Ramayana · Sarga 4.35

Sarga 35

सर्गः 35

Tara consoles Lakshmana

Full sarga summary

Tara consoles Lakshmana -- gives reasons for the delay in action -- Tara's request pacifies Lakshmana -- Sugriva commands the army.

Summary: IIT Kanpur, Valmiki Ramayanam, via the Valmiki Ramayan Dataset (MIT).

In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.

35.1VR-4-35-1

तथा ब्रुवाणम् सौमित्रिम् प्रदीप्तम् इव तेजसा । अब्रवीत् लक्ष्मणम् तारा तारा अधिप निभ आनना ॥

tathā bruvāṇam saumitrim pradīptam iva tejasā | abravīt lakṣmaṇam tārā tārā adhipa nibha ānanā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

तथाthat wayब्रुवाणम्when he spokeतेजसाwith brillianceप्रदीप्तमिवas if glowingसौमित्रिम्to Saumitriलक्ष्मणम्to Lakshmanaताराधिपनिभाननाa lady with a Moonlike faceताराTaraअब्रवीत्said.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhile Lakshmana, the son of Sumitra, was glowing like fire with his brilliance, thus spoke the moonfaced Tara:

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)सुमित्राकुमार लक्ष्मण अपने तेज के कारण प्रज्वलित-से हो रहे थे। वे जब उपर्युक्त बात कह चुके, तब चन्द्रमुखी तारा उनसे बोली-

Hinglish

35.2VR-4-35-2

न एवम् लक्ष्मण वक्तव्यो न अयम् परुषम् अर्हति । हरीणाम् ईश्वरः श्रोतुम् तव वक्त्रात् विशेषतः ॥

na evam lakṣmaṇa vaktavyo na ayam paruṣam arhati | harīṇām īśvaraḥ śrotum tava vaktrāt viśeṣataḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

लक्ष्मणLakshmanaअयम्thisहरीणामीश्वरःking of vanarasएवम्in that wayन वक्तव्यःnot speakविशेषतःspeciallyतवyourवक्त्रात्your wordsपरुषम्harshश्रोतुम्to listenनार्हतिnot deserve.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'O Lakshmana you, in particular, should not speak to the king of vanaras in that manner. He does not deserve to hear from your mouth words which are harsh.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘कुमार लक्ष्मण! आपको सुग्रीव से ऐसी बात नहीं कहनी चाहिये। ये वानरों के राजा हैं; अतः इनके प्रति कठोर वचन बोलना उचित नहीं है। विशेषतः आप जैसे सुहृद् के मुख से तो ये कदापि कटु वचन सुनने के अधिकारी नहीं हैं

Hinglish

35.3VR-4-35-3

न एव अकृतज्ञः सुग्रीवो न शठो न अपि दारुणः । न एव अनृत कथो वीर न जिह्मः च कपीश्वरः ॥

na eva akṛtajñaḥ sugrīvo na śaṭho na api dāruṇaḥ | na eva anṛta katho vīra na jihmaḥ ca kapīśvaraḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

वीरO heroकपीश्वरःking of monkeysसुग्रीवःSugrivaअकृतज्ञःungratefulनnotशठःdeceitfulनnotअपिevenनnotअनृतकथःone who tells a lieनैवnorजिह्मः चand crookedनnot.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'O hero Sugriva, king of monkeys, is not ungrateful or deceitful, He is neither crooked nor false.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वीर! कपिराज सुग्रीव न कृतघ्न हैं, न शठ हैं, न क्रूर हैं, न असत्यवादी हैं और न कुटिल ही हैं

Hinglish

35.4VR-4-35-4

उपकारम् कृतम् वीरो न अपि अयम् विस्मृतः कपिः । रामेण वीर सुग्रीवो यत् अन्यैः दुष्करम् रणे ॥

upakāram kṛtam vīro na api ayam vismṛtaḥ kapiḥ | rāmeṇa vīra sugrīvo yat anyaiḥ duṣkaram raṇe ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

वीरheroकपिःmonkeyअयं सुग्रीवःthis Sugrivaरणेin warयत्suchअन्यै:by othersदुष्करम्difficultरामेणby Ramaकृतम्has been doneउपकारम्helpन विस्मृतः अपिand not forget.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'O hero this warrior Sugriva has not forgotten the help rendered by Rama in combat which was difficult (to win).

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वीर लक्ष्मण! श्रीरामचन्द्रजी ने इनका जो उपकार किया है, वह युद्ध में दूसरों के लिये दुष्कर है। उसे इन वीर कपिराज ने कभी भुलाया नहीं है

Hinglish

35.5VR-4-35-5

राम प्रसादात् कीर्तिम् च कपि राज्यम् च शाश्वतम् । प्राप्तवान् इह सुग्रीवो रुमाम् माम् च परंतप ॥

rāma prasādāt kīrtim ca kapi rājyam ca śāśvatam | prāptavān iha sugrīvo rumām mām ca paraṃtapa ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

परन्तपO scorcher of enemiesसुग्रीवःSugrivaइहnowरामप्रसादात्by Rama's graceकीर्तिं चfame andशाश्वतम्permanentकपिराज्यं चkingdom of monkeysरुमाम्Rumaमां चand meप्राप्तवान्attained.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'O scorcher of enemies it is by Rama's grace that Sugriva has attained fame, the kingdom of monkeys and Ruma and me.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘शत्रुओं को संताप देने वाले सुमित्रानन्दन ! श्रीरामचन्द्रजी के कृपाप्रसाद से ही सुग्रीव ने वानरों के अक्षय राज्य को, यश को, रुमा को तथा मुझको भी प्राप्त किया है

Hinglish

35.6VR-4-35-6

सुदुःख शयितः पूर्वम् प्राप्य इदम् सुखम् उत्तमम् । प्राप्त कालम् न जानीते विश्वामित्रो यथा मुनिः ॥

suduḥkha śayitaḥ pūrvam prāpya idam sukham uttamam | prāpta kālam na jānīte viśvāmitro yathā muniḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

पूर्वम्earlierसुदुःखं शयितःsleeping unhappilyउत्तमम्bestइदम्thisसुखम्happinessप्राप्यhaving obtainedविश्वामित्रःVisvamitraमुनिः यथाlike the sageप्राप्तकालम्time to attend to his dutyन जानीतेI did not know.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'Sleep did not come to him in deep distress in the past, and now that great happiness has come, he does not realize that it is time to act (search for Sita). He behaves like sage Viswamitra.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘पहले इन्होंने बड़ा दुःख उठाया है। अब इस उत्तम सुख को पाकर ये इसमें ऐसे रम गये कि इन्हें प्राप्त हुए समय का ज्ञान ही नहीं रहा। ठीक उसी तरह, जैसे विश्वामित्र मुनि को मेनका में आसक्त हो जाने के कारण समय की सुध-बुध नहीं रह गयी थी*

Hinglish

35.7VR-4-35-7

घृताच्याम् किल संसक्तो दश वर्षाणि लक्ष्मण । अहो अमन्यत धर्मात्मा विश्वामित्रो महामुनिः ॥

ghṛtācyām kila saṃsakto daśa varṣāṇi lakṣmaṇa | aho amanyata dharmātmā viśvāmitro mahāmuniḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

लक्ष्मणLakshmanaधर्मात्माgreat selfमहामुनिःgreat sageविश्वामित्रःVisvamitraदशtenवर्षाणिyearsघृताच्याम्with an apsara Gritachiसंसक्तःin unionअहone dayअमन्यतthoughtकिलindeed.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'O Lakshmana great sage Visvamitra was in union with an apsara Gritachi for ten years and felt it was just one day indeed

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)Hindu Dharma

Hinglish

35.8VR-4-35-8

स हि प्राप्तम् न जानीते कालम् कालविदाम् वरः । विश्वामित्रो महातेजाः किम् पुनर् यः पृथग् जनः ॥

sa hi prāptam na jānīte kālam kālavidām varaḥ | viśvāmitro mahātejāḥ kim punar yaḥ pṛthag janaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

कालविदाम् वरःa distinguished person among those who know the value of timeमहातेजाःbrilliantसःthatविश्वामित्रःVisvamitraप्राप्त कालम्right timeन जानीतेdid not knowयःhe whoपृथग्जनःordinary manकिं पुनःwhat else.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'If the brilliant and the most distinguished of those who knew the value of time did not realise the passing of time, what can be said of an ordinary person?

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘काल का ज्ञान रखने वालों में श्रेष्ठ महातेजस्वी विश्वामित्र को भी जब भोगासक्त होने पर काल का ज्ञान नहीं रह गया, तब फिर दूसरे साधारण प्राणी को कैसे रह सकता है ?

Hinglish

35.9VR-4-35-9

देह धर्म गतस्य अस्य परिश्रान्तस्य लक्ष्मण । अवितृप्तस्य कामेषु रामः क्षन्तुम् इह अर्हति ॥

deha dharma gatasya asya pariśrāntasya lakṣmaṇa | avitṛptasya kāmeṣu rāmaḥ kṣantum iha arhati ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

लक्ष्मणO Lakshmanaदेहधर्मं गतस्यattending to physical needsपरिश्रान्तस्यtired personकामेषुin lustअवितृप्तस्यfinding no satisfactionअस्यhisकामम्loveइहnowक्षन्तुम्to pardonअर्हसिshould.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'O Lakshmana you should pardon him since he is not yet satisfied, though tired, with the struggle for the fulfilment of his sensual pleasures.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘कुमार लक्ष्मण! आहार, निद्रा और मैथुन आदि जो देह के धर्म हैं, (जो पशुओं में भी समान रूप से पाये जाते हैं) उनमें स्थित हुए ये सुग्रीव पहले तो चिरकालतक दुःख भोगने के कारण थके-माँदे एवं खिन्न थे। अब भगवान् श्रीराम की कृपा से इन्हें जो काम-भोग प्राप्त हुए हैं, उनसे अभी तक इनकी तृप्ति नहीं हुई (इसीलिये इनसे कुछ असावधानी हो गयी); अतः परम कृपालु श्रीरघुनाथजी को यहाँ इनका अपराध क्षमा करना चाहिये

Hinglish

35.10VR-4-35-10

न च रोष वशम् तात गंतुम् अर्हसि लक्ष्मण । निश्चयार्थम् अविज्ञाय सहसा प्राकृतो यथा ॥

na ca roṣa vaśam tāta gaṃtum arhasi lakṣmaṇa | niścayārtham avijñāya sahasā prākṛto yathā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

तातO dearलक्ष्मणLakshmanaनिश्चयार्थम्true meaningअविज्ञायnot knowingप्राकृतो यथाlike an ordinary manसहसाrashlyरोषवशम्being angryगन्तुम्to beन अर्हसिis not proper.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'O dear Lakshmana not knowing the true intention of Sugriva, it is not proper for you to be rashly angry like an ordinary man.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘तात लक्ष्मण! आपको यथार्थ बात जाने बिना साधारण मनुष्य की भाँति सहसा क्रोध के अधीन नहीं होना चाहिये

Hinglish

35.11VR-4-35-11

सत्त्व युक्ता हि पुरुषाः त्वत् विधाः पुरुषर्षभ । अविमृश्य न रोषस्य सहसा यान्ति वश्यताम् ॥

sattva yuktā hi puruṣāḥ tvat vidhāḥ puruṣarṣabha | avimṛśya na roṣasya sahasā yānti vaśyatām ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

पुरुषर्षभO bull among menसत्त्वयुक्ताःpeople with right visionत्वद्विधाःpeople like youपुरुषाःmenअविमृश्यnot thinking rightlyसहसाrashlyरोषस्यof angerवश्यताम्to becomeन यान्तिdo not get.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'O bull among men men with right vision like you do not become angry instantly without right thinking.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘पुरुषप्रवर! आप-जैसे सत्त्वगुणसम्पन्न पुरुष विचार किये बिना ही सहसा रोष के वशीभूत नहीं होते हैं

Hinglish

35.12VR-4-35-12

प्रसादये त्वाम् धर्मज्ञ सुग्रीवार्थे समाहिता । महान् रोष समुत्पन्नः संरंभः त्यज्यताम् अयम् ॥

prasādaye tvām dharmajña sugrīvārthe samāhitā | mahān roṣa samutpannaḥ saṃraṃbhaḥ tyajyatām ayam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

धर्मज्ञknower of righteousnessसमाहिताa wellcomposed womanसुग्रीवार्थेfor the sake of Sugrivaत्वाम्youप्रसादयेI appease youरोषसमुत्पन्नःarising out of this angerमहान्greatअयम्thisसंरम्भःagitationत्यज्यताम्give up.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'O Lakshmana, knower of dharma, give up your agitation arising out of great anger. Be composed for the sake of Sugriva.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘धर्मज्ञ! मैं एकाग्र हृदय से सुग्रीव के लिये आपसे कृपा की याचना करती हूँ। आप क्रोध से उत्पन्न हुए इस महान् क्षोभ का परित्याग कीजिये

Hinglish

35.13VR-4-35-13

रुमाम् माम् च अंगदम् राज्यम् धन धान्य पशूनि च । राम प्रियार्थम् सुग्रीवः त्यजेत् इति मतिर् मम ॥

rumām mām ca aṃgadam rājyam dhana dhānya paśūni ca | rāma priyārtham sugrīvaḥ tyajet iti matir mama ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

सुग्रीवःSugrivaरामप्रियार्थम्for Rama's pleasureरुमाम्Rumaमांmeकपिराज्यम्monkey kingdomधनधान्यवसूनि चwealth, grain and other treasuresत्यजेत्will renounceइतिthis isममmyमतिःfeeling in mind.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'I feel Sugriva should (is prepared to) renounce the monkeykingdom, wealth, grains and other treasures and even Ruma and me for the pleasure of Rama.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मेरा तो ऐसा विश्वास है कि सुग्रीव श्रीरामचन्द्रजी का प्रिय करने के लिये रुमा का, मेरा, कुमार अङ्गद का तथा धन-धान्य और पशुओं सहित सम्पूर्ण राज्य का भी परित्याग कर सकते हैं

Hinglish

35.14VR-4-35-14

समानेष्यति सुग्रीवः सीतया सह राघवम् । शशांकम् इव रोहिण्या हत्वा तम् राक्षस अधमम् ॥

samāneṣyati sugrīvaḥ sītayā saha rāghavam | śaśāṃkam iva rohiṇyā hatvā tam rākṣasa adhamam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

सुग्रीवःSugrivaरणेin warहत्वाhaving killedरावणंRavanaशशाङ्कम्the Moonरोहिण्या इवlike with Rohiniराघवम्Ramaसीतया सहwith Sitaसमानेष्यतिwill make them meet.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'Killing Ravana in war, Sugriva will restore Sita soon to Rama.Rama will join Sita like Moon joins Rohini.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘सुग्रीव उस अधम राक्षस का वध करके श्रीराम को सीता से उसी तरह मिलायेंगे, जैसे चन्द्रमा का रोहिणी के साथ संयोग हुआ हो

Hinglish

35.15VR-4-35-15

शत कोटि सहस्राणि लंकायाम् किल रक्षसाम् । अयुतानि च षट् त्रिंशत् सहस्राणि शतानि च ॥

śata koṭi sahasrāṇi laṃkāyām kila rakṣasām | ayutāni ca ṣaṭ triṃśat sahasrāṇi śatāni ca ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

लङ्कायाम्at Lankaराक्षसाःdemonsशतकोटिसहस्राणिa hundred thousand croresषट्त्रिंशत्thirtysix timesआयुतानि चten thousandmyriadsसहस्राणिthousandsशतानि चand hundreds.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'The number of demons in Lanka is reported to be a hundred thousand crore, three lakh, ninetynine thousand and six hundred. (Note: Indian tradition has numbers up to eighteen digits. One hundred thousand crores is equal to a 'mahapadma' which has thirteen digits. The number described here is 1000000399600.)

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘कहते हैं कि लङ्का में सौ हजार करोड़, छत्तीस अयुत, छत्तीस हजार और छत्तीस सौ राक्षस रहते हैं*

Hinglish

35.16VR-4-35-16

अहत्वा ताम् च दुर्धर्षान् राक्षसान् काम रूपिणः । न शक्यो रावणो हंतुम् येन सा मैथिली हृता ॥

ahatvā tām ca durdharṣān rākṣasān kāma rūpiṇaḥ | na śakyo rāvaṇo haṃtum yena sā maithilī hṛtā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

दुर्धर्षान्unassailableकामरूपिणःwho can assume any form at willतान्themराक्षसान्demonsअहत्वाwithout killingयेनby whomsoeverसाsheमैथिलीMaithiliहृताstolenरावण:Ravanaहन्तुम्to killन शक्यःnot possible.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'It is not possible to kill Ravana who has stolen Sita without killing those unassailable demons who can assume any form at their will.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वे सब-के-सब राक्षस इच्छानुसार रूप धारण करने वाले तथा दुर्जय हैं। उन सबका संहार किये बिना रावण का, जिसने मिथिलेशकुमारी सीता का अपहरण किया है, वध नहीं हो सकता

Hinglish

35.17VR-4-35-17

ते न शक्या रणे हंतुम् असहायेन लक्ष्मण । रावणः क्रूर कर्मा च सुग्रीवेण विशेषतः ॥

te na śakyā raṇe haṃtum asahāyena lakṣmaṇa | rāvaṇaḥ krūra karmā ca sugrīveṇa viśeṣataḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

लक्ष्मणO Lakshmanaतेthoseक्रूरकर्माevildoerरावणःRavanaअसहायेनwithout any helpरणेin warहन्तुम्to killन शक्याःnot possibleसुग्रीवेणby Sugrivaविशेषतःspecially.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'O Lakshmana moreover it is not possible for Sugriva alone to kill the wicked Ravana without the help of the monkeys.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘लक्ष्मण! किसीकी सहायता लिये बिना अकेले किसी वीर के द्वारा न तो उन राक्षसों का संग्राम में वध किया जा सकता है और न क्रूरकर्मा रावण का ही इसलिये सुग्रीव से सहायता लेने की विशेष आवश्यकता है

Hinglish

35.18VR-4-35-18

एवम् आख्यातवान् वाली स हि अभिज्ञो हरीश्वरः । आगमः तु न मे व्यक्तः श्रवात् तस्य ब्रवीमि अहम् ॥

evam ākhyātavān vālī sa hi abhijño harīśvaraḥ | āgamaḥ tu na me vyaktaḥ śravāt tasya bravīmi aham ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

वालीValiएवम्in that wayआख्यातवान्gave an accountसःthatहरीश्वरःlord of monkeysअभिज्ञः हिa well informed personआगमःsourceमेto myselfन व्यक्तःnot knownतस्मात्thereforeश्रवात्from what is heardअहम्Iब्रवीमिI am speaking.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetVali, the wellinformed lord of the monkeys, has given an account of the demons. The source of the account is not known to me.Therefore I am speaking from what I have heard.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वानरराज वाली लङ्का के राक्षसों की इस संख्या से परिचित थे, उन्होंने मुझे उनकी इस तरह गणना बतायी थी। रावण ने इतनी सेना का संग्रह कैसे किया? यह तो मुझे नहीं मालूम है। किंतु इस संख्या को मैंने उनके मुँह से सुना था। वह इस समय मैं आपको बता रही हूँ

Hinglish

35.19VR-4-35-19

त्वत् सहाय निमित्तम् हि प्रेषिता हरिपुंगवाः । आनेतुम् वानरान् युद्धे सुबहून् हरिपुंगवान् ॥

tvat sahāya nimittam hi preṣitā haripuṃgavāḥ | ānetum vānarān yuddhe subahūn haripuṃgavān ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

तत्thenयुद्धेin warत्वत् सहायनिमित्तम्for helping youहरियूधपान्troops of monkeysसुबहून्in multitudesवानरान्monkeysआनेतुम्to bringहरिपुङ्गवाःleaders of monkeysप्रेषिताःsent.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'Monkey chiefs have been sent to bring multitudes of monkey leaders to help you in the battle.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘आपकी सहायता के लिये सुग्रीव ने बहुतेरे श्रेष्ठ वानरों को युद्ध के निमित्त असंख्य वानर वीरों की सेना एकत्र करने के लिये भेज रखा है

Hinglish

35.20VR-4-35-20

ताम् च प्रतीक्षमाणो अयम् विक्रांतान् सुमहा बलान् । राघवस्य अर्थ सिद्धि अर्थम् न निर्याति हरि ईश्वरः ॥

tām ca pratīkṣamāṇo ayam vikrāṃtān sumahā balān | rāghavasya artha siddhi artham na niryāti hari īśvaraḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

विक्रान्तांpowerfulअयम्thisहरीश्वरःSugrivaमहाबलान्strongतान्themराघवस्यfor Rama'sअर्थसिध्यर्थम्to accomplish his taskप्रतीक्षमाणःawaitingन निर्यातिnot yet started.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'Sugriva is awaiting the arrival of the powerful and strong vanaras without whose help he cannot accomplish Rama's task.Therefore he has not yet started (the search).

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वानरराज सुग्रीव उन महाबली और पराक्रमी वीरों के आने की प्रतीक्षा कर रहे हैं। अतएव भगवान् श्रीराम का कार्य सिद्ध करने के लिये अभी नगर से बाहर नहीं निकल सके हैं

Hinglish

35.21VR-4-35-21

कृता सुसंस्था सौमित्रे सुग्रीवेण यथा पुरा । अद्य तैः वानरैः सर्वैः आगंतव्यम् महाबलैः ॥

kṛtā susaṃsthā saumitre sugrīveṇa yathā purā | adya taiḥ vānaraiḥ sarvaiḥ āgaṃtavyam mahābalaiḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

सौमित्रेO Suamitriसुग्रीवेणby Sugrivaपुराearlierसंस्थाpromulgated an ordinanceयथाlike thatकृताis ordered byमहाबलैःmightyसर्वैःby allतैःthemवानरैःby vanarasअद्यnowआगन्तव्यम्should be reaching.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'O Lakshmana since Sugriva has already promulgated an ordinance to all the mighty vanaras, they should be all arriving by now.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘सुमित्रानन्दन! सुग्रीव ने उन सबके एकत्र होने के लिये पहले से ही जो अवधि निश्चित कर रखी है, उसके अनुसार उन समस्त महाबली वानरों को आज ही यहाँ उपस्थित हो जाना चाहिये

Hinglish

35.22VR-4-35-22

ऋक्ष कोटि सहस्राणि गोलांगूल शतानि च । अद्य त्वाम् उपयास्यन्ति जहि कोपम् अरिन्दमकोट्यो अनेकाः तु काकुत्स्थ कपीनाम् दीप्त तेजसाम् ॥

ṛkṣa koṭi sahasrāṇi golāṃgūla śatāni ca | adya tvām upayāsyanti jahi kopam arindamakoṭyo anekāḥ tu kākutstha kapīnām dīpta tejasām ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

अरिन्दमsubduer of enemiesकाकुत्स्थLakshmanaअद्यnowऋक्षकोटिसहस्राणिthousands of crores of bearsगोलाङ्गूलशतानिhundreds of golangulas (monkeys with long tails like those of cows)दीप्ततेजसाम्of fiery spiritकपीनाम्of monkeysअनेकाःmanyकोट्यःcroresत्वाम्yourउपयास्यन्तिwill attend on youकोपम्angerजहिgive up.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetGive up your anger, O subduer of foes; today, Kakutstha, thousands of crores of bears, hundreds of golangulas, and many crores of fiery-spirited monkeys will come to attend on you.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘शत्रुदमन लक्ष्मण! आज आपकी सेवा में कोटि सहस्र (दस अरब) रीछ, सौ करोड़ (एक अरब) लंगूर तथा और भी बढ़े हुए तेजवाले कई करोड़ वानर उपस्थित होंगे। इसलिये आप क्रोध को त्याग दीजिये

Hinglish

35.23VR-4-35-23

तव हि मुखम् इदम् निरीक्ष्य कोपात्क्षतज समे नयने निरीक्षमाणाः । हरि वर वनिता न यान्ति शान्तिम्प्रथम भयस्य हि शन्किताः स्म सर्वाः ॥

tava hi mukham idam nirīkṣya kopātkṣataja same nayane nirīkṣamāṇāḥ | hari vara vanitā na yānti śāntimprathama bhayasya hi śankitāḥ sma sarvāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)

हरिवरवनिताःwives of foremost of monkeysतवyourइदम्thisमुखम्faceनिरीक्ष्यon seeingकोपात्from angerक्षतजनिभेresembling bloodनयनेeyesनिरीक्षमाणाःlooking at the eyesशान्तिम्peaceन यान्तिnot able toसर्वाःallप्रथमभयस्यof the earlier fearशङ्कितास्तुsuspecting.

Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset'Looking at your angry countenance with bloodred eyes, the wives of the foremost of monkeys are frightened by the possibility of similar danger of the past (of Vali's death) and do not find peace of mind.' इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चत्रिंशस्सर्गः।। Thus ends the thirtyfifth sarga in Kishkindakanda of the first epic, the Holy Ramayana composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘आपका मुख क्रोध से तमतमा उठा है और आँखें रोष से लाल हो गयी हैं। यह सब देखकर हम वानरराज की स्त्रियों को शान्ति नहीं मिल रही है। हम सबको प्रथम भय (वालिवध) के समान ही किसी अनिष्ट की आशङ्का हो रही है

Hinglish