Sarga 13

अथ लोकेश्वरोत्सृष्टा तत्र कालेन केनचित् । निद्रा समभवत्तीव्रा कुम्भकर्णस्य रूपिणी ।। ७.१३. ॥

atha lokeśvarotsṛṣṭā tatra kālena kenacit | nidrā samabhavattīvrā kumbhakarṇasya rūpiṇī || 7.13. ||

ततो भ्रातरमासीनं कुम्भकर्णो ऽब्रवीद्वचः । निद्रा मां बाधते राजन्कारयस्व ममालयम् ।। ७.१३. ॥

tato bhrātaramāsīnaṃ kumbhakarṇo 'bravīdvacaḥ | nidrā māṃ bādhate rājankārayasva mamālayam || 7.13. ||

विनियुक्तास्ततो राज्ञा शिल्पिनो विश्वकर्मवत् । विस्तीर्णं योजनं शुभ्रं ततो द्विगुणमायतम् ।। ७.१३. ॥

viniyuktāstato rājñā śilpino viśvakarmavat | vistīrṇaṃ yojanaṃ śubhraṃ tato dviguṇamāyatam || 7.13. ||

दर्शनीयं निराबाधं कुम्भकर्णस्य चक्रिरे । स्फाटिकैः काञ्चनैश्चित्रैः स्तम्भैः सर्वत्र शोभितम् ।। ७.१३. ॥

darśanīyaṃ nirābādhaṃ kumbhakarṇasya cakrire | sphāṭikaiḥ kāñcanaiścitraiḥ stambhaiḥ sarvatra śobhitam || 7.13. ||

वैडूर्यकृतसोपानं किङ्किणीजालकं तथा । दान्ततोरणविन्यस्तं वज्रस्फटिकवेदिकम् ।। ७.१३. ॥

vaiḍūryakṛtasopānaṃ kiṅkiṇījālakaṃ tathā | dāntatoraṇavinyastaṃ vajrasphaṭikavedikam || 7.13. ||

मनोहरं सर्वसुखं कारयामास राक्षसः । सर्वत्र सुखदं नित्यं मेरोः पुण्यां गुहामिव ।। ७.१३. ॥

manoharaṃ sarvasukhaṃ kārayāmāsa rākṣasaḥ | sarvatra sukhadaṃ nityaṃ meroḥ puṇyāṃ guhāmiva || 7.13. ||

तत्र निद्रां समाविष्टः कुम्भकर्णो महाबलः । बहून्यब्दसहस्राणि शयानो न प्रबुद्ध्यते ।। ७.१३. ॥

tatra nidrāṃ samāviṣṭaḥ kumbhakarṇo mahābalaḥ | bahūnyabdasahasrāṇi śayāno na prabuddhyate || 7.13. ||

निद्राभिभूते तु तदा कुम्भकर्णे दशाननः । देवर्षियक्षगन्धर्वान्सञ्जघ्ने हि निरङ्कुशः ।। ७.१३. ॥

nidrābhibhūte tu tadā kumbhakarṇe daśānanaḥ | devarṣiyakṣagandharvānsañjaghne hi niraṅkuśaḥ || 7.13. ||

उद्यानानि च चित्राणि नन्दनादीनि यानि च । तानि गत्वा सुसङक्रुद्धो भिनत्ति स्म दशाननः ।। ७.१३. ॥

udyānāni ca citrāṇi nandanādīni yāni ca | tāni gatvā susaṅakruddho bhinatti sma daśānanaḥ || 7.13. ||

नदीं गज इव क्रीडन्वृक्षान्वायुरिव क्षिपन् । नगान्व्रज्र इवोत्सृष्टो विध्वंसयति राक्षसः ।। ७.१३. ॥

nadīṃ gaja iva krīḍanvṛkṣānvāyuriva kṣipan | nagānvrajra ivotsṛṣṭo vidhvaṃsayati rākṣasaḥ || 7.13. ||

तथावृत्तं तु विज्ञाय दशग्रीवं धनेश्वरः । कुलानुरूपं धर्मज्ञो वृत्तं संस्मृत्य चात्मनः ।। ७.१३. ॥

tathāvṛttaṃ tu vijñāya daśagrīvaṃ dhaneśvaraḥ | kulānurūpaṃ dharmajño vṛttaṃ saṃsmṛtya cātmanaḥ || 7.13. ||

सौभ्रात्रदर्शनार्थं तु दूतं वैश्रवणस्तदा । लङ्कां सम्प्रेषयामास दशग्रीवस्य वै हितम् ।। ७.१३. ॥

saubhrātradarśanārthaṃ tu dūtaṃ vaiśravaṇastadā | laṅkāṃ sampreṣayāmāsa daśagrīvasya vai hitam || 7.13. ||

स गत्वा नगरीं लङ्कामाससाद विभीषणम् । मानितस्तेन धर्मेण पृष्टश्चागमनं प्रति ।। ७.१३. ॥

sa gatvā nagarīṃ laṅkāmāsasāda vibhīṣaṇam | mānitastena dharmeṇa pṛṣṭaścāgamanaṃ prati || 7.13. ||

पृष्ट्वा च कुशलं राज्ञो ज्ञातीनां च बिभीषणः । सभायां दर्शयामास तमासीनं दशाननम् ।। ७.१३. ॥

pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rājño jñātīnāṃ ca bibhīṣaṇaḥ | sabhāyāṃ darśayāmāsa tamāsīnaṃ daśānanam || 7.13. ||

स दृष्ट्वा तत्र राजानं दीप्यमानं स्वतेजसा । जयेति वाचा सम्पूज्य तूष्णीं समभिवर्तत ।। ७.१३. ॥

sa dṛṣṭvā tatra rājānaṃ dīpyamānaṃ svatejasā | jayeti vācā sampūjya tūṣṇīṃ samabhivartata || 7.13. ||

तं तत्रोत्तमपर्यङ्के वरास्तरणशोभिते । उपविष्टं दशग्रीवं दूतो वाक्यमथाब्रवीत् ।। ७.१३. ॥

taṃ tatrottamaparyaṅke varāstaraṇaśobhite | upaviṣṭaṃ daśagrīvaṃ dūto vākyamathābravīt || 7.13. ||

राजन्वदामि ते सर्वं भ्राता तव यदब्रवीत् । उभयोः सदृशं वीर वृत्तस्य च कुलस्य च ।। ७.१३. ॥

rājanvadāmi te sarvaṃ bhrātā tava yadabravīt | ubhayoḥ sadṛśaṃ vīra vṛttasya ca kulasya ca || 7.13. ||

साधु पर्याप्तमेतावत्कृतश्चारित्रसङ्ग्रहः । साधु धर्मे व्यवस्थानं क्रियतां यदि शक्यते ।। ७.१३. ॥

sādhu paryāptametāvatkṛtaścāritrasaṅgrahaḥ | sādhu dharme vyavasthānaṃ kriyatāṃ yadi śakyate || 7.13. ||

दृष्टं मे नन्दनं भग्नमृषयो निहताः श्रुताः । देवतानां समुद्योगस्त्वत्तो राजन्मम श्रुतः ।। ७.१३. ॥

dṛṣṭaṃ me nandanaṃ bhagnamṛṣayo nihatāḥ śrutāḥ | devatānāṃ samudyogastvatto rājanmama śrutaḥ || 7.13. ||

निराकृतश्च बहुशस्त्वया ऽहं राक्षसाधिप । अपराद्धा हि बाल्याच्च रमणीयाः स्वबान्धवाः ।। ७.१३. ॥

nirākṛtaśca bahuśastvayā 'haṃ rākṣasādhipa | aparāddhā hi bālyācca ramaṇīyāḥ svabāndhavāḥ || 7.13. ||

अहं तु हिमवत्पृष्ठं गतो धर्ममुपासितुम् । रौद्रं व्रत्तं समास्थाय नियतो नियतेन्द्रियः ।। ७.१३. ॥

ahaṃ tu himavatpṛṣṭhaṃ gato dharmamupāsitum | raudraṃ vrattaṃ samāsthāya niyato niyatendriyaḥ || 7.13. ||

तत्र देवो मया दृष्टः सह देव्या मया प्रभुः । सव्यं चक्षुर्मया दैवात्तत्र देव्यां निपातितम् ।। ७.१३. ॥

tatra devo mayā dṛṣṭaḥ saha devyā mayā prabhuḥ | savyaṃ cakṣurmayā daivāttatra devyāṃ nipātitam || 7.13. ||

का न्वियं स्यादिति शुभा न खल्वन्येन हेतुना । रूपं ह्यनुपमं कृत्वा रुद्राणी तत्र तिष्ठति ।। ७.१३. ॥

kā nviyaṃ syāditi śubhā na khalvanyena hetunā | rūpaṃ hyanupamaṃ kṛtvā rudrāṇī tatra tiṣṭhati || 7.13. ||

देव्या दिव्यप्रभावेण दग्धं सव्यं ममेक्षणम् । रेणुध्वस्तमिव ज्योतिः पिङ्गुलत्वमुपागतम् ।। ७.१३. ॥

devyā divyaprabhāveṇa dagdhaṃ savyaṃ mamekṣaṇam | reṇudhvastamiva jyotiḥ piṅgulatvamupāgatam || 7.13. ||

ततो ऽहमन्यद्विस्तीर्णं गत्वा तस्य गिरेस्तटम् । तूष्णीं वर्षशतान्यष्टौ समाधारं महाव्रतम् ।। ७.१३. ॥

tato 'hamanyadvistīrṇaṃ gatvā tasya girestaṭam | tūṣṇīṃ varṣaśatānyaṣṭau samādhāraṃ mahāvratam || 7.13. ||

समाप्ते नियमे तस्मिंस्तत्र देवो महेश्वरः । प्रीतः प्रीतेन मनसा प्राह वाक्यमिदं प्रभुः ।। ७.१३. ॥

samāpte niyame tasmiṃstatra devo maheśvaraḥ | prītaḥ prītena manasā prāha vākyamidaṃ prabhuḥ || 7.13. ||

पैङ्गल्यं यदवाप्तं हि देव्या रूपनिरीक्षणात् । प्रीतो ऽस्मि तव धर्मज्ञ तपसा नेन सुव्रत ।। ७.१३. ॥

paiṅgalyaṃ yadavāptaṃ hi devyā rūpanirīkṣaṇāt | prīto 'smi tava dharmajña tapasā nena suvrata || 7.13. ||

मया चैतद्व्रतं चीर्णं त्वया चैव धनाधिप । तृतीयः पुरुषो नास्ति यश्चरेव्रतमीदृशम् ।। ७.१३. ॥

mayā caitadvrataṃ cīrṇaṃ tvayā caiva dhanādhipa | tṛtīyaḥ puruṣo nāsti yaścarevratamīdṛśam || 7.13. ||

व्रतं सुनिश्चयं ह्येतन्मया ह्युत्पादितं पुरा । तत्सखित्वं मया सौम्य रोचयस्व धनेश्वर ।। ७.१३. ॥

vrataṃ suniścayaṃ hyetanmayā hyutpāditaṃ purā | tatsakhitvaṃ mayā saumya rocayasva dhaneśvara || 7.13. ||

तपसा निर्जितश्चैव सखा भव ममानघ । देव्या दग्धं प्रभावेण यच्च सव्यं तवेक्षणम् ।। ७.१३. ॥

tapasā nirjitaścaiva sakhā bhava mamānagha | devyā dagdhaṃ prabhāveṇa yacca savyaṃ tavekṣaṇam || 7.13. ||

एकाक्षिपिङ्गलेत्येव नाम स्थास्यति शाश्वतम् । एवं तेन सखित्वं च प्राप्यानुज्ञां च शङ्करात् ।। ७.१३. ॥

ekākṣipiṅgaletyeva nāma sthāsyati śāśvatam | evaṃ tena sakhitvaṃ ca prāpyānujñāṃ ca śaṅkarāt || 7.13. ||

आगत्य च श्रुतो ऽयं मे तव पापविनिश्चयः । । ७.१३. ॥

āgatya ca śruto 'yaṃ me tava pāpaviniścayaḥ | | 7.13. ||

तदधर्मिष्ठसंयोगान्निवर्त कुलदूषणात् । चिन्त्यते हि वधोपायः सर्षिसङ्घैः सुरैस्तव ।। ७.१३. ॥

tadadharmiṣṭhasaṃyogānnivarta kuladūṣaṇāt | cintyate hi vadhopāyaḥ sarṣisaṅghaiḥ suraistava || 7.13. ||

एवमुक्तो दशग्रीवः क्रुद्धसंरक्तलोचनः । हस्तौ दन्तांश्च सम्पीड्य वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.१३. ॥

evamukto daśagrīvaḥ kruddhasaṃraktalocanaḥ | hastau dantāṃśca sampīḍya vākyametaduvāca ha || 7.13. ||

विज्ञातं ते मया दूत वाक्यं यस्य प्रभाषसे । नैतत्त्वमसि नैवासौ भ्रात्रा येनासि चोदितः ।। ७.१३. ॥

vijñātaṃ te mayā dūta vākyaṃ yasya prabhāṣase | naitattvamasi naivāsau bhrātrā yenāsi coditaḥ || 7.13. ||

हितं नैष ममैतद्धि ब्रवीति धनरक्षकः । महेश्वरसखित्वं तु मूढ श्रावयते किल ।। ७.१३. ॥

hitaṃ naiṣa mamaitaddhi bravīti dhanarakṣakaḥ | maheśvarasakhitvaṃ tu mūḍha śrāvayate kila || 7.13. ||

न चेदं क्षमणीयं मे यदेतद्भाषितं त्वया । यदेतावन्मया कालं दूत तस्य तु मर्षितम् ।। ७.१३. ॥

na cedaṃ kṣamaṇīyaṃ me yadetadbhāṣitaṃ tvayā | yadetāvanmayā kālaṃ dūta tasya tu marṣitam || 7.13. ||

न हन्तव्यो गुरुर्ज्येष्ठो मया ऽयमिति मन्यते । तस्य त्विदानीं श्रुत्वा मे वाक्यमेषा कृता मतिः ।। ७.१३. ॥

na hantavyo gururjyeṣṭho mayā 'yamiti manyate | tasya tvidānīṃ śrutvā me vākyameṣā kṛtā matiḥ || 7.13. ||

त्रीँल्लोकानपि जेष्यामि बाहुवीर्यमुपाश्रितः । । ७.१३. ॥

trīm̐llokānapi jeṣyāmi bāhuvīryamupāśritaḥ | | 7.13. ||

एतन्मुहूर्तमेवाहं तस्यैकस्य तु वै कृते । चतुरो लोकपालांस्तान्नयिष्यामि यमक्षयम् ।। ७.१३. ॥

etanmuhūrtamevāhaṃ tasyaikasya tu vai kṛte | caturo lokapālāṃstānnayiṣyāmi yamakṣayam || 7.13. ||

एवमुक्त्वा तु लङ्केशो दूतं खड्गेन जघ्निवान् । ददौ भक्षयितुं ह्येनं राक्षसानां दुरात्मनाम् ।। ७.१३. ॥

evamuktvā tu laṅkeśo dūtaṃ khaḍgena jaghnivān | dadau bhakṣayituṃ hyenaṃ rākṣasānāṃ durātmanām || 7.13. ||

एवं कृतस्वस्त्ययनो रथमारुह्य रावणः । त्रैलोक्यविजयाकाङ्क्षी ययौ यत्र धनेश्वरः ।। ७.१३. ॥

evaṃ kṛtasvastyayano rathamāruhya rāvaṇaḥ | trailokyavijayākāṅkṣī yayau yatra dhaneśvaraḥ || 7.13. ||