Sarga 9

वाली नाम मम भ्राता ज्येष्ठः शत्रु निषूदनः । पितुः बहुमतः नित्यम् मम च अपि तथा पुरा ॥

vālī nāma mama bhrātā jyeṣṭhaḥ śatru niṣūdanaḥ | pituḥ bahumataḥ nityam mama ca api tathā purā ||

पितरि उपरते तस्मिन् ज्येष्ठो अयम् इति मंत्रिभिः । कपीनाम् ईश्वरो राज्ये कृतः परम सम्मतः ॥

pitari uparate tasmin jyeṣṭho ayam iti maṃtribhiḥ | kapīnām īśvaro rājye kṛtaḥ parama sammataḥ ||

राज्यम् प्रशासतः तस्य पितृ पैतामहम् महत् । अहम् सर्वेषु कालेषु प्रणतः प्रेष्यवत् स्थितः ॥

rājyam praśāsataḥ tasya pitṛ paitāmaham mahat | aham sarveṣu kāleṣu praṇataḥ preṣyavat sthitaḥ ||

मायावी नाम तेजस्वी पूर्वजो दुन्दुभेः सुतः । तेन तस्य महद् वैरम् वालिनः स्त्री कृतम् पुरा ॥

māyāvī nāma tejasvī pūrvajo dundubheḥ sutaḥ | tena tasya mahad vairam vālinaḥ strī kṛtam purā ||

स तु सुप्ते जने रात्रौ किष्किन्धा द्वारम् आगतः । नर्दति स्म सुसम्रब्धो वालिनम् च आह्वयत् रणे ॥

sa tu supte jane rātrau kiṣkindhā dvāram āgataḥ | nardati sma susamrabdho vālinam ca āhvayat raṇe ||

प्रसुप्तः तु मम भ्राता नर्दितो भैरव स्वनम् । श्रुत्वा न ममृषे वाली निष्पपात जवात् तदा ॥

prasuptaḥ tu mama bhrātā nardito bhairava svanam | śrutvā na mamṛṣe vālī niṣpapāta javāt tadā ||

स तु वै निःसृतः क्रोधात् तम् हन्तुम् असुरोत्तमम् । वार्यमाणः ततः स्त्रीभिः मया च प्रणत आत्मना ॥

sa tu vai niḥsṛtaḥ krodhāt tam hantum asurottamam | vāryamāṇaḥ tataḥ strībhiḥ mayā ca praṇata ātmanā ||

स तु निर्धूय सर्वान् नो निर्जगाम महाबलः । ततः अहम् अपि सौहार्दान् निःसृतः वालिना सह ॥

sa tu nirdhūya sarvān no nirjagāma mahābalaḥ | tataḥ aham api sauhārdān niḥsṛtaḥ vālinā saha ||

स तु मे भ्रातरम् दृष्ट्वा माम् च दूरात् अवस्थितम् । असुरो जात संत्रासः प्रदुद्राव तदा भृशम् ॥

sa tu me bhrātaram dṛṣṭvā mām ca dūrāt avasthitam | asuro jāta saṃtrāsaḥ pradudrāva tadā bhṛśam ||

तस्मिन् द्रवति संत्रस्ते हि आवाम् द्रुततरम् गतौ । प्रकाशः अपि कृतः मार्गः चन्द्रेण उद्गच्छता तदा ॥

tasmin dravati saṃtraste hi āvām drutataram gatau | prakāśaḥ api kṛtaḥ mārgaḥ candreṇa udgacchatā tadā ||

स तृणैः आवृतम् दुर्गम् धरण्या विवरम् महत् । प्रविवेश असुरः वेगात् आवाम् आसाद्य विष्ठितौ ॥

sa tṛṇaiḥ āvṛtam durgam dharaṇyā vivaram mahat | praviveśa asuraḥ vegāt āvām āsādya viṣṭhitau ||

तम् प्रविष्टम् रिपुम् दृष्ट्वा बिलम् रोष वशम् गतः । माम् उवाच ततो वाली वचनम् क्षुभित इन्द्रियः ॥

tam praviṣṭam ripum dṛṣṭvā bilam roṣa vaśam gataḥ | mām uvāca tato vālī vacanam kṣubhita indriyaḥ ||

इह तिष्ठ अद्य सुग्रीव बिल द्वारि समाहितः । यावत् अत्र प्रविश्य अहम् निहन्मि समरे रिपुम् ॥

iha tiṣṭha adya sugrīva bila dvāri samāhitaḥ | yāvat atra praviśya aham nihanmi samare ripum ||

मया तु एतत् वचः श्रुत्वा याचितः स परंतपः । शापयित्वा च माम् पद्भ्याम् प्रविवेश बिलम् ततः ॥

mayā tu etat vacaḥ śrutvā yācitaḥ sa paraṃtapaḥ | śāpayitvā ca mām padbhyām praviveśa bilam tataḥ ||

तस्य प्रविष्टस्य बिलम् साग्रः संवत्सरः गतः । स्थितस्य च बिल द्वारि सः कालः व्यत्यवर्तत ॥

tasya praviṣṭasya bilam sāgraḥ saṃvatsaraḥ gataḥ | sthitasya ca bila dvāri saḥ kālaḥ vyatyavartata ||

अहम् तु नष्टम् तम् ज्ञात्वा स्नेहात् आगत संभ्रमः । भ्रातरम् न प्रपश्यामि पाप शङ्कि च मे मनः ॥

aham tu naṣṭam tam jñātvā snehāt āgata saṃbhramaḥ | bhrātaram na prapaśyāmi pāpa śaṅki ca me manaḥ ||

अथ दीर्घस्य कालस्य बिलात् तस्मात् विनिःसृतम् । सः फेनम् रुधिरम् दृष्ट्वा ततो अहम् भृशदुःखितः ॥

atha dīrghasya kālasya bilāt tasmāt viniḥsṛtam | saḥ phenam rudhiram dṛṣṭvā tato aham bhṛśaduḥkhitaḥ ||

नर्दताम् असुराणाम् च ध्वनिः मे श्रोत्रम् आगतः । न रस्तस्य च संग्रामे क्रोशतो अपि स्वनो गुरोः ॥

nardatām asurāṇām ca dhvaniḥ me śrotram āgataḥ | na rastasya ca saṃgrāme krośato api svano guroḥ ||

अहम् तु अवगतः बुद्ध्या चिह्नैः तैः भ्रातरम् हतम् । पिधाय च बिल द्वारम् शिलया गिरि मात्रया ॥

aham tu avagataḥ buddhyā cihnaiḥ taiḥ bhrātaram hatam | pidhāya ca bila dvāram śilayā giri mātrayā ||

शोकार्तः च उदकम् कृत्वा किष्किन्धाम् आगतः सखे । गूहमानस्य मे तत्त्वम् यत्नतः मंत्रिभिः श्रुतम् ॥

śokārtaḥ ca udakam kṛtvā kiṣkindhām āgataḥ sakhe | gūhamānasya me tattvam yatnataḥ maṃtribhiḥ śrutam ||

ततः अहम् तैः समागम्य समेतैः अभिषेचितः । राज्यम् प्रशासतः तस्य न्यायतो मम राघव ॥

tataḥ aham taiḥ samāgamya sametaiḥ abhiṣecitaḥ | rājyam praśāsataḥ tasya nyāyato mama rāghava ||

आजगाम रिपुम् हत्वा दानवम् स तु वानरः । अभिषिक्तम् तु माम् दृष्ट्वा कोपात् संरक्त लोचनः ॥

ājagāma ripum hatvā dānavam sa tu vānaraḥ | abhiṣiktam tu mām dṛṣṭvā kopāt saṃrakta locanaḥ ||

मदीयान् मंत्रिणः बद्ध्वा परुषम् वाक्यम् अब्रवीत् । निग्रहे च समर्थस्य तम् पापम् प्रति राघव ॥

madīyān maṃtriṇaḥ baddhvā paruṣam vākyam abravīt | nigrahe ca samarthasya tam pāpam prati rāghava ||

न प्रावर्तत मे बुद्धिः भ्रातृ गौरव यंत्रिता । हत्वा शत्रुम् सः मे भ्राता प्रविवेश पुरम् तदा ॥

na prāvartata me buddhiḥ bhrātṛ gaurava yaṃtritā | hatvā śatrum saḥ me bhrātā praviveśa puram tadā ||

मानयन् तम् महात्मानम् यथावत् च अभिअवादयम् । उक्ताः च न आशिषः तेन संतुष्टेन अन्तरात्मना ॥

mānayan tam mahātmānam yathāvat ca abhiavādayam | uktāḥ ca na āśiṣaḥ tena saṃtuṣṭena antarātmanā ||

नत्वा पादौ अहम् तस्य मुकुटेन अस्पृशम् प्रभो । अपि वाली मम क्रोधात् न प्रसादम् चकार सः ॥

natvā pādau aham tasya mukuṭena aspṛśam prabho | api vālī mama krodhāt na prasādam cakāra saḥ ||

इति वाल्मीकि रामायणे आदि काव्ये किष्किन्ध काण्डे नवमः सर्गः ॥

iti vālmīki rāmāyaṇe ādi kāvye kiṣkindha kāṇḍe navamaḥ sargaḥ ||