Sarga 59

एतदाख्याय तत्सर्वं हनुमान् मारुतात्मजः । भूयः समुपचक्राम वचनं वक्तुमुत्तरम् ।। ५.५९. ॥

etadākhyāya tatsarvaṃ hanumān mārutātmajaḥ | bhūyaḥ samupacakrāma vacanaṃ vaktumuttaram || 5.59. ||

सफलो राघवोद्योगः सुग्रीवस्य च संभ्रमः । शीलमासाद्य सीताया मम च प्रवणं मनः ।। ५.५९. ॥

saphalo rāghavodyogaḥ sugrīvasya ca saṃbhramaḥ | śīlamāsādya sītāyā mama ca pravaṇaṃ manaḥ || 5.59. ||

तपसा धारयेल्लोकान् क्रुद्धो वा निर्दहेदपि । सर्वथा ऽतिप्रवृद्धो ऽसौ रावणो राक्षसाधिपः । तस्य तां स्पृशतो गात्रं तपसा न विनाशितम् ।। ५.५९. ॥

tapasā dhārayellokān kruddho vā nirdahedapi | sarvathā 'tipravṛddho 'sau rāvaṇo rākṣasādhipaḥ | tasya tāṃ spṛśato gātraṃ tapasā na vināśitam || 5.59. ||

न तदग्निशिखा कुर्यात् संस्पृष्टा पाणिना सती । जनकस्यात्मजा कुर्याद्यत् क्रोधकलुषीकृता ।। ५.५९. ॥

na tadagniśikhā kuryāt saṃspṛṣṭā pāṇinā satī | janakasyātmajā kuryādyat krodhakaluṣīkṛtā || 5.59. ||

जाम्बवत्प्रमुखान् सर्वाननुज्ञाप्य महाहरीन् । अस्मिन्नेवंगते कार्ये भवतां च निवेदिते ।। ५.५९. ॥

jāmbavatpramukhān sarvānanujñāpya mahāharīn | asminnevaṃgate kārye bhavatāṃ ca nivedite || 5.59. ||

न्याय्यं स्म सह वैदेह्या द्रष्टुं तौ पार्थिवात्मजौ । । ५.५९. ॥

nyāyyaṃ sma saha vaidehyā draṣṭuṃ tau pārthivātmajau | | 5.59. ||

अहमेको ऽपि पर्याप्तः सराक्षसगणां पुरीम् । तां लङ्कां तपसा हन्तुं रावणं च महाबलम् ।। ५.५९. ॥

ahameko 'pi paryāptaḥ sarākṣasagaṇāṃ purīm | tāṃ laṅkāṃ tapasā hantuṃ rāvaṇaṃ ca mahābalam || 5.59. ||

किं पुनः सहितो वीरैर्बलवद्भिः कृतात्मभिः । कृतास्त्रैः प्लवगैः शूरैर्भवद्भिर्विजयैषिभिः ।। ५.५९. ॥

kiṃ punaḥ sahito vīrairbalavadbhiḥ kṛtātmabhiḥ | kṛtāstraiḥ plavagaiḥ śūrairbhavadbhirvijayaiṣibhiḥ || 5.59. ||

अहं तु रावणं युद्धे ससैन्यं सपुरस्सरम् । सहपुत्रं वधिष्यामि सहोदरयुतं युधि ।। ५.५९. ॥

ahaṃ tu rāvaṇaṃ yuddhe sasainyaṃ sapurassaram | sahaputraṃ vadhiṣyāmi sahodarayutaṃ yudhi || 5.59. ||

ब्राह्ममैन्द्रं च रौद्रं च वायव्यं वारुणं तथा । यदि शक्रजितो ऽस्त्राणि दुर्निरीक्षाणि संयुगे ।। ५.५९. ॥

brāhmamaindraṃ ca raudraṃ ca vāyavyaṃ vāruṇaṃ tathā | yadi śakrajito 'strāṇi durnirīkṣāṇi saṃyuge || 5.59. ||

तान्यहं विधामिष्यामि निहनिष्यामि राक्षसान् । भवतामभ्यनुज्ञातो विक्रमो मे रुणाद्धि तम् ।। ५.५९. ॥

tānyahaṃ vidhāmiṣyāmi nihaniṣyāmi rākṣasān | bhavatāmabhyanujñāto vikramo me ruṇāddhi tam || 5.59. ||

मया ऽतुला विसृष्टा हि शैलवृष्टिर्निरन्तरा । देवानपि रणे हन्यात् किं पुनस्तान्निशाचरान् ।। ५.५९. ॥

mayā 'tulā visṛṣṭā hi śailavṛṣṭirnirantarā | devānapi raṇe hanyāt kiṃ punastānniśācarān || 5.59. ||

सागरो ऽप्यतियाद्वेलां मन्दरः प्रचलेदपि । न जाम्बवन्तं समरे कम्पयेदरिवाहिनी ।। ५.५९. ॥

sāgaro 'pyatiyādvelāṃ mandaraḥ pracaledapi | na jāmbavantaṃ samare kampayedarivāhinī || 5.59. ||

सर्वराक्षससङ्घानां राक्षसा ये च पूर्वकाः । अलमेको विनाशाय वीरो वालिसुतः कपिः ।। ५.५९. ॥

sarvarākṣasasaṅghānāṃ rākṣasā ye ca pūrvakāḥ | alameko vināśāya vīro vālisutaḥ kapiḥ || 5.59. ||

पनसस्योरुवेगेन नीलस्य च महात्मनः । मन्दरो ऽप्यवशीर्येत किं पुनर्युधि राक्षसाः ।। ५.५९. ॥

panasasyoruvegena nīlasya ca mahātmanaḥ | mandaro 'pyavaśīryeta kiṃ punaryudhi rākṣasāḥ || 5.59. ||

सदेवासुरयक्षेषु गन्धर्वोरगपक्षिषु । मैन्दस्य प्रतियोद्धारं शंसत द्विविदस्य वा ।। ५.५९. ॥

sadevāsurayakṣeṣu gandharvoragapakṣiṣu | maindasya pratiyoddhāraṃ śaṃsata dvividasya vā || 5.59. ||

अश्विपुत्रौ महाभागावेतौ प्लवगसत्तमौ । एतयोः प्रतियोद्धारं न पश्यामि रणाजिरे ।। ५.५९. ॥

aśviputrau mahābhāgāvetau plavagasattamau | etayoḥ pratiyoddhāraṃ na paśyāmi raṇājire || 5.59. ||

पितामहवरोत्सेकात् परमं दर्पमास्थितौ । अमृतप्राशिनावेतौ सर्ववानरसत्तमौ ।। ५.५९. ॥

pitāmahavarotsekāt paramaṃ darpamāsthitau | amṛtaprāśināvetau sarvavānarasattamau || 5.59. ||

अश्विनोर्माननार्थं हि सर्वलोकपितामहः । सर्वावध्यत्वमतुलमनयोर्दत्तवान् पुरा ।। ५.५९. ॥

aśvinormānanārthaṃ hi sarvalokapitāmahaḥ | sarvāvadhyatvamatulamanayordattavān purā || 5.59. ||

करोत्सेकेन मुक्तौ च प्रमथ्य महतीं चमूम् । सुराणाममृतं वीरौ पीतवन्तौ प्लवङ्गमौ ।। ५.५९. ॥

karotsekena muktau ca pramathya mahatīṃ camūm | surāṇāmamṛtaṃ vīrau pītavantau plavaṅgamau || 5.59. ||

एतावेव हि संक्रुद्धौ सवाजिरथकुञ्जराम् । लङ्कां नाशयितुं शक्तौ सर्वे तिष्ठन्तु वानराः ।। ५.५९. ॥

etāveva hi saṃkruddhau savājirathakuñjarām | laṅkāṃ nāśayituṃ śaktau sarve tiṣṭhantu vānarāḥ || 5.59. ||

मयैव निहता लङ्कां दग्धा भस्मीकृता पुनः । राजमार्गेषु सर्वत्र नाम विश्रावितं मया ।। ५.५९. ॥

mayaiva nihatā laṅkāṃ dagdhā bhasmīkṛtā punaḥ | rājamārgeṣu sarvatra nāma viśrāvitaṃ mayā || 5.59. ||

जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः । राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ।। ५.५९. ॥

jayatyatibalo rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ | rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ || 5.59. ||

अहं कोसलराजस्य दासः पवनसम्भवः । हनुमानिति सर्वत्र नाम विश्रावितं मया ।। ५.५९. ॥

ahaṃ kosalarājasya dāsaḥ pavanasambhavaḥ | hanumāniti sarvatra nāma viśrāvitaṃ mayā || 5.59. ||

अशोकवनिकामध्ये रावणस्य दुरात्मनः । अधस्ताच्छिंशुपावृक्षे साध्वी करुणमास्थिता ।। ५.५९. ॥

aśokavanikāmadhye rāvaṇasya durātmanaḥ | adhastācchiṃśupāvṛkṣe sādhvī karuṇamāsthitā || 5.59. ||

राक्षसीभिः परिवृता शोकसन्तापकर्शिता । मेघलेखापरिवृता चन्द्रलेखेव निष्प्रभा । अचिन्तयन्ती वैदेही रावणं बलदर्पितम् ।। ५.५९. ॥

rākṣasībhiḥ parivṛtā śokasantāpakarśitā | meghalekhāparivṛtā candralekheva niṣprabhā | acintayantī vaidehī rāvaṇaṃ baladarpitam || 5.59. ||

पतिव्रता च सुश्रोणी अवष्टब्धा च जानकी । । ५.५९. ॥

pativratā ca suśroṇī avaṣṭabdhā ca jānakī | | 5.59. ||

वृता चन्द्रलेखेव निष्प्रभा । अनुरक्ता हि वैदेही रामं सर्वात्मना शुभा । अनन्यचित्ता रामे च पौलोमीव पुरन्दरे ।। ५.५९. ॥

vṛtā candralekheva niṣprabhā | anuraktā hi vaidehī rāmaṃ sarvātmanā śubhā | ananyacittā rāme ca paulomīva purandare || 5.59. ||

तदेकवासः संवीता रजोध्वस्ता तथैव च । शोकसन्तापदीनाङ्गी सीता भर्तृहिते रता ।। ५.५९. ॥

tadekavāsaḥ saṃvītā rajodhvastā tathaiva ca | śokasantāpadīnāṅgī sītā bhartṛhite ratā || 5.59. ||

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः । राक्षसीभिर्विरूपाभिर्दृष्टा हि प्रमदावने ।। ५.५९. ॥

sā mayā rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ | rākṣasībhirvirūpābhirdṛṣṭā hi pramadāvane || 5.59. ||

एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा । अधः शय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे ।। ५.५९. ॥

ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā | adhaḥ śayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame || 5.59. ||

रावणाद् विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया । कथंचिन्मृगशावाक्षी विश्वासमुपपादिता ।। ५.५९. ॥

rāvaṇād vinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā | kathaṃcinmṛgaśāvākṣī viśvāsamupapāditā || 5.59. ||

ततः सम्भाषिता चैव सर्वमर्थं च दर्शिता । रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिमुपागता ।। ५.५९. ॥

tataḥ sambhāṣitā caiva sarvamarthaṃ ca darśitā | rāmasugrīvasakhyaṃ ca śrutvā prītimupāgatā || 5.59. ||

नियतः समुदाचारो भक्तिर्भर्तरि चोत्तमा । यन्न हन्ति दशग्रीवं स महात्मा कृतागसम् । निमित्तमात्रं रामस्तु वधे तस्य भविष्यति ।। ५.५९. ॥

niyataḥ samudācāro bhaktirbhartari cottamā | yanna hanti daśagrīvaṃ sa mahātmā kṛtāgasam | nimittamātraṃ rāmastu vadhe tasya bhaviṣyati || 5.59. ||

सा प्रकृत्यैव तन्वङ्गी तद्वियोगाच्च कर्शिता । प्रतिपत्पाठशीलस्य विद्येव तनुतां गता ।। ५.५९. ॥

sā prakṛtyaiva tanvaṅgī tadviyogācca karśitā | pratipatpāṭhaśīlasya vidyeva tanutāṃ gatā || 5.59. ||

एवमास्ते महाभागा सीता शोकपरायणा । यदत्र प्रतिकर्तव्यं तत्सर्वमुपपद्यताम् ।। ५.५९. ॥

evamāste mahābhāgā sītā śokaparāyaṇā | yadatra pratikartavyaṃ tatsarvamupapadyatām || 5.59. ||