Sarga 6

स निकामम् विमानेषु विषण्णः काम रूपधृत् । विचचार पुनर्लङ्काम् लाघवेन समन्वितः ॥

sa nikāmam vimāneṣu viṣaṇṇaḥ kāma rūpadhṛt | vicacāra punarlaṅkām lāghavena samanvitaḥ ||

आससाद अथ लक्ष्मीवान् राक्षस इन्द्र निवेशनम् । प्राकारेण अर्क वर्णेन भास्वरेण अभिसम्व्Rतम् ॥

āsasāda atha lakṣmīvān rākṣasa indra niveśanam | prākāreṇa arka varṇena bhāsvareṇa abhisamvRtam ||

रक्षितम् राक्षसैर् भीमैः सिम्हैर् इव महद् वनम् । समीक्षमाणो भवनम् चकाशे कपि कुन्जरः ॥

rakṣitam rākṣasair bhīmaiḥ simhair iva mahad vanam | samīkṣamāṇo bhavanam cakāśe kapi kunjaraḥ ||

रूप्य कोप हितैः चित्रैः तोरणैर् हेम भूषितैः । विचित्राभिः च कक्ष्याभिर् द्वारैः च रुचिरैर् व्Rतम् ॥

rūpya kopa hitaiḥ citraiḥ toraṇair hema bhūṣitaiḥ | vicitrābhiḥ ca kakṣyābhir dvāraiḥ ca rucirair vRtam ||

गज आस्थितैर् महा मात्रैः शूरैः च विगत श्रमैः । उपस्थितम् असम्हार्यैर् हयैः स्यन्दन यायिभिः ॥

gaja āsthitair mahā mātraiḥ śūraiḥ ca vigata śramaiḥ | upasthitam asamhāryair hayaiḥ syandana yāyibhiḥ ||

सिम्ह व्याघ्र तनु त्राणैर् दान्त कान्चन राजतैः । घोषवद्भिर् विचित्रैः च सदा विचरितम् रथैः ॥

simha vyāghra tanu trāṇair dānta kāncana rājataiḥ | ghoṣavadbhir vicitraiḥ ca sadā vicaritam rathaiḥ ||

बहु रत्न समाकीर्णम् पर अर्ध्य आसन भाजनम् । महा रथ समावासम् महा रथ महा आसनम् ॥

bahu ratna samākīrṇam para ardhya āsana bhājanam | mahā ratha samāvāsam mahā ratha mahā āsanam ||

दृश्यैः च परम उदारैः तैः तैः च मृग पक्षिभिः । विविधैर् बहु साहस्रैः परिपूर्णम् समन्ततः ॥

dṛśyaiḥ ca parama udāraiḥ taiḥ taiḥ ca mṛga pakṣibhiḥ | vividhair bahu sāhasraiḥ paripūrṇam samantataḥ ||

विनीतैर् अन्त पालैः च रक्षोभिः च सुरक्षितम् । मुख्याभिः च वर स्त्रीभिः परिपूर्णम् समन्ततः ॥

vinītair anta pālaiḥ ca rakṣobhiḥ ca surakṣitam | mukhyābhiḥ ca vara strībhiḥ paripūrṇam samantataḥ ||

मुदित प्रमदा रत्नम् राक्षस इन्द्र निवेशनम् । वर आभरण निर्ह्रादैः समुद्र स्वन निह्स्वनम् ॥

mudita pramadā ratnam rākṣasa indra niveśanam | vara ābharaṇa nirhrādaiḥ samudra svana nihsvanam ||

तद् राज गुण सम्पन्नम् मुख्यैः च वर चन्दनैः । भेरी म्Rदन्ग अभिरुतम् शन्ख घोष विनादितम् ॥

tad rāja guṇa sampannam mukhyaiḥ ca vara candanaiḥ | bherī mRdanga abhirutam śankha ghoṣa vināditam ||

भेरीमृदङ्गाभिरुतम् शङ्खघोषनिनादितम् । नित्य अर्चितम् पर्व हुतम् पूजितम् राक्षसैः सदा ॥

bherīmṛdaṅgābhirutam śaṅkhaghoṣanināditam | nitya arcitam parva hutam pūjitam rākṣasaiḥ sadā ||

समुद्रम् इव गम्भीरम् समुद्रम् इव निह्स्वनम् । महात्मानो महद् वेश्म महा रत्न परिच्चदम् ॥

samudram iva gambhīram samudram iva nihsvanam | mahātmāno mahad veśma mahā ratna pariccadam ||

महा जन समाकीर्णम् ददर्श स महा कपिः । विराजमानम् वपुषा गज अश्व रथ सम्कुलम् ॥

mahā jana samākīrṇam dadarśa sa mahā kapiḥ | virājamānam vapuṣā gaja aśva ratha samkulam ||

लन्का आभरणम् इति एव सो अमन्यत महा कपिः । चचार हनुमाम्स्तत्र रावणस्य समीपतः ॥

lankā ābharaṇam iti eva so amanyata mahā kapiḥ | cacāra hanumāmstatra rāvaṇasya samīpataḥ ||

गृहाद् गृहम् राक्षसानाम् उद्यानानि च वानरः । वीक्षमाणो हि असम्त्रस्तः प्रासादामः च चचार सः ॥

gṛhād gṛham rākṣasānām udyānāni ca vānaraḥ | vīkṣamāṇo hi asamtrastaḥ prāsādāmaḥ ca cacāra saḥ ||

अवप्लुत्य महा वेगः प्रहस्तस्य निवेशनम् । ततो अन्यत् पुप्लुवे वेश्म महा पार्श्वस्य वीर्यवान् ॥

avaplutya mahā vegaḥ prahastasya niveśanam | tato anyat pupluve veśma mahā pārśvasya vīryavān ||

अथ मेघ प्रतीकाशम् कुम्भ कर्ण निवेशनम् । विभीषणस्य च तथा पुप्लुवे स महा कपिः ॥

atha megha pratīkāśam kumbha karṇa niveśanam | vibhīṣaṇasya ca tathā pupluve sa mahā kapiḥ ||

महा उदरस्य च तथा विरूप अक्षस्य चैव हि । विद्युज् जिह्वस्य भवनम् विद्युन् मालेः तथैव च ॥

mahā udarasya ca tathā virūpa akṣasya caiva hi | vidyuj jihvasya bhavanam vidyun māleḥ tathaiva ca ||

वज्र दम्ष्ट्रस्य च तथा पुप्लुवे स महा कपिः । शुकस्य च महा वेगः सारणस्य च धीमतः । तथा च इन्द्रजितो वेश्म जगाम हरि यूथपः ॥

vajra damṣṭrasya ca tathā pupluve sa mahā kapiḥ | śukasya ca mahā vegaḥ sāraṇasya ca dhīmataḥ | tathā ca indrajito veśma jagāma hari yūthapaḥ ||

जम्बु मालेः सुमालेः च जगाम हरि यूथपः ॥

jambu māleḥ sumāleḥ ca jagāma hari yūthapaḥ ||

रश्मि केतोः च भवनम् सूर्य शत्रोः तथैव च । वज्रकायस्य च तथा पुप्लुवे स महाकपिः ॥

raśmi ketoḥ ca bhavanam sūrya śatroḥ tathaiva ca | vajrakāyasya ca tathā pupluve sa mahākapiḥ ||

धूम्र अक्षस्य च सम्पातेर् भवनम् मारुत आत्मजः । विद्युद् रूपस्य भीमस्य घनस्य विघनस्य च ॥

dhūmra akṣasya ca sampāter bhavanam māruta ātmajaḥ | vidyud rūpasya bhīmasya ghanasya vighanasya ca ||

शुक नाभस्य वक्रस्य शठस्य विकटस्य च । ह्रस्व कर्णस्य दम्ष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः ॥

śuka nābhasya vakrasya śaṭhasya vikaṭasya ca | hrasva karṇasya damṣṭrasya romaśasya ca rakṣasaḥ ||

युद्ध उन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वज ग्रीवस्य नादिनः । विद्युज् जिह्व इन्द्र जिह्वानाम् तथा हस्ति मुखस्य च ॥

yuddha unmattasya mattasya dhvaja grīvasya nādinaḥ | vidyuj jihva indra jihvānām tathā hasti mukhasya ca ||

करालस्य पिशाचस्य शोणित अक्षस्य चैव हि । क्रममाणः क्रमेण एव हनूमान् मारुत आत्मजः ॥

karālasya piśācasya śoṇita akṣasya caiva hi | kramamāṇaḥ krameṇa eva hanūmān māruta ātmajaḥ ||

तेषु तेषु महा अर्हेषु भवनेषु महा यशाः । तेषाम् R^द्धिमताम् ऋद्धिम् ददर्श स महा कपिः ॥

teṣu teṣu mahā arheṣu bhavaneṣu mahā yaśāḥ | teṣām R^ddhimatām ṛddhim dadarśa sa mahā kapiḥ ||

सर्वेषाम् समतिक्रम्य भवनानि समन्ततः । आससाद अथ लक्ष्मीवान् राक्षस इन्द्र निवेशनम् ॥

sarveṣām samatikramya bhavanāni samantataḥ | āsasāda atha lakṣmīvān rākṣasa indra niveśanam ||

रावणस्य उपशायिन्यो ददर्श हरि सत्तमः । विचरन् हरि शार्दूलो राक्षसीर् विकृत ईक्षणाः ॥

rāvaṇasya upaśāyinyo dadarśa hari sattamaḥ | vicaran hari śārdūlo rākṣasīr vikṛta īkṣaṇāḥ ||

शूल मुद्गल हस्ताः च शक्तो तोमर धारिणीः । ददर्श विविधान् गुल्मामः तस्य रक्षः पतेर् गृहे । राक्षसांश्च महाकायान्नानाप्रहरणोद्यतान् ॥

śūla mudgala hastāḥ ca śakto tomara dhāriṇīḥ | dadarśa vividhān gulmāmaḥ tasya rakṣaḥ pater gṛhe | rākṣasāṃśca mahākāyānnānāpraharaṇodyatān ||

रक्तान् श्वेतान् सितामः चैव हरीमः चैव महा जवान् ॥

raktān śvetān sitāmaḥ caiva harīmaḥ caiva mahā javān ||

कुलीनान् रूप सम्पन्नान् गजान् पर गज आरुजान् । निष्ठितान् गज शिखायाम् ऐरावत समान् युधि ॥

kulīnān rūpa sampannān gajān para gaja ārujān | niṣṭhitān gaja śikhāyām airāvata samān yudhi ||

निहन्त्RRन् पर सैन्यानाम् गृहे तस्मिन् ददर्श सः । क्षरतः च यथा मेघान् स्रवतः च यथा गिरीन् ॥

nihantRRn para sainyānām gṛhe tasmin dadarśa saḥ | kṣarataḥ ca yathā meghān sravataḥ ca yathā girīn ||

मेघ स्तनित निर्घोषान् दुर्धर्षान् समरे परैः । सहस्रम् वाहिनीः तत्र जाम्बूनद परिष्कृताः ॥

megha stanita nirghoṣān durdharṣān samare paraiḥ | sahasram vāhinīḥ tatra jāmbūnada pariṣkṛtāḥ ||

हेम जालैर् अविच्चिन्नाः तरुण आदित्य सम्निभाः । ददर्श राक्षस इन्द्रस्य रावणस्य निवेशने ॥

hema jālair aviccinnāḥ taruṇa āditya samnibhāḥ | dadarśa rākṣasa indrasya rāvaṇasya niveśane ||

शिबिका विविध आकाराः स कपिर् मारुत आत्मजः । लता गृहाणि चित्राणि चित्र शाला गृहाणि च ॥

śibikā vividha ākārāḥ sa kapir māruta ātmajaḥ | latā gṛhāṇi citrāṇi citra śālā gṛhāṇi ca ||

क्रीडा गृहाणि च अन्यानि दारु पर्वतकान् अपि । कामस्य गृहकम् रम्यम् दिवा गृहकम् एव च ॥

krīḍā gṛhāṇi ca anyāni dāru parvatakān api | kāmasya gṛhakam ramyam divā gṛhakam eva ca ||

ददर्श राक्षस इन्द्रस्य रावणस्य निवेशने । स मन्दर तल प्रख्यम् मयूर स्थान सम्कुलम् ॥

dadarśa rākṣasa indrasya rāvaṇasya niveśane | sa mandara tala prakhyam mayūra sthāna samkulam ||

ध्वज यष्टिभिर् आकीर्णम् ददर्श भवन उत्तमम् । अनन्त रत्न निचयम् निधि जालम् समन्ततः ॥

dhvaja yaṣṭibhir ākīrṇam dadarśa bhavana uttamam | ananta ratna nicayam nidhi jālam samantataḥ ||

धीर निष्ठित कर्म अन्तम् गृहम् भूत पतेर् इव । अर्चिर्भिः च अपि रत्नानाम् तेजसा रावणस्य च ॥

dhīra niṣṭhita karma antam gṛham bhūta pater iva | arcirbhiḥ ca api ratnānām tejasā rāvaṇasya ca ||

विरराज अथ तद् वेश्म रश्मिमान् इव रश्मिभिः । जाम्बू नदमयानि एव शयनानि आसनानि च ॥

virarāja atha tad veśma raśmimān iva raśmibhiḥ | jāmbū nadamayāni eva śayanāni āsanāni ca ||

भाजनानि च शुभ्राणि ददर्श हरि यूथपः । मध्व् आसव कृत क्लेदम् मणि भाजन सम्कुलम् ॥

bhājanāni ca śubhrāṇi dadarśa hari yūthapaḥ | madhv āsava kṛta kledam maṇi bhājana samkulam ||

मनो रमम् असम्बाधम् कुबेर भवनम् यथा । नूपुराणाम् च घोषेण कान्चीनाम् निनदेन च ॥

mano ramam asambādham kubera bhavanam yathā | nūpurāṇām ca ghoṣeṇa kāncīnām ninadena ca ||

मृदन्ग तल घोषैः च घोषवद्भिर् विनादितम् । प्रासाद सम्घात युतम् स्त्री रत्न शत सम्कुलम् ॥

mṛdanga tala ghoṣaiḥ ca ghoṣavadbhir vināditam | prāsāda samghāta yutam strī ratna śata samkulam ||

सुव्यूढ कक्ष्यम् हनुमान् प्रविवेश महा गृहम् ॥

suvyūḍha kakṣyam hanumān praviveśa mahā gṛham ||