Sarga 7

एवम् उक्तः तु सुग्रीवः रामेण आर्तेन वानरः । अब्रवीत् प्राञ्जलिः वाक्यम् सबाष्पम् बाष्प गद्गदः ॥

evam uktaḥ tu sugrīvaḥ rāmeṇa ārtena vānaraḥ | abravīt prāñjaliḥ vākyam sabāṣpam bāṣpa gadgadaḥ ||

न जाने निलयम् तस्य सर्वथा पाप रक्षसः । सामर्थ्यम् विक्रमम् वा अपि दौष्कुलेयस्य वा कुलम् ॥

na jāne nilayam tasya sarvathā pāpa rakṣasaḥ | sāmarthyam vikramam vā api dauṣkuleyasya vā kulam ||

सत्यम् तु प्रतिजानामि त्यज शोकम् अरिन्दम । करिष्यामि तथा यत्नम् यथा प्राप्स्यसि मैथिलीम् ॥

satyam tu pratijānāmi tyaja śokam arindama | kariṣyāmi tathā yatnam yathā prāpsyasi maithilīm ||

रावणम् सगणम् हत्वा परितोष्य आत्म पौरुषम् । तथा अस्मि कर्ता नचिराद् यथा प्रीतो भविष्यसि ॥

rāvaṇam sagaṇam hatvā paritoṣya ātma pauruṣam | tathā asmi kartā nacirād yathā prīto bhaviṣyasi ||

अलम् वैक्लव्यम् आलम्ब्य धैर्यम् आत्मगतम् स्मर । त्वत् विधानाम् न सदृशम् ईदृशम् बुद्धि लाघवम् ॥

alam vaiklavyam ālambya dhairyam ātmagatam smara | tvat vidhānām na sadṛśam īdṛśam buddhi lāghavam ||

मया अपि व्यसनम् प्राप्तम् भार्या विरहजम् महत् । न अहम् एवम् हि शोचामि धैर्यम् न च परित्यजे ॥

mayā api vyasanam prāptam bhāryā virahajam mahat | na aham evam hi śocāmi dhairyam na ca parityaje ||

न अहम् ताम् अनुशोचामि प्राकृतो वानरो अपि सन् । महात्मा च विनीतः च किम् पुनर् धृतिमान् महान् ॥

na aham tām anuśocāmi prākṛto vānaro api san | mahātmā ca vinītaḥ ca kim punar dhṛtimān mahān ||

बाष्पम् आपतितम् धैर्यात् निग्रहीतुम् त्वम् अर्हसि । मर्यादाम् सत्त्व युक्तानाम् धृतिम् न उत्स्रष्टुम् अर्हसि ॥

bāṣpam āpatitam dhairyāt nigrahītum tvam arhasi | maryādām sattva yuktānām dhṛtim na utsraṣṭum arhasi ||

व्यसने वा अर्थ कृच्छ्रे वा भये वा जीवितान्तगे । विमृशन् वै स्वया बुद्ध्या धृतिमान् न अवसीदति ॥

vyasane vā artha kṛcchre vā bhaye vā jīvitāntage | vimṛśan vai svayā buddhyā dhṛtimān na avasīdati ||

बालिशस् तु नरो नित्यम् वैक्लब्यम् योऽनुवर्तते । स मज्जति अवशः शोके भार आक्रान्ता इव नौः जले ॥

bāliśas tu naro nityam vaiklabyam yo'nuvartate | sa majjati avaśaḥ śoke bhāra ākrāntā iva nauḥ jale ||

एषो अन्जलिः मया बद्धः प्रणयात् त्वाम् प्रसादये । पौरुषम् श्रय शोकस्य न अन्तरम् दातुम् अर्हसि ॥

eṣo anjaliḥ mayā baddhaḥ praṇayāt tvām prasādaye | pauruṣam śraya śokasya na antaram dātum arhasi ||

ये शोकम् अनुवर्तन्ते न तेषाम् विद्यते सुखम् । तेजः च क्षीयते तेषाम् न त्वम् शोचितुम् अर्हसि ॥

ye śokam anuvartante na teṣām vidyate sukham | tejaḥ ca kṣīyate teṣām na tvam śocitum arhasi ||

शोकेन अभिप्रपन्नस्य जीविते च अपि संशयः । स शोकम् त्यज राजेन्द्र धैर्यम् आश्रय केवलम् ॥

śokena abhiprapannasya jīvite ca api saṃśayaḥ | sa śokam tyaja rājendra dhairyam āśraya kevalam ||

हितम् वयस्य भावेन ब्रूमि न उपदिशामि ते । वयस्यताम् पूजयन् मे न त्वम् शोचितुम् अर्हसि ॥

hitam vayasya bhāvena brūmi na upadiśāmi te | vayasyatām pūjayan me na tvam śocitum arhasi ||

मधुरम् सान्त्वितः तेन सुग्रीवेण स राघवः । मुखम् अश्रु परि क्लिन्नम् वस्त्र अन्तेन प्रमार्जयत् ॥

madhuram sāntvitaḥ tena sugrīveṇa sa rāghavaḥ | mukham aśru pari klinnam vastra antena pramārjayat ||

प्रकृतिः स्थः तु काकुत्स्थः सुग्रीव वचनात् प्रभुः । संपरिष्वज्य सुग्रीवम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥

prakṛtiḥ sthaḥ tu kākutsthaḥ sugrīva vacanāt prabhuḥ | saṃpariṣvajya sugrīvam idam vacanam abravīt ||

कर्तव्यम् यत् वयस्येन स्निग्धेन च हितेन च । अनुरूपम् च युक्तम् च कृतम् सुग्रीव तत् त्वया ॥

kartavyam yat vayasyena snigdhena ca hitena ca | anurūpam ca yuktam ca kṛtam sugrīva tat tvayā ||

एष च प्रकृतिः स्थः अहम् अनुनीतः त्वया सखे । दुर्लभो हि ईदृशो बन्धुः अस्मिन् काले विशेषतः ॥

eṣa ca prakṛtiḥ sthaḥ aham anunītaḥ tvayā sakhe | durlabho hi īdṛśo bandhuḥ asmin kāle viśeṣataḥ ||

किम् तु यत्नः त्वया कार्यो मैथिल्याः परिमार्गणे । राक्षसस्य च रौद्रस्य रावणस्य दुरात्मनः ॥

kim tu yatnaḥ tvayā kāryo maithilyāḥ parimārgaṇe | rākṣasasya ca raudrasya rāvaṇasya durātmanaḥ ||

मया च यद् अनुष्ठेयम् विस्रब्धेन तत् उच्यताम् । वर्षासु इव च सुक्षेत्रे सर्वम् संपद्यते तव ॥

mayā ca yad anuṣṭheyam visrabdhena tat ucyatām | varṣāsu iva ca sukṣetre sarvam saṃpadyate tava ||

मया च यदिदम् वाक्यम् अभिमानात् समीरितम् । तत् त्वया हरिशार्दूल तत् त्वम् इति उपधार्यताम् ॥

mayā ca yadidam vākyam abhimānāt samīritam | tat tvayā hariśārdūla tat tvam iti upadhāryatām ||

अनृतम् न उक्त पूर्वम् मे न च वक्ष्ये कदाचन । एतत् ते प्रतिजानामि सत्येन एव शपामि अहम् ॥

anṛtam na ukta pūrvam me na ca vakṣye kadācana | etat te pratijānāmi satyena eva śapāmi aham ||

ततः प्रहृष्टः सुग्रीवः वानरैः सचिवैः सह । राघवस्य वचः श्रुत्वा प्रतिज्ञातम् विशेषतः ॥

tataḥ prahṛṣṭaḥ sugrīvaḥ vānaraiḥ sacivaiḥ saha | rāghavasya vacaḥ śrutvā pratijñātam viśeṣataḥ ||

एवम् एकान्त संपृक्तौ ततः तौ नर वानरौ । उभौ अन्योन्य सदृशम् सुख दुःखम् अभाष्ताम् ॥

evam ekānta saṃpṛktau tataḥ tau nara vānarau | ubhau anyonya sadṛśam sukha duḥkham abhāṣtām ||

महानुभावस्य वचो निशम्यहरिर् नृपाणाम् अधिपस्य तस्य । कृतम् स मेने हरिवीर मुख्यःतदा च कार्यम् हृदयेन विद्वान् ॥

mahānubhāvasya vaco niśamyaharir nṛpāṇām adhipasya tasya | kṛtam sa mene harivīra mukhyaḥtadā ca kāryam hṛdayena vidvān ||