Sarga 6

पुनरेव अब्रवीत् प्रीतः राघवम् रघुनन्दनम् । अयम् आख्याति ते राम सेवकः मन्त्रि सत्तमः ॥

punareva abravīt prītaḥ rāghavam raghunandanam | ayam ākhyāti te rāma sevakaḥ mantri sattamaḥ ||

हनुमान् यन् निमित्तम् त्वम् निर्जनम् वनम् आगतः । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वसतः च वने तव ॥

hanumān yan nimittam tvam nirjanam vanam āgataḥ | lakṣmaṇena saha bhrātrā vasataḥ ca vane tava ||

रक्षसा अपहृता भार्या मैथिली जनक आत्मजा । त्वया वियुक्ता रुदती लक्ष्मणेन च धीमता ॥

rakṣasā apahṛtā bhāryā maithilī janaka ātmajā | tvayā viyuktā rudatī lakṣmaṇena ca dhīmatā ||

अन्तरम् प्रेप्सुना तेन हत्वा गृध्रम् जटायुषम् । भार्या वियोगजम् दुःखम् प्रापितः तेन रक्ष्सा ॥

antaram prepsunā tena hatvā gṛdhram jaṭāyuṣam | bhāryā viyogajam duḥkham prāpitaḥ tena rakṣsā ||

भर्या वियोगजम् दुःखम् न चिरात् त्वम् विमोक्ष्यसे । अहम् ताम् आनयिष्यामि नष्टाम् वेदश्रुतीम् इव ॥

bharyā viyogajam duḥkham na cirāt tvam vimokṣyase | aham tām ānayiṣyāmi naṣṭām vedaśrutīm iva ||

रसातले वा वर्तन्तीम् वर्तन्तीम् वा नभः तले । अहम् आनीय दास्यामि तव भार्याम् अरिन्दम ॥

rasātale vā vartantīm vartantīm vā nabhaḥ tale | aham ānīya dāsyāmi tava bhāryām arindama ||

इदम् तथ्यम् मम वचः त्वम् अवेहि च राघव । न शक्या सा जरयितुम् अपि सः इन्द्रैः सुर असुरैः ॥

idam tathyam mama vacaḥ tvam avehi ca rāghava | na śakyā sā jarayitum api saḥ indraiḥ sura asuraiḥ ||

तव भार्या महाबाहो भक्ष्यम् विष कृतम् यथा । त्यज शोकम् महाबाहो ताम् कान्ताम् आनयामि ते ॥

tava bhāryā mahābāho bhakṣyam viṣa kṛtam yathā | tyaja śokam mahābāho tām kāntām ānayāmi te ||

अनुमानात् तु जानामि मैथिली सा न संशयः । ह्रियमाणा मया दृष्टा रक्षसा रौउद्र कर्मणा ॥

anumānāt tu jānāmi maithilī sā na saṃśayaḥ | hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rakṣasā rauudra karmaṇā ||

क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च विस्वरम् । स्फुरन्ती रावणस्य अन्के पन्नगेन्द्र वधूः यथा ॥

krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca visvaram | sphurantī rāvaṇasya anke pannagendra vadhūḥ yathā ||

आत्मना पञ्चमम् माम् हि दृष्ट्वा शैल तले स्थितम् । उत्तरीयम् तया त्यक्तम् शुभानि आभरणानि च ॥

ātmanā pañcamam mām hi dṛṣṭvā śaila tale sthitam | uttarīyam tayā tyaktam śubhāni ābharaṇāni ca ||

तानि अस्माभिः गृहीतानि निहितानि च राघव । आनयिष्यामि अहम् तानि प्रत्यभिज्ञातुम् अर्हसि ॥

tāni asmābhiḥ gṛhītāni nihitāni ca rāghava | ānayiṣyāmi aham tāni pratyabhijñātum arhasi ||

तम् अब्रवीत् ततः रामः सुग्रीवम् प्रिय वादिनम् । आनयस्व सखे शीघ्रम् किम् अर्थम् प्रविलम्बसे ॥

tam abravīt tataḥ rāmaḥ sugrīvam priya vādinam | ānayasva sakhe śīghram kim artham pravilambase ||

एवम् उक्तः तु सुग्रीवः शैलस्य गहनाम् गुहाम् । प्रविवेश ततः शीघ्रम् राघव प्रिय काम्यया ॥

evam uktaḥ tu sugrīvaḥ śailasya gahanām guhām | praviveśa tataḥ śīghram rāghava priya kāmyayā ||

उत्तरीयम् गृहीत्वा तु स तानि आभरणानि च । इदम् पश्य इति रामाय दर्शयामास वानरः ॥

uttarīyam gṛhītvā tu sa tāni ābharaṇāni ca | idam paśya iti rāmāya darśayāmāsa vānaraḥ ||

ततो गृहीत्वा वासः तु शुभानि आभरणानि च । अभवत् बाष्प सम्रुद्धः नीहारेण इव चन्द्रमाः ॥

tato gṛhītvā vāsaḥ tu śubhāni ābharaṇāni ca | abhavat bāṣpa samruddhaḥ nīhāreṇa iva candramāḥ ||

सीता स्नेह प्रवृत्तेन स तु बाष्पेण दूषितः । हा प्रिये इति रुदन् धैर्यम् उत्सृज्य न्यपतत् क्षितौ ॥

sītā sneha pravṛttena sa tu bāṣpeṇa dūṣitaḥ | hā priye iti rudan dhairyam utsṛjya nyapatat kṣitau ||

हृदि कृत्वा स बहुशः तम् अलंकारम् उत्तमम् । निशश्वास भृशम् सर्पः बिलस्थ इव रोषितः ॥

hṛdi kṛtvā sa bahuśaḥ tam alaṃkāram uttamam | niśaśvāsa bhṛśam sarpaḥ bilastha iva roṣitaḥ ||

अविच्छिन्न अश्रु वेगः तु सौमित्रिम् प्रेक्ष्य पार्श्वतः । परिदेवयितुम् दीनम् रामः सम् उपचक्रमे ॥

avicchinna aśru vegaḥ tu saumitrim prekṣya pārśvataḥ | paridevayitum dīnam rāmaḥ sam upacakrame ||

पश्य लक्ष्मण वैदेह्या संत्यक्तम् ह्रियमाणया । उत्तरीयम् इदम् भूमौ शरीराद् भूषणानि च ॥

paśya lakṣmaṇa vaidehyā saṃtyaktam hriyamāṇayā | uttarīyam idam bhūmau śarīrād bhūṣaṇāni ca ||

शाद्वलिन्याम् ध्रुवम् भूम्याम् सीतया ह्रियमाणया । उत्सृष्टम् भूषणाम् इदम् तथा रूपम् हि दृश्यते ॥

śādvalinyām dhruvam bhūmyām sītayā hriyamāṇayā | utsṛṣṭam bhūṣaṇām idam tathā rūpam hi dṛśyate ||

एवम् उक्तसः तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यम् इदम् अब्रवीत् । न अहम् जानामि केयूरे न अहम् जानामि कुन्डले ॥

evam uktasaḥ tu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyam idam abravīt | na aham jānāmi keyūre na aham jānāmi kunḍale ||

नूपुरे तु अभिजनामि नित्यम् पाद अभिवंदनात् । ततः तु राघवो वाक्यम् सुग्रीवम् इदम् अब्रवीत् ॥

nūpure tu abhijanāmi nityam pāda abhivaṃdanāt | tataḥ tu rāghavo vākyam sugrīvam idam abravīt ||

ब्रूहि सुग्रीव कम् देशम् ह्रियन्ती लक्षिता त्वया । रक्षसा रौद्ररूपेण मम प्राणप्रिया प्रिया ॥

brūhi sugrīva kam deśam hriyantī lakṣitā tvayā | rakṣasā raudrarūpeṇa mama prāṇapriyā priyā ||

क्व वा वसति तत् रक्षJः महत् व्यसनदम् मम । यन् निमित्तम् अहम् सर्वान् नाशयिष्यामि राक्षसान् ॥

kva vā vasati tat rakṣaJḥ mahat vyasanadam mama | yan nimittam aham sarvān nāśayiṣyāmi rākṣasān ||

हरता मैथिलीम् येन माम् च रोषयता ध्रुवम् । आत्मनो जीवित अन्ताय मृत्यु द्वारम् अपावृतम् ॥

haratā maithilīm yena mām ca roṣayatā dhruvam | ātmano jīvita antāya mṛtyu dvāram apāvṛtam ||

मम दयित तमा हृता वनात् रजनिचरेण विमथ्य येन सा । कथय मम रिपुम् तम् अद्य वै प्लवगपते यम सन्निधिम् नयामि ॥

mama dayita tamā hṛtā vanāt rajanicareṇa vimathya yena sā | kathaya mama ripum tam adya vai plavagapate yama sannidhim nayāmi ||