Sarga 66

अनेक शत साहस्रीम् विषण्णाम् हरि वाहिनीम् । जांबवान् समुदीक्ष्य एवम् हनुमंतम् अथ अब्रवीत् ॥

aneka śata sāhasrīm viṣaṇṇām hari vāhinīm | jāṃbavān samudīkṣya evam hanumaṃtam atha abravīt ||

वीर वानर लोकस्य सर्व शास्त्र विदाम् वर । तूष्णीम् एकांतम् आश्रित्य हनुमन् किम् न जल्पसि ॥

vīra vānara lokasya sarva śāstra vidām vara | tūṣṇīm ekāṃtam āśritya hanuman kim na jalpasi ||

हनुमन् हरि राजस्य सुग्रीवस्य समो हि असि । राम लक्ष्मणयोः च अपि तेजसा च बलेन च ॥

hanuman hari rājasya sugrīvasya samo hi asi | rāma lakṣmaṇayoḥ ca api tejasā ca balena ca ||

अरिष्टनेमिनः पुत्रो वैनतेयो महाबलः । गरुत्मान् इव विख्यात उत्तमः सर्व पक्षिणाम् ॥

ariṣṭaneminaḥ putro vainateyo mahābalaḥ | garutmān iva vikhyāta uttamaḥ sarva pakṣiṇām ||

बहुशो हि मया दृष्टः सागरे स महाबलः । भुजगान् उद्धरन् पक्षी महावेगो महायशाः ॥

bahuśo hi mayā dṛṣṭaḥ sāgare sa mahābalaḥ | bhujagān uddharan pakṣī mahāvego mahāyaśāḥ ||

पक्षयोः यत् बलम् तस्य तावत् भुज बलम् तव । विक्रमः च अपि वेगः च न ते तेन अपहीयते ॥

pakṣayoḥ yat balam tasya tāvat bhuja balam tava | vikramaḥ ca api vegaḥ ca na te tena apahīyate ||

बलम् बुद्धिः च तेजः च सत्त्वम् च हरि सत्तम । विशिष्टम् सर्व भूतेषु किम् आत्मानम् न सज्जसे ॥

balam buddhiḥ ca tejaḥ ca sattvam ca hari sattama | viśiṣṭam sarva bhūteṣu kim ātmānam na sajjase ||

अप्सर अप्सरसाम् श्रेष्ठा विख्याता पुंजिकस्थला । अंजना इति परिख्याता पत्नी केसरिणो हरेः ॥

apsara apsarasām śreṣṭhā vikhyātā puṃjikasthalā | aṃjanā iti parikhyātā patnī kesariṇo hareḥ ||

विख्याता त्रिषु लोकेषु रूपेणा अप्रतिमा भुवि । अभिशापात् अभूत् तात कपित्वे काम रूपिणी ॥

vikhyātā triṣu lokeṣu rūpeṇā apratimā bhuvi | abhiśāpāt abhūt tāta kapitve kāma rūpiṇī ||

दुहिता वानर इन्द्रस्य कुंजरस्य महात्मनः । मानुषम् विग्रहम् कृत्वा रूप यौवन शालिनी ॥

duhitā vānara indrasya kuṃjarasya mahātmanaḥ | mānuṣam vigraham kṛtvā rūpa yauvana śālinī ||

विचित्र माल्य आभरणा कदाचित् क्षौम धारिणी । अचरत् पर्वतस्य अग्रे प्रावृड् अंबुद सन्निभे ॥

vicitra mālya ābharaṇā kadācit kṣauma dhāriṇī | acarat parvatasya agre prāvṛḍ aṃbuda sannibhe ||

तस्या वस्त्रम् विशालाक्ष्याः पीतम् रक्त दशम् शुभम् । स्थितायाः पर्वतस्य अग्रे मारुतो अपहरत् शनैः ॥

tasyā vastram viśālākṣyāḥ pītam rakta daśam śubham | sthitāyāḥ parvatasya agre māruto apaharat śanaiḥ ||

स ददर्श ततः तस्या वृत्तौ ऊरू सुसंहतौ । स्तनौ च पीनौ सहितौ सुजातम् चारु च आननम् ॥

sa dadarśa tataḥ tasyā vṛttau ūrū susaṃhatau | stanau ca pīnau sahitau sujātam cāru ca ānanam ||

ताम् बलात् आयत श्रोणीम् तनु मध्याम् यशस्विनीम् । दृष्ट्वा एव शुभ सर्वान्गीम् पवनः काम मोहितः ॥

tām balāt āyata śroṇīm tanu madhyām yaśasvinīm | dṛṣṭvā eva śubha sarvāngīm pavanaḥ kāma mohitaḥ ||

स ताम् भुजाभ्याम् दीर्घाभ्याम् पर्यष्वजत मारुतः । मन्मथ आविष्ट सर्वान्गो गत आत्मा ताम् अनिन्दिताम् ॥

sa tām bhujābhyām dīrghābhyām paryaṣvajata mārutaḥ | manmatha āviṣṭa sarvāngo gata ātmā tām aninditām ||

सा तु तत्र एव संभ्रांता सुवृत्ता वाक्यम् अब्रवीत् । एक पत्नी व्रतम् इदम् को नाशयितुम् इच्छति ॥

sā tu tatra eva saṃbhrāṃtā suvṛttā vākyam abravīt | eka patnī vratam idam ko nāśayitum icchati ||

अंजनाया वचः श्रुत्वा मारुतः प्रत्यभाषत । न त्वाम् हिंसामि सुश्रोणि मा भूत् ते मनसोइ भयम् ॥

aṃjanāyā vacaḥ śrutvā mārutaḥ pratyabhāṣata | na tvām hiṃsāmi suśroṇi mā bhūt te manasoi bhayam ||

मनसा अस्मि गतो यत् त्वाम् परिष्वज्य यशस्विनि । वीर्यवान् बुद्धि संपन्नः पुत्रः तव भविष्यति ॥

manasā asmi gato yat tvām pariṣvajya yaśasvini | vīryavān buddhi saṃpannaḥ putraḥ tava bhaviṣyati ||

महासात्त्वो महातेज महाबल पराक्रमः । लंघने प्लवने चैव भविष्यति मया समः ॥

mahāsāttvo mahāteja mahābala parākramaḥ | laṃghane plavane caiva bhaviṣyati mayā samaḥ ||

एवम् उक्ता ततः तुष्टा जननी ते महाकपेः । गुहायाम् त्वाम् महाबाहो प्रजज्ञे प्लवगर्षभ ॥

evam uktā tataḥ tuṣṭā jananī te mahākapeḥ | guhāyām tvām mahābāho prajajñe plavagarṣabha ||

अभ्युत्थितम् ततः सूर्यम् बालो दृष्ट्वा महा वने । फलंचेतिजिघृक्षुस्त्वमुत्प्लुत्याभ्युत्पतोदिवम् - यद्वा -फलम् च इति जिघृक्षुः त्वम् उत्प्लुत्य अभिउत्पतो दिवम् ॥

abhyutthitam tataḥ sūryam bālo dṛṣṭvā mahā vane | phalaṃcetijighṛkṣustvamutplutyābhyutpatodivam - yadvā -phalam ca iti jighṛkṣuḥ tvam utplutya abhiutpato divam ||

शतानि त्रीणि गत्वा अथ योजनानाम् महाकपे । तेजसा तस्य निर्धूतो न विषादम् ततो गतः ॥

śatāni trīṇi gatvā atha yojanānām mahākape | tejasā tasya nirdhūto na viṣādam tato gataḥ ||

त्वाम् अपि उपगतम् तूर्णम् अंतरीक्षम् महाकपे । क्षिप्तम् इन्द्रेण ते वज्रम् कोप आविष्टेन तेजसा ॥

tvām api upagatam tūrṇam aṃtarīkṣam mahākape | kṣiptam indreṇa te vajram kopa āviṣṭena tejasā ||

तदा शैलाग्र शिखरे वामो हनुर् अभज्यत । ततो हि नाम धेयम् ते हनुमान् इति कीर्तितम् ॥

tadā śailāgra śikhare vāmo hanur abhajyata | tato hi nāma dheyam te hanumān iti kīrtitam ||

ततः त्वाम् निहतम् दृष्ट्वा वायुः गन्ध वहः स्वयम् । त्रैलोक्यम् भृश संक्रुद्धो न ववौ वै प्रभंजनः ॥

tataḥ tvām nihatam dṛṣṭvā vāyuḥ gandha vahaḥ svayam | trailokyam bhṛśa saṃkruddho na vavau vai prabhaṃjanaḥ ||

संभ्रांताः च सुराः सर्वे त्रैलोक्ये क्षुभिते सति । प्रसादयन्ति संक्रुद्धम् मारुतम् भुवनेश्वराः ॥

saṃbhrāṃtāḥ ca surāḥ sarve trailokye kṣubhite sati | prasādayanti saṃkruddham mārutam bhuvaneśvarāḥ ||

प्रसादिते च पवने ब्रह्मा तुभ्यम् वरम् ददौ । अशस्त्र वध्यताम् तात समरे सत्य विक्रम ॥

prasādite ca pavane brahmā tubhyam varam dadau | aśastra vadhyatām tāta samare satya vikrama ||

वज्रस्य च निपातेन विरुजम् त्वाम् समीक्ष्य च । सहस्र नेत्रः प्रीत आत्मा ददौ ते वरम् उत्तमम् ॥

vajrasya ca nipātena virujam tvām samīkṣya ca | sahasra netraḥ prīta ātmā dadau te varam uttamam ||

स्वच्छंदतः च मरणम् तव स्यात् इति वै प्रभो । स त्वम् केसरिणः पुत्रः क्षेत्रजो भीम विक्रमः ॥

svacchaṃdataḥ ca maraṇam tava syāt iti vai prabho | sa tvam kesariṇaḥ putraḥ kṣetrajo bhīma vikramaḥ ||

मारुतस्य औरसः पुत्रः तेजसा च अपि तत् समः । त्वम् हि वायु सुतो वत्स प्लवने च अपि तत् समः ॥

mārutasya aurasaḥ putraḥ tejasā ca api tat samaḥ | tvam hi vāyu suto vatsa plavane ca api tat samaḥ ||

वयम् अद्य गत प्राणा भवान् अस्मासु सांप्रतम् । दाक्ष्य विक्रम संपन्नः कपि राज इव अपरः ॥

vayam adya gata prāṇā bhavān asmāsu sāṃpratam | dākṣya vikrama saṃpannaḥ kapi rāja iva aparaḥ ||

त्रिविक्रमे मया तात स शैल वन कानना । त्रिः सप्त कृत्वः पृथिवी परिक्रान्ता प्रदक्षिणम् ॥

trivikrame mayā tāta sa śaila vana kānanā | triḥ sapta kṛtvaḥ pṛthivī parikrāntā pradakṣiṇam ||

तथा च ओषधयो अस्माभिः संचिता देव शासनात् । निर्मथ्यम् अमृतम् याभिः तदा तदानीम् नो महत् बलम् ॥

tathā ca oṣadhayo asmābhiḥ saṃcitā deva śāsanāt | nirmathyam amṛtam yābhiḥ tadā tadānīm no mahat balam ||

स इदानीम् अहम् वृद्धः परिहीन पराक्रमः । साम्प्रतम् कालम् अस्माकम् भवान् सर्व गुण अन्वितः ॥

sa idānīm aham vṛddhaḥ parihīna parākramaḥ | sāmpratam kālam asmākam bhavān sarva guṇa anvitaḥ ||

तत् विजृंभस्व विक्रांतः प्लवताम् उत्तमो हि असि । त्वत् वीर्यम् द्रष्टु कामा इयम् सर्वा वानर वाहिनी ॥

tat vijṛṃbhasva vikrāṃtaḥ plavatām uttamo hi asi | tvat vīryam draṣṭu kāmā iyam sarvā vānara vāhinī ||

उत्तिष्ठ हरि शार्दूल लंघयस्व महा अर्णवम् । परा हि सर्व भूतानाम् हनुमन् या गतिः तव ॥

uttiṣṭha hari śārdūla laṃghayasva mahā arṇavam | parā hi sarva bhūtānām hanuman yā gatiḥ tava ||

विषाण्णा हरयः सर्वे हनुमन् किम् उपेक्षसे । विक्रमस्व महावेग विष्णुः त्रीन् विक्रमान् इव ॥

viṣāṇṇā harayaḥ sarve hanuman kim upekṣase | vikramasva mahāvega viṣṇuḥ trīn vikramān iva ||

ततः कपीनाम् ऋषभेण चोदितःप्रतीत वेगः पवन आत्मजः कपिः । प्रहर्षयन् ताम् हरि वीर वाहिनीम्चकार रूपम् महत् आत्मनः तदा ॥

tataḥ kapīnām ṛṣabheṇa coditaḥpratīta vegaḥ pavana ātmajaḥ kapiḥ | praharṣayan tām hari vīra vāhinīmcakāra rūpam mahat ātmanaḥ tadā ||