Sarga 38

प्रतिगृह्य च तत् सर्वम् उपानयम् उपाहृतम् । वानरान् सान्त्वयित्वा च सर्वान् एव व्यसर्जयत् ॥

pratigṛhya ca tat sarvam upānayam upāhṛtam | vānarān sāntvayitvā ca sarvān eva vyasarjayat ||

विसर्जयित्वा स हरीन् सहस्रान् तान् कृत कर्मणः । मेने कृतार्थम् आत्मानम् राघवम् च महाबलम् ॥

visarjayitvā sa harīn sahasrān tān kṛta karmaṇaḥ | mene kṛtārtham ātmānam rāghavam ca mahābalam ||

स लक्ष्मणो भीम बलम् सर्व वानर सत्तमम् । अब्रवीत् प्रश्रितम् वाक्यम् सुग्रीवम् संप्रहर्षयन् ॥

sa lakṣmaṇo bhīma balam sarva vānara sattamam | abravīt praśritam vākyam sugrīvam saṃpraharṣayan ||

किष्किंधाया विनिष्क्राम यदि ते सौम्य रोचते । तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा लक्ष्मणस्य सुभाषितम् ॥

kiṣkiṃdhāyā viniṣkrāma yadi te saumya rocate | tasya tat vacanam śrutvā lakṣmaṇasya subhāṣitam ||

सुग्रीवः परम प्रीतो वाक्यम् एतत् उवाच ह । एवम् भवतु गच्छामः स्थेयम् त्वत् शासने मया ॥

sugrīvaḥ parama prīto vākyam etat uvāca ha | evam bhavatu gacchāmaḥ stheyam tvat śāsane mayā ||

तम् एवम् उक्त्वा सुग्रीवो लक्ष्मणम् शुभ लक्षणम् । विसर्जयामास तदा तारा अद्याः च एव योषितः ॥

tam evam uktvā sugrīvo lakṣmaṇam śubha lakṣaṇam | visarjayāmāsa tadā tārā adyāḥ ca eva yoṣitaḥ ||

एहि इति उच्छैः हरि वरान् सुग्रीवः समुदाहरत् । तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा हरयः शीघ्रम् आययुः ॥

ehi iti ucchaiḥ hari varān sugrīvaḥ samudāharat | tasya tad vacanam śrutvā harayaḥ śīghram āyayuḥ ||

बद्ध अंजलि पुटाः सर्वे ये स्युः स्त्री दर्शन क्षमाः । तान् उवाच ततः प्राप्तान् राजा अर्क सदृश प्रभः ॥

baddha aṃjali puṭāḥ sarve ye syuḥ strī darśana kṣamāḥ | tān uvāca tataḥ prāptān rājā arka sadṛśa prabhaḥ ||

उपस्थापयत क्षिप्रम् शिबिकाम् मम वानराः । श्रुत्वा तु वचनम् तस्य हरयः शीघ्र विक्रमाः ॥

upasthāpayata kṣipram śibikām mama vānarāḥ | śrutvā tu vacanam tasya harayaḥ śīghra vikramāḥ ||

समुपस्थापयामासुः शिबिकाम् प्रिय दर्शनाम् । ताम् उपस्थापिताम् दृष्ट्वा शिबिकाम् वानराधिपः ॥

samupasthāpayāmāsuḥ śibikām priya darśanām | tām upasthāpitām dṛṣṭvā śibikām vānarādhipaḥ ||

लक्ष्मण आरुह्यताम् शीघ्रम् इति सौमित्रिम् अब्रवीत् । इति उक्त्वा कांचनम् यानम् सुग्रीवः सूर्य सन्निभम् ॥

lakṣmaṇa āruhyatām śīghram iti saumitrim abravīt | iti uktvā kāṃcanam yānam sugrīvaḥ sūrya sannibham ||

बहुभिः हरिभिः युक्तम् आरुरोह स लक्ष्मणः । पाण्डुरेण आतपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ॥

bahubhiḥ haribhiḥ yuktam āruroha sa lakṣmaṇaḥ | pāṇḍureṇa ātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani ||

शुक्लैः च वाल व्यजनैः धूयमानैः समंततः । शंख भेरी निनादैः च वन्दिभिः च अभिवन्दितः ॥

śuklaiḥ ca vāla vyajanaiḥ dhūyamānaiḥ samaṃtataḥ | śaṃkha bherī ninādaiḥ ca vandibhiḥ ca abhivanditaḥ ||

निर्ययौ प्राप्य सुग्रीवो राज्य श्रियम् अनुत्तमाम् । स वानर शतैः तीष्क्णैः बहुभिः शस्त्र पाणिभिः ॥

niryayau prāpya sugrīvo rājya śriyam anuttamām | sa vānara śataiḥ tīṣkṇaiḥ bahubhiḥ śastra pāṇibhiḥ ||

परिकीर्णो ययौ तत्र यत्र रामो व्यवस्थितः । स तम् देशम् अनुप्राप्य श्रेष्ठम् राम निषेवितम् ॥

parikīrṇo yayau tatra yatra rāmo vyavasthitaḥ | sa tam deśam anuprāpya śreṣṭham rāma niṣevitam ||

अवातरत् महातेजाः शिबिकायाः स लक्ष्मणः । आसाद्य च ततो रामम् कृत अंजलि पुटो अभवत् ॥

avātarat mahātejāḥ śibikāyāḥ sa lakṣmaṇaḥ | āsādya ca tato rāmam kṛta aṃjali puṭo abhavat ||

कृत अंजलौ स्थिते तस्मिन् वानराः च अभवन् तथा । तटाकम् इव तम् दृष्ट्वा रामः कुड्मल पंकजम् ॥

kṛta aṃjalau sthite tasmin vānarāḥ ca abhavan tathā | taṭākam iva tam dṛṣṭvā rāmaḥ kuḍmala paṃkajam ||

वानराणाम् महत् सैन्यम् सुग्रीवे प्रीतिमान् अभूत् । पादयोः पतितम् मूर्ध्ना तम् उत्थाप्य हरीश्वरम् ॥

vānarāṇām mahat sainyam sugrīve prītimān abhūt | pādayoḥ patitam mūrdhnā tam utthāpya harīśvaram ||

प्रेम्णा च बहुमानात् च राघवः परिषस्वजे । परिष्वज्य च धर्मात्मा निषीद इति ततो अब्रवीत् ॥

premṇā ca bahumānāt ca rāghavaḥ pariṣasvaje | pariṣvajya ca dharmātmā niṣīda iti tato abravīt ||

निषण्णम् तम् ततो दृष्ट्वा क्षितौ रामो अब्रवीत् ततः । धर्मम् अर्थम् च कामम् च काले यः तु निषेवते ॥

niṣaṇṇam tam tato dṛṣṭvā kṣitau rāmo abravīt tataḥ | dharmam artham ca kāmam ca kāle yaḥ tu niṣevate ||

विभज्य सततम् वीर स राजा हरिसत्तम । हित्वा धर्मम् तथा अर्थम् च कामम् यः तु निषेवते ॥

vibhajya satatam vīra sa rājā harisattama | hitvā dharmam tathā artham ca kāmam yaḥ tu niṣevate ||

स वृक्ष अग्रे यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते । अमित्राणाम् वधे युक्तो मित्राणाम् संग्रहे रतः ॥

sa vṛkṣa agre yathā suptaḥ patitaḥ pratibudhyate | amitrāṇām vadhe yukto mitrāṇām saṃgrahe rataḥ ||

त्रिवर्ग फल भोक्ता च राजा धर्मेण युज्यते । उद्योग समयः तु एष प्राप्तः शत्रु निषूदन ॥

trivarga phala bhoktā ca rājā dharmeṇa yujyate | udyoga samayaḥ tu eṣa prāptaḥ śatru niṣūdana ||

संचिंत्यताम् हि पिंगेश हरिभिः सह मंत्रिभिः । एवम् उक्तः तु सुग्रीवो रामम् वचनम् अब्रवीत् ॥

saṃciṃtyatām hi piṃgeśa haribhiḥ saha maṃtribhiḥ | evam uktaḥ tu sugrīvo rāmam vacanam abravīt ||

प्रनष्टा श्रीः च कीर्तिः च कपि राज्यम् च शाश्वतम् । त्वत् प्रसादात् महाबाहो पुनः प्राप्तम् इदम् मया ॥

pranaṣṭā śrīḥ ca kīrtiḥ ca kapi rājyam ca śāśvatam | tvat prasādāt mahābāho punaḥ prāptam idam mayā ||

तव देव प्रसदात् च भ्रातुः च जयताम् वर । कृतम् न प्रतिकुर्यात् यः पुरुषाणाम् स दूषकः ॥

tava deva prasadāt ca bhrātuḥ ca jayatām vara | kṛtam na pratikuryāt yaḥ puruṣāṇām sa dūṣakaḥ ||

एते वानर मुख्याः च शतशः शत्रु सूदन । प्राप्ताः च आदाय बलिनः पृथिव्याम् सर्व वानरान् ॥

ete vānara mukhyāḥ ca śataśaḥ śatru sūdana | prāptāḥ ca ādāya balinaḥ pṛthivyām sarva vānarān ||

ऋक्षाः च वानराः शूरा गोलांगूलाः च राघव । कांतार वन दुर्गाणाम् अभिज्ञा घोर दर्शनाः ॥

ṛkṣāḥ ca vānarāḥ śūrā golāṃgūlāḥ ca rāghava | kāṃtāra vana durgāṇām abhijñā ghora darśanāḥ ||

देव गन्धर्व पुत्राः च वानराः काम रूपिणः । स्वैः स्वैः परिवृताः सैन्यैः वर्तन्ते पथि राघव ॥

deva gandharva putrāḥ ca vānarāḥ kāma rūpiṇaḥ | svaiḥ svaiḥ parivṛtāḥ sainyaiḥ vartante pathi rāghava ||

शतैः शत सहस्रैः च कोटिभिः च प्लवंगमाः । अयुतैः च आवृता वीरा शंकुभिः च परंतप ॥

śataiḥ śata sahasraiḥ ca koṭibhiḥ ca plavaṃgamāḥ | ayutaiḥ ca āvṛtā vīrā śaṃkubhiḥ ca paraṃtapa ||

अर्बुदैः अर्बुद शतैः मध्यैः च अन्तैः च वानराः । समुद्राः च परार्धाः च हरयो हरि यूथपाः ॥

arbudaiḥ arbuda śataiḥ madhyaiḥ ca antaiḥ ca vānarāḥ | samudrāḥ ca parārdhāḥ ca harayo hari yūthapāḥ ||

आगमिष्यन्ति ते राजन् महेन्द्र सम विक्रमाः । मेघ पर्वत संकाशा मेरु विन्ध्य कृत आलयाः ॥

āgamiṣyanti te rājan mahendra sama vikramāḥ | megha parvata saṃkāśā meru vindhya kṛta ālayāḥ ||

ते त्वाम् अभिगमिष्यन्ति राक्षसम् योद्धुम् आहवे । निहत्य रावणम् युद्धे हि आनयिष्यन्ति मैथिलीम् ॥

te tvām abhigamiṣyanti rākṣasam yoddhum āhave | nihatya rāvaṇam yuddhe hi ānayiṣyanti maithilīm ||

ततः समुद्योगम् अवेक्ष्य वीर्यवान्हरि प्रवीरस्य निदेश वर्तिनः । बभूव हर्षात् वसुधा अधिप आत्मजःप्रबुद्ध नील उत्पल तुल्य दर्शनः ॥

tataḥ samudyogam avekṣya vīryavānhari pravīrasya nideśa vartinaḥ | babhūva harṣāt vasudhā adhipa ātmajaḥprabuddha nīla utpala tulya darśanaḥ ||