Ramayana · Sarga 4.47

Sarga 47

सर्गः 47

Return of Satavali, Vinata and Sushena with no news of Sita

In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.

47.1VR-4-47-1

दर्शनार्थम् तु वैदेह्याः सर्वतः कपि कुंजराः । व्यादिष्टाः कपि राजेन यथा उक्तम् जग्मुर् अंजसा ॥

darśanārtham tu vaidehyāḥ sarvataḥ kapi kuṃjarāḥ | vyādiṣṭāḥ kapi rājena yathā uktam jagmur aṃjasā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

कपिराजेनby the king of monkeysव्यादिष्टाःcommandedकपियूधपाःleaders of vanara troopsयथोक्तम्as instructedवैदेह्याःVaidehi'sदर्शनार्थम्to look forअञ्जसाswiftlyसर्वतःall directionsजग्मुःwent.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe leaders of vanara troops went fast in all directions to look for Vaidehi following the instructions of the king of vanaras.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वानरराज के द्वारा समस्त दिशाओं की ओर जाने की आज्ञा पाकर वे सभी श्रेष्ठ वानर, जिनके लिये जिस ओर जाने का आदेश मिला था उसी ओर विदेहकुमारी सीता का पता लगाने के लिये उत्साहपूर्वक चल दिये

Hinglish

47.2VR-4-47-2

ते सरांसि सरित् कक्षान् आकाशम् नगराणि च । नदी दुर्गान् तथा शैलान् विचिन्वन्ति समन्ततः ॥

te sarāṃsi sarit kakṣān ākāśam nagarāṇi ca | nadī durgān tathā śailān vicinvanti samantataḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

तेtheyसरांसिtanksसरित: कक्षान्bottom of riversआकाशम्skyनगराणि चand townsतथाsimilarlyनदीदुर्गान्forts surrounded by riversशैलान्mountainsसमन्ततःevery whereविचिन्वन्तिlooking for.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThey went looking everywhere in the tanks, in the bottom of rivers, in towns, in the sky and similarly in inaccessible rivers, mountains, and forts surrounded by rivers.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वे सरोवरों, सरिताओं, लतामण्डपों, खुले स्थानों और नगरों में तथा नदियों के कारण दुर्गम प्रदेशों में सब ओर घूम-फिरकर सीता की खोज करने लगे

Hinglish

47.3VR-4-47-3

सुग्रीवेण समाख्याताः सर्वे वानर यूथपाः । तत्र देशान् प्रविचिन्वन्ति स शैल वन काननान् ॥

sugrīveṇa samākhyātāḥ sarve vānara yūthapāḥ | tatra deśān pravicinvanti sa śaila vana kānanān ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

सुग्रीवेणby Sugrivaसमाख्याताःinstructedसर्वेallवानरयूथपाःvanara troop leadersसशैलवनकाननान्including forests and mountainsप्रदेशान्placesविचिन्वन्तिsearched.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe troop leaders of the monkeys instructed by Sugriva searched in all places including mountains and forests.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)सुग्रीव ने जिन्हें आज्ञा दी थी, वे सभी वानरयूथपति अपनी-अपनी दिशाओं के पर्वत, वन और काननोंसहित सम्पूर्ण देशों की छानबीन करने लगे

Hinglish

47.4VR-4-47-4

विचिन्त्य दिवसम् सर्वे सीता अधिगमने धृताः । समायान्ति स्म मेदिन्याम् निशा कालेषु वानराः ॥

vicintya divasam sarve sītā adhigamane dhṛtāḥ | samāyānti sma medinyām niśā kāleṣu vānarāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

सर्वेallवानराःmonkeysसीताधिगमनेin search of Sitaधृताःdeterminedदिवसम्all dayविचित्यafter searchingनिशाकालेषुduring nights alsoमेदिन्याम्on the groundसमायान्ति स्मused to meet one another.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe monkeys used to search for Sita all day determinedly and at night assemble at one place.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)सीताजी का पता लगाने की निश्चित इच्छा मन में लिये वे सब वानर दिनभर इधर-उधर अन्वेषण करते और रात के समय किसी नियत स्थान पर एकत्र हो जाते थे

Hinglish

47.5VR-4-47-5

सर्व ऋतुकान् च देशेषु वानराः स फलान् द्रुमान् । आसाद्य रजनीम् शय्याम् चक्रुः सर्वेषु अहस्सु ते ॥

sarva ṛtukān ca deśeṣu vānarāḥ sa phalān drumān | āsādya rajanīm śayyām cakruḥ sarveṣu ahassu te ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

ते वानराःthose monkeysसर्वेषु अहस्सुall dayसर्वर्तुकामान्in all seasonsसफलद्रुमान्fruitbearing treesदेशेषुin countriesआसाद्यhaving reachedरजनीम्in the nightशय्याम्resting placeचक्रुःthey made.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe monkeys would search all day and by night reach for rest the branches of the trees that bear fruits in all seasons.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)सारे दिन भिन्न-भिन्न देशों में घूम-फिरकर वे वानर सभी ऋतुओं में फल देने वाले वृक्षों के पास जाकर रात को वहीं सोया अथवा विश्राम किया करते थे

Hinglish

47.6VR-4-47-6

तत् अहः प्रथमम् कृत्वा मासे प्रस्रवणम् गताः । कपि राजेन संगम्य निराशाः कपि कुंजराः ॥

tat ahaḥ prathamam kṛtvā māse prasravaṇam gatāḥ | kapi rājena saṃgamya nirāśāḥ kapi kuṃjarāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

तत् अहःthat dayप्रथमम्firstकृत्वाhaving passed offमासेin the monthकपियूधपाःmonkey leadersनिराशाःdisappointedप्रस्रवणम्mountain Prasravanaगताःgoneकपिराजेनby the king of vanarasसङ्गम्यafter meeting.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe monkey leaders thus spent a month doing what they did daily and returning disappointed, met the monkey king on mount Prasravana.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)जाने के दिन को पहला दिन मानकर एक मास पूर्ण होने तक वे श्रेष्ठ वानर निराश हो लौट आये और कपिराज सुग्रीव से मिलकर प्रस्रवणगिरि पर ठहर गये

Hinglish

47.7VR-4-47-7

विचित्य तु दिशम् पूर्वाम् यथा उक्ताम् सचिवैः सह । अदृष्ट्वा विनतः सीताम् आजगाम महाबलः ॥

vicitya tu diśam pūrvām yathā uktām sacivaiḥ saha | adṛṣṭvā vinataḥ sītām ājagāma mahābalaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

महाबलःpowerfulविनतःVinataसचिवैः सहalong with the ministersयथोक्ताम्as instructedपूर्वां दिशम्eastern sideविचित्यhaving searchedसीताम्Sitaअदृष्ट्वाnot able to seeआजगामreturned.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving searched for Sita as instructed by Sugriva, powerful Vinita returned along with the ministers unable to find Sita.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)महाबली विनत अपने मन्त्रियों के साथ पहले बताये अनुसार पूर्व दिशा में खोज करके वहाँ सीता को न पाकर किष्किन्धा लौट आये

Hinglish

47.8VR-4-47-8

दिशम् अपि उत्तराम् सर्वाम् विविच्य स महाकपिः । आगतः सह सैन्येन वीरः शतबलिः तदा ॥

diśam api uttarām sarvām vivicya sa mahākapiḥ | āgataḥ saha sainyena vīraḥ śatabaliḥ tadā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

तदाthenवीरःheroमहाकपिःgreat monkeyशतबलःSatabalaसैन्येन सहwith the armyसर्वाम्allउत्तरां दिशम्northern directionविचित्यafter searchingआगतःcame back.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen the great monkey hero Satabali came back from the northern direction along with the army after searching in vain for Sita.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)महाकपि शतबलि सारी उत्तर दिशा की छानबीन करके भयभीत हो तत्काल सेनासहित किष्किन्धा आ गये

Hinglish

47.9VR-4-47-9

सुषेणः पश्चिमाम् आशाम् विविच्य सह वानरैः । समेत्य मासे पूर्णे तु सुग्रीवम् उपचक्रमे ॥

suṣeṇaḥ paścimām āśām vivicya saha vānaraiḥ | sametya māse pūrṇe tu sugrīvam upacakrame ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

सुषेणःSushenaवानरैस्सहalong with the monkeysपश्चिमाम् आशाम्western sideविचित्यhaving searchedमासेin a monthसम्पूर्णेwhen completedसमेत्यafter coming backसुग्रीवम्Sugrivaउपचक्रमेreported.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSushena searched for a full month in the western quarter along with the monkeys and returned to report to Sugriva.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वानरों सहित सुषेण भी पश्चिम दिशा का अनुसंधान करके वहाँ सीता को न पाकर एक मास पूर्ण होने पर सुग्रीव के पास चले आये

Hinglish

47.10VR-4-47-10

तम् प्रस्रवण पृष्ठस्थम् समासाद्य अभिवाद्य च । आसीनम् सह रामेण सुग्रीवम् इदम् अब्रुवन् ॥

tam prasravaṇa pṛṣṭhastham samāsādya abhivādya ca | āsīnam saha rāmeṇa sugrīvam idam abruvan ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

रामेण सहalong with Ramaआसीनम्seatedप्रस्रवणपृष्ठस्थम्on the Prasravana mountainसुग्रीवम्Sugrivaआसाद्यcame nearअभिवाद्य चand offered salutationsइदम्thusअब्रवीत्spoke.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetSushena came to Sugriva, seated with Rama at Prasravana mountain, offered salutations and spoke:

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)प्रस्रवणगिरि पर श्रीरामचन्द्रजी के साथ बैठे हुए सुग्रीव के पास आकर सब वानरों ने उन्हें प्रणाम किया और इस प्रकार कहा—

Hinglish

47.11VR-4-47-11

विचिताः पर्वताः सर्वे वनानि गहनानि च । निम्नगाः सागर अन्ताः च सर्वे जनपदाः तथा ॥

vicitāḥ parvatāḥ sarve vanāni gahanāni ca | nimnagāḥ sāgara antāḥ ca sarve janapadāḥ tathā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

सर्वेallपर्वताःmountainsविचिताःare searchedगहनानिinacccessibleवनानि चforests alsoनिम्नगाःriversसागरान्ताश्चin the seasयेthoseजनपदाश्चcountry sideसर्वेevery where.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'We searched for her in the mountains, in inaccessible forests, in rivers and seas and also the countryside.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘राजन्! हमने समस्त पर्वत, घने जंगल, समुद्रपर्यन्त नदियाँ, सम्पूर्ण देश, आपकी बतायी हुई सारी गुफाएँ तथा लतावितान से व्याप्त हुई झाड़ियाँ भी खोज डालीं

This Hindi translation covers verses 47.11–47.12 together.

Hinglish

47.12VR-4-47-12

गुहाः च विचिताः सर्वा याः च ते परिकीर्तिताः । विचिताः च महागुल्मा लता वितत संतताः ॥

guhāḥ ca vicitāḥ sarvā yāḥ ca te parikīrtitāḥ | vicitāḥ ca mahāgulmā latā vitata saṃtatāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

सर्वाःallत्वयाby yourपरिकीर्तिताःmentionedयाःthoseगुहाःcavesविचिताःsearchedलताविततसन्तताःfilled with extensive vinesमहागुल्माःand huge bushesविचिताःare searched.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'We searched for her in the caves, in places filled with extensive vines and huge bushes and in all places mentioned by you.

HinglishHindi is translated together with verse 47.11

47.13VR-4-47-13

गहनेषु च देशेषु दुर्गेषु विषमेषु च । सत्त्वानि अतिप्रमाणानि विचितानि हतानि च । ये चैव गहना देशा विचिताः ते पुनः पुनः ॥

gahaneṣu ca deśeṣu durgeṣu viṣameṣu ca | sattvāni atipramāṇāni vicitāni hatāni ca | ye caiva gahanā deśā vicitāḥ te punaḥ punaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

गहनेषुin the interiorsदुर्गेषुinaccessibleविषमेषु चand unevenplacesदेशेषुlocationsअतिप्रमाणानिvery hugeसत्त्वानिbeingsविचितानिsearchedहतानि चkilledगहनाःdifficult interiorsयेthoseदेशाःplacesतेthoseपुनः पुनःagain and againविचिताःsearched.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'We searched again and again the interior, inaccessible and uneven locations,and killed huge animals. We searched in regions difficult to penetrate.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘घने वनों, विभिन्न देशों, दुर्गम स्थानों और ऊँची ऊँची भूमियों में भी ढूँढ़ा है। बड़े-बड़े प्राणियों की भी तलाशी ली और उन्हें मार डाला। जो-जो प्रदेश घने और दुर्गम जान पड़े, वहाँ बारंबार खोज की (किंतु कहीं भी सीताजी का पता न लगा)

Hinglish

47.14VR-4-47-14

उदार सत्त्व अभिजनो हनूमान्स मैथिलीम् ज्ञास्यसि वानरेन्द्र । दिशम् तु याम् एव गता तु सीताताम् आस्थितो वायु सुतो हनूमान् ॥

udāra sattva abhijano hanūmānsa maithilīm jñāsyasi vānarendra | diśam tu yām eva gatā tu sītātām āsthito vāyu suto hanūmān ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

वानरेन्द्रO king of monkeysउदारसत्त्वाभिजनःexhalted by strength and birthसःthatमहात्माgreat personमैथिलीम्Maithiliद्रक्ष्यतिwill seeसीताsitaयाम् एवwhicheverदिशम्directionगताis takenताम्thatवायुसुतःson of the Windgodहनुमान्Hanumanआस्थितःhe has set out.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'O king of monkeys we hope, his exhalted highness, the mighty vanara, son of the Windgod, Hanuman has gone in the direction in which Maithili has been carried off. He alone will find Sita and come back.' इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तचत्वारिंशस्सर्गः।। Thus ends the fortyseventh sarga in Kishkindakanda of the first epic, the Holy Ramayana composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वानरराज! वायुपुत्र हनुमान् परम शक्तिमान् और कुलीन हैं। वे ही मिथिलेशकुमारी का पता लगा सकेंगे; क्योंकि वे उसी दिशा में गये हैं, जिधर सीता गयी हैं’

Hinglish