Sarga 37

एवम् उक्तः तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना । हनूमन्तम् स्थितम् पार्श्वे वचनम् च इदम् अब्रवीत् ॥

evam uktaḥ tu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā | hanūmantam sthitam pārśve vacanam ca idam abravīt ||

महेन्द्र हिमवत् विंध्य कैलास शिखरेषु च । मन्दरे पाण्डु शिखरे पंच शैलेषु ये स्थिताः ॥

mahendra himavat viṃdhya kailāsa śikhareṣu ca | mandare pāṇḍu śikhare paṃca śaileṣu ye sthitāḥ ||

तरुण आदित्य वर्णेषु भ्राजमानेषु नित्यशः । पर्वतेषु समुद्र अंते पश्चिमस्याम् तु ये दिशि ॥

taruṇa āditya varṇeṣu bhrājamāneṣu nityaśaḥ | parvateṣu samudra aṃte paścimasyām tu ye diśi ||

आदित्य भवने चैव गिरौ संध्या अभ्र संनिभे । पद्म ताल वनम् भीमाः संश्रिता हरि पुंगवाः ॥

āditya bhavane caiva girau saṃdhyā abhra saṃnibhe | padma tāla vanam bhīmāḥ saṃśritā hari puṃgavāḥ ||

अंजन अंबुद संकाशाः कुंजर प्रतिम ओजसः । अंजने पर्वते चैव ये वसन्ति प्लवंगमाः ॥

aṃjana aṃbuda saṃkāśāḥ kuṃjara pratima ojasaḥ | aṃjane parvate caiva ye vasanti plavaṃgamāḥ ||

महाशैल गुहा आवासा वानराः कनक प्रभाः । मेरु पार्श्व गताः चैव ये च धूम्र गिरिम् श्रिताः ॥

mahāśaila guhā āvāsā vānarāḥ kanaka prabhāḥ | meru pārśva gatāḥ caiva ye ca dhūmra girim śritāḥ ||

तरुण आदित्य वर्णाः च पर्वते ये महाअरुणे । पिबंतो मधु मैरेयम् भीम वेगाः प्लवंगमाः ॥

taruṇa āditya varṇāḥ ca parvate ye mahāaruṇe | pibaṃto madhu maireyam bhīma vegāḥ plavaṃgamāḥ ||

वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च । तापस आश्रम रम्येषु वन अन्तेषु समंततः ॥

vaneṣu ca suramyeṣu sugandhiṣu mahatsu ca | tāpasa āśrama ramyeṣu vana anteṣu samaṃtataḥ ||

तान् तान् त्वम् आनय क्षिप्रम् पृथिव्याम् सर्व वानरान् । साम दान आदिभिः कल्पैः वानरैः वेगवत्तरैः ॥

tān tān tvam ānaya kṣipram pṛthivyām sarva vānarān | sāma dāna ādibhiḥ kalpaiḥ vānaraiḥ vegavattaraiḥ ||

प्रेषिताः प्रथमम् ये च मया आज्ञाताः महाजवाः । त्वरण अर्थम् तु भूयः त्वम् संप्रेषय हरीश्वरान् ॥

preṣitāḥ prathamam ye ca mayā ājñātāḥ mahājavāḥ | tvaraṇa artham tu bhūyaḥ tvam saṃpreṣaya harīśvarān ||

ये प्रसक्ताः च कामेषु दीर्घ सूत्राः च वानराः । इह आनयस्व तान् शीघ्रम् सर्वान् एव कपीश्वरान् ॥

ye prasaktāḥ ca kāmeṣu dīrgha sūtrāḥ ca vānarāḥ | iha ānayasva tān śīghram sarvān eva kapīśvarān ||

अहोभिः दशभिः ये च न आगच्छन्ति मम आज्ञया । हन्तव्याः ते दुरात्मानो राज शासन दूषकाः ॥

ahobhiḥ daśabhiḥ ye ca na āgacchanti mama ājñayā | hantavyāḥ te durātmāno rāja śāsana dūṣakāḥ ||

शतानि अथ सहस्राणि कोट्यः च मम शासनात् । प्रयान्तु कपि सिंहानाम् निदिशे मम ये स्थिताः ॥

śatāni atha sahasrāṇi koṭyaḥ ca mama śāsanāt | prayāntu kapi siṃhānām nidiśe mama ye sthitāḥ ||

मेघ पर्वत संकाशाः छादयन्त इव अंबरम् । घोर रूपाः कपि श्रेष्ठा यान्तु मत् शासनात् इतः ॥

megha parvata saṃkāśāḥ chādayanta iva aṃbaram | ghora rūpāḥ kapi śreṣṭhā yāntu mat śāsanāt itaḥ ||

ते गतिज्ञा गतिम् गत्वा पृथिव्याम् सर्व वानराः । आनयंतु हरीन् सर्वान् त्वरिताः शासनान् मम ॥

te gatijñā gatim gatvā pṛthivyām sarva vānarāḥ | ānayaṃtu harīn sarvān tvaritāḥ śāsanān mama ||

तस्य वानर राजस्य श्रुत्वा वायु सुतो वचः । दिक्षु सर्वासु विक्रान्तान् प्रेषयामास वानरान् ॥

tasya vānara rājasya śrutvā vāyu suto vacaḥ | dikṣu sarvāsu vikrāntān preṣayāmāsa vānarān ||

ते पदम् विष्णु विक्रान्तम् पतत्रि ज्योतिः अध्वगाः । प्रयाताः प्रहिता राज्ञा हरयः तु क्षणेन वै ॥

te padam viṣṇu vikrāntam patatri jyotiḥ adhvagāḥ | prayātāḥ prahitā rājñā harayaḥ tu kṣaṇena vai ||

ते समुद्रेषु गिरिषु वनेषु च सरःसु च । वानरा वानरान् सर्वान् राम हेतोः अचोदयन् ॥

te samudreṣu giriṣu vaneṣu ca saraḥsu ca | vānarā vānarān sarvān rāma hetoḥ acodayan ||

मृत्यु काल उपमस्य आज्ञाम् राज राजस्य वानराः । सुग्रीवस्य आययुः श्रुत्वा सुग्रीव भय शन्किताः ॥

mṛtyu kāla upamasya ājñām rāja rājasya vānarāḥ | sugrīvasya āyayuḥ śrutvā sugrīva bhaya śankitāḥ ||

ततः ते अंजन संकाशा गिरेः तस्मात् महाजवाः । तिस्रः कोट्यः प्लवंगानाम् निर्ययुर् यत्र राघवः ॥

tataḥ te aṃjana saṃkāśā gireḥ tasmāt mahājavāḥ | tisraḥ koṭyaḥ plavaṃgānām niryayur yatra rāghavaḥ ||

अस्तम् गच्छति यत्र अर्कः तस्मिन् गिरिवरे रताः । संतप्त हेम वर्ण आभा तस्मात् कोट्यो दश च्युताः ॥

astam gacchati yatra arkaḥ tasmin girivare ratāḥ | saṃtapta hema varṇa ābhā tasmāt koṭyo daśa cyutāḥ ||

कैलास शिखरेभ्यः च सिंह केसर वर्चसाम् । ततः कोटि सहस्राणि वानराणाम् समागमन् ॥

kailāsa śikharebhyaḥ ca siṃha kesara varcasām | tataḥ koṭi sahasrāṇi vānarāṇām samāgaman ||

फल मूलेन जीवन्तो हिमवन्तम् उपाश्रिताः । तेषाम् कोटि सहस्राणाम् सहस्रम् समवर्तत ॥

phala mūlena jīvanto himavantam upāśritāḥ | teṣām koṭi sahasrāṇām sahasram samavartata ||

अंगारक समानानाम् भीमानाम् भीम कर्मणाम् । विंध्यात् वानर कोटीनाम् सहस्राणि अपतन् द्रुतम् ॥

aṃgāraka samānānām bhīmānām bhīma karmaṇām | viṃdhyāt vānara koṭīnām sahasrāṇi apatan drutam ||

क्षीर उद वेला निलयाः तमाल वन वासिनः । नारि केल अशनाः चैव तेषाम् संख्या न विद्यते ॥

kṣīra uda velā nilayāḥ tamāla vana vāsinaḥ | nāri kela aśanāḥ caiva teṣām saṃkhyā na vidyate ||

वनेभ्यो गह्वरेभ्यः च सरित्भ्यः च महाबलाः । आगच्छत् वानरी सेना पिबन्ति इव दिवा करम् ॥

vanebhyo gahvarebhyaḥ ca saritbhyaḥ ca mahābalāḥ | āgacchat vānarī senā pibanti iva divā karam ||

ये तु त्वरयितुम् याता वानराः सर्व वानरान् । ते वीरा हिमवत् शैले ददृशुः तम् महाद्रुमम् ॥

ye tu tvarayitum yātā vānarāḥ sarva vānarān | te vīrā himavat śaile dadṛśuḥ tam mahādrumam ||

तस्मिन् गिरि वरे पुण्ये यज्ञो माहेश्वरः पुरा । सर्व देव मनः तोषो बभूव सु मनोरमः ॥

tasmin giri vare puṇye yajño māheśvaraḥ purā | sarva deva manaḥ toṣo babhūva su manoramaḥ ||

अन्न निस्यंद जातानि मूलानि च फलानि च । अमृत स्वादु कल्पानि ददृशुः तत्र वानराः ॥

anna nisyaṃda jātāni mūlāni ca phalāni ca | amṛta svādu kalpāni dadṛśuḥ tatra vānarāḥ ||

तत् अन्न संभवम् दिव्यम् फलम् मूलम् मनोहरम् । यः कश्चित् सकृत् अश्नाति मासम् भवति तर्पितः ॥

tat anna saṃbhavam divyam phalam mūlam manoharam | yaḥ kaścit sakṛt aśnāti māsam bhavati tarpitaḥ ||

तानि मूलानि दिव्यानि फलानि च फल अशनाः । औषधानि च दिव्यानि जगृहुर् हरि पुंगवाः ॥

tāni mūlāni divyāni phalāni ca phala aśanāḥ | auṣadhāni ca divyāni jagṛhur hari puṃgavāḥ ||

तस्मात् च यज्ञ आयतनात् पुष्पाणि सुरभीणि च । आनिन्युर् वानरा गत्वा सुग्रीव प्रिय कारणात् ॥

tasmāt ca yajña āyatanāt puṣpāṇi surabhīṇi ca | āninyur vānarā gatvā sugrīva priya kāraṇāt ||

ते तु सर्वे हरिवराः पृथिव्याम् सर्व वानरान् । संचोदयित्वा त्वरितम् यूथानाम् जग्मुर् अग्रतः ॥

te tu sarve harivarāḥ pṛthivyām sarva vānarān | saṃcodayitvā tvaritam yūthānām jagmur agrataḥ ||

ते तु तेन मुहूर्तेन कपयः शीघ्र चारिणः । किष्किंधाम् त्वरया प्राप्ताः सुग्रीवो यत्र वानरः ॥

te tu tena muhūrtena kapayaḥ śīghra cāriṇaḥ | kiṣkiṃdhām tvarayā prāptāḥ sugrīvo yatra vānaraḥ ||

ते गृहीत्वा ओषधीः सर्वाः फल मूलम् च वानराः । तम् प्रतिग्राहयामासुर् वचनम् च इदम् अब्रुवन् ॥

te gṛhītvā oṣadhīḥ sarvāḥ phala mūlam ca vānarāḥ | tam pratigrāhayāmāsur vacanam ca idam abruvan ||

सर्वे परिसृताः शैलाः सरितः च वनानि च । पृथिव्याम् वानराः सर्वे शासनात् उपयान्ति ते ॥

sarve parisṛtāḥ śailāḥ saritaḥ ca vanāni ca | pṛthivyām vānarāḥ sarve śāsanāt upayānti te ||

एवम् श्रुत्वा ततो हृष्टः सुग्रीवः प्लवग अधिपः । प्रतिजग्राह च प्रीतः तेषाम् सर्वम् उपायनम् ॥

evam śrutvā tato hṛṣṭaḥ sugrīvaḥ plavaga adhipaḥ | pratijagrāha ca prītaḥ teṣām sarvam upāyanam ||