | kāraṇāditi coktvāsau prajāḥ punarabhāṣata || 7.35. ||

यस्मिंश्च कारणे वायुश्चुक्रोध च रुरोध च । प्रजाः शृणुध्वं तत्सर्वं श्रोतव्यं चात्मनः क्षमम् ।। ७.३५. ॥

yasmiṃśca kāraṇe vāyuścukrodha ca rurodha ca | prajāḥ śṛṇudhvaṃ tatsarvaṃ śrotavyaṃ cātmanaḥ kṣamam || 7.35. ||

पुत्रस्तस्यामरेशेन इन्द्रेणाद्य निपातितः । राहोर्वचनमास्थाय ततः स कुपितो ऽनिलः ।। ७.३५. ॥

putrastasyāmareśena indreṇādya nipātitaḥ | rāhorvacanamāsthāya tataḥ sa kupito 'nilaḥ || 7.35. ||

अशरीरः शरीरेषु वायुश्चरति पालयन् । शरीरं हि विना वायुं समतां याति दारुभिः ।। ७.३५. ॥

aśarīraḥ śarīreṣu vāyuścarati pālayan | śarīraṃ hi vinā vāyuṃ samatāṃ yāti dārubhiḥ || 7.35. ||

वायुः प्राणः सुखं वायुर्वायुः सर्वमिदं जगत् । वायुना सम्परित्यक्तं न सुखं विन्दते जगत् ।। ७.३५. ॥

vāyuḥ prāṇaḥ sukhaṃ vāyurvāyuḥ sarvamidaṃ jagat | vāyunā samparityaktaṃ na sukhaṃ vindate jagat || 7.35. ||

अद्यैव च परित्यक्तं वायुना जगदायुषा । अद्यैव ते निरुच्छ्वासाः काष्ठकुड्योपमाः स्थिताः ।। ७.३५. ॥

adyaiva ca parityaktaṃ vāyunā jagadāyuṣā | adyaiva te nirucchvāsāḥ kāṣṭhakuḍyopamāḥ sthitāḥ || 7.35. ||

तद्यामस्तत्र यत्रास्ते मारुतो रुक्प्रदो हि नः । मा विनाशं गमिष्याम अप्रसाद्यादितेः सुताः ।। ७.३५. ॥

tadyāmastatra yatrāste māruto rukprado hi naḥ | mā vināśaṃ gamiṣyāma aprasādyāditeḥ sutāḥ || 7.35. ||

ततः प्रजाभिः सहितः प्रजापतिः सदेवगन्धर्वभुजङ्गगुह्यकैः । जगाम तत्रास्यति यत्र मारुतः सुतं सुरेन्द्राभिहतं प्रगृह्य सः ।। ७.३५. ॥

tataḥ prajābhiḥ sahitaḥ prajāpatiḥ sadevagandharvabhujaṅgaguhyakaiḥ | jagāma tatrāsyati yatra mārutaḥ sutaṃ surendrābhihataṃ pragṛhya saḥ || 7.35. ||

ततो ऽर्कवैश्वानरकाञ्चनप्रभं सुतं तदोत्सङ्गगतं सदागतेः । चतुर्मुखो वीक्ष्य कृपामथाकरोत्सदेवगन्धर्वर्षियक्षराक्षसैः ।। ७.३५. ॥

tato 'rkavaiśvānarakāñcanaprabhaṃ sutaṃ tadotsaṅgagataṃ sadāgateḥ | caturmukho vīkṣya kṛpāmathākarotsadevagandharvarṣiyakṣarākṣasaiḥ || 7.35. ||