Sarga 49

अथ अंगदः तदा सर्वान् वानरान् इदम् अब्रवीत् । परिश्रान्तो महा प्राज्ञः समाश्वास्य शनैर् वचः ॥

atha aṃgadaḥ tadā sarvān vānarān idam abravīt | pariśrānto mahā prājñaḥ samāśvāsya śanair vacaḥ ||

वनानि गिरयो नद्यो दुर्गाणि गहनानि च । दरी गिरि गुहाः चैव विचिता नः समंततः ॥

vanāni girayo nadyo durgāṇi gahanāni ca | darī giri guhāḥ caiva vicitā naḥ samaṃtataḥ ||

तत्र तत्र सह अस्माभिः जानकी न च दृश्यते । तथा रक्षः अपहर्ता च सीतायाः चैव दुष्कृती ॥

tatra tatra saha asmābhiḥ jānakī na ca dṛśyate | tathā rakṣaḥ apahartā ca sītāyāḥ caiva duṣkṛtī ||

कालः च नः महान् यातः सुग्रीवः च उग्र शासनः । तस्मात् भवन्तः सहिता विचिन्वन्तु समंततः ॥

kālaḥ ca naḥ mahān yātaḥ sugrīvaḥ ca ugra śāsanaḥ | tasmāt bhavantaḥ sahitā vicinvantu samaṃtataḥ ||

विहाय तन्द्रीम् शोकम् च निद्राम् चैव समुत्थिताम् । विचिनुध्वम् तथा सीताम् पश्यामो जनक आत्मजाम् ॥

vihāya tandrīm śokam ca nidrām caiva samutthitām | vicinudhvam tathā sītām paśyāmo janaka ātmajām ||

अनिर्वेदम् च दाक्ष्यम् च मनसः च अपराजयम् । कार्य सिद्धि कराणि आहुः तस्मात् एतत् ब्रवीमि अहम् ॥

anirvedam ca dākṣyam ca manasaḥ ca aparājayam | kārya siddhi karāṇi āhuḥ tasmāt etat bravīmi aham ||

अद्य अपि इदम् वनम् दुर्गम् विचिन्वन्तु वन ओकसः । खेदम् त्यक्त्वा पुनः सर्वम् वनम् एतत् विचिन्वताम् ॥

adya api idam vanam durgam vicinvantu vana okasaḥ | khedam tyaktvā punaḥ sarvam vanam etat vicinvatām ||

अवश्यम् कुर्वताम् दृश्यते कर्मणः फलम् । परम् निर्वेदम् आगम्य न हि नः मीलनम् क्षमम् ॥

avaśyam kurvatām dṛśyate karmaṇaḥ phalam | param nirvedam āgamya na hi naḥ mīlanam kṣamam ||

सुग्रीवः क्रोधनो राजा तीक्ष्ण दण्डः च वानराः । भेतव्यम् तस्य सततम् रामस्य च महात्मनः ॥

sugrīvaḥ krodhano rājā tīkṣṇa daṇḍaḥ ca vānarāḥ | bhetavyam tasya satatam rāmasya ca mahātmanaḥ ||

हितार्थम् एतत् उक्तम् वः क्रियताम् यदि रोचते । उच्यताम् हि क्षमम् यत् तत् सर्वेषाम् एव वानराः ॥

hitārtham etat uktam vaḥ kriyatām yadi rocate | ucyatām hi kṣamam yat tat sarveṣām eva vānarāḥ ||

अंगदस्य वचः श्रुत्वा वचनम् गंधमादनः । उवाच व्यक्तया वाचा पिपासा श्रम खिन्नया ॥

aṃgadasya vacaḥ śrutvā vacanam gaṃdhamādanaḥ | uvāca vyaktayā vācā pipāsā śrama khinnayā ||

सदृशम् खलु वः वाक्यम् अंगदो यत् उवाच ह । हितम् च एव अनुकूलम् च क्रियताम् अस्य भाषितम् ॥

sadṛśam khalu vaḥ vākyam aṃgado yat uvāca ha | hitam ca eva anukūlam ca kriyatām asya bhāṣitam ||

पुनः मार्गामहे शैलान् कन्दराम् च शिलान् तथा । काननानि च शून्यानि गिरि प्रस्रवणानि च ॥

punaḥ mārgāmahe śailān kandarām ca śilān tathā | kānanāni ca śūnyāni giri prasravaṇāni ca ||

यथा उद्दिष्ठानि सर्वाणि सुग्रीवेण महात्मना । विचिन्वन्तु वनम् सर्वे गिरि दुर्गाणि संगताः ॥

yathā uddiṣṭhāni sarvāṇi sugrīveṇa mahātmanā | vicinvantu vanam sarve giri durgāṇi saṃgatāḥ ||

ततः समुत्थाय पुनः वानराः ते महाबलाः । विन्ध्य कानन संकीर्णाम् विचेरुर् दक्षिणाम् दिशम् ॥

tataḥ samutthāya punaḥ vānarāḥ te mahābalāḥ | vindhya kānana saṃkīrṇām vicerur dakṣiṇām diśam ||

ते शारद अभ्र प्रतिमम् श्रीमत् रजत पर्वतम् । शृंगवन्तम् दरीवंतम् अधिरुह्य च वानराः ॥

te śārada abhra pratimam śrīmat rajata parvatam | śṛṃgavantam darīvaṃtam adhiruhya ca vānarāḥ ||

तत्र लोध्र वनम् रम्यम् सप्त पर्ण वनानि च । विचिन्वन्तो हरि वराः सीता दर्शन कान्क्षिणः ॥

tatra lodhra vanam ramyam sapta parṇa vanāni ca | vicinvanto hari varāḥ sītā darśana kānkṣiṇaḥ ||

तस्य अग्रम् अधिरूढाः ते श्रान्ता विपुल विक्रमाः । न पश्यन्ति स्म वैदेहीम् रामस्य महिषीम् प्रियाम् ॥

tasya agram adhirūḍhāḥ te śrāntā vipula vikramāḥ | na paśyanti sma vaidehīm rāmasya mahiṣīm priyām ||

ते तु दृष्टि गतम् दृष्ट्वा तम् शैलम् बहु कंदरम् । अध्यारोहन्त हरयो वीक्षमाणाः समंततः ॥

te tu dṛṣṭi gatam dṛṣṭvā tam śailam bahu kaṃdaram | adhyārohanta harayo vīkṣamāṇāḥ samaṃtataḥ ||

अवरुह्य ततो भूमिम् श्रान्ता विगत चेतसः । स्थित्वा मुहूर्तम् तत्र अथ वृक्ष मूलम् उपाश्रिताः ॥

avaruhya tato bhūmim śrāntā vigata cetasaḥ | sthitvā muhūrtam tatra atha vṛkṣa mūlam upāśritāḥ ||

ते मुहूर्तम् समाश्वस्ताः किंचित् भग्न परिश्रमाः । पुनर् एव उद्यताः कृत्स्नाम् मार्गितुम् दक्षिणाम् दिशम् ॥

te muhūrtam samāśvastāḥ kiṃcit bhagna pariśramāḥ | punar eva udyatāḥ kṛtsnām mārgitum dakṣiṇām diśam ||

हनुमत् प्रमुखाः ते तु प्रस्थिताः प्लवग ऋषभाः । विंध्यम् एव आदितः कृत्वा विचेरुः ते समंततः ॥

hanumat pramukhāḥ te tu prasthitāḥ plavaga ṛṣabhāḥ | viṃdhyam eva āditaḥ kṛtvā viceruḥ te samaṃtataḥ ||