इतिहासःItihasa
Ramayana · Sarga 1.76

Sarga 76

सर्गः 76

Rama bends the bow of Visnu

Full sarga summary

Rama bends the bow of Visnu--Parasurama returns to Mahendra mountain.

Summary: IIT Kanpur, Valmiki Ramayanam, via the Valmiki Ramayan Dataset (MIT).

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
76.1VR-1-76-1

श्रुत्वा तत् जामदग्न्यस्य वाक्यम् दाशरथिः तदा । गौरवात् यंत्रित कथः पितू रामम् अथ अब्रवीत् ॥

śrutvā tat jāmadagnyasya vākyam dāśarathiḥ tadā | gauravāt yaṃtrita kathaḥ pitū rāmam atha abravīt ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तदाthenदाशरथि:Ramaजमदग्न्यस्यParasurama's, (तत्) वाक्यम् wordsश्रुत्वाhaving heardपितु:father'sगौरवात्out of respectयन्त्रितकथ:avoiding furthur conversationअथthereafterरामम्addressing Parasuramaअब्रवीत्spoke.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHearing the words of the son of Jamadagni (Parasurama), Rama, the son of Dasaratha, avoiding further conversation out of respect for his father intercepted Parasurama saying:

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)दशरथनन्दन श्रीरामचन्द्र जी अपने पिता के गौरव का ध्यान रखकर संकोचवश वहाँ कुछ बोल नहीं रहे थे, परंतु जमदग्निकुमार परशुरामजी की उपर्युक्त बात सुनकर उस समय वे मौन न रह सके। उन्होंने परशुरामजी से कहा

Hinglish
76.2VR-1-76-2

कृतवान् अस्मि यत् कर्म श्रुतवान् असि भार्गव । अनुरुन्ध्यामहे ब्रह्मन् पितुर् आनृण्यम् आस्थितः ॥

kṛtavān asmi yat karma śrutavān asi bhārgava | anurundhyāmahe brahman pitur ānṛṇyam āsthitaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
भार्गवO Bhrigu's son, Parasuramaयत्whichकर्मactsकृतवानसिyou have doneश्रुतवान् अस्मिI have listenedब्रह्मन्O Brahmanपितुःto your fatherआनृण्यम्repaying the debtआस्थितम्obtainedअनुरुन्ध्यामहेwe will commend.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O Descendant of Bhrigu I have listened to the (marvellous) acts you have performed. O Brahman I commend you for discharging your duty in repaying the debt to your father.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘भृगुनन्दन! ब्रह्मन्! आपने पिता के ऋण से ऊऋण होने की—पिता के मारने वाले का वध करके वैर का बदला चुकाने की भावना लेकर जो क्षत्रिय-संहाररूपी कर्म किया है, उसे मैंने सुना है और हमलोग आपके उस कर्म का अनुमोदन भी करते हैं (क्योंकि वीर पुरुष वैर का प्रतिशोध लेते ही हैं)

Hinglish
76.3VR-1-76-3

वीर्य हीनम् इव अशक्तम् क्षत्र धर्मेण भार्गव । अवजानासि मे तेजः पश्य मे अद्य पराक्रमम् ॥

vīrya hīnam iva aśaktam kṣatra dharmeṇa bhārgava | avajānāsi me tejaḥ paśya me adya parākramam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
भार्गवO Descendant of Bhruguवीर्यहीनमिवas if I am without valourक्षत्रधर्मेणby duties of Kshatriyaअशक्तमिवas though incompetantअवजानासिyou are insulting meअद्यtodayमेmyतेज:energyपराक्रमम्valourपश्यyou may witness.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetYou underrate me O Bhargava as though I am devoid of valour and incompetent to perform the duties of a Kshatriya. Now witness my energy and valour.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘भार्गव! मैं क्षत्रियधर्म से युक्त हूँ (इसीलिये आप ब्राह्मण-देवता के समक्ष विनीत रहकर कुछ बोल नहीं रहा हूँ) तो भी आप मुझे पराक्रमहीन और असमर्थसा मानकर मेरा तिरस्कार कर रहे हैं। अच्छा, अब मेरा तेज और पराक्रम देखिये’

Hinglish
76.4VR-1-76-4

इति उक्त्वा राघवः क्रुद्धो भार्गवस्य वर आयुधम् । शरम् च प्रतिजग्राह हस्तात् लघु पराक्रमः ॥

iti uktvā rāghavaḥ kruddho bhārgavasya vara āyudham | śaram ca pratijagrāha hastāt laghu parākramaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
लघुपराक्रम:with quick vigourराघव:Ramaक्रुद्ध:enragedइति उक्त्वाhaving thus spokenभार्गवस्यfrom Parasurama'sहस्तात्handशरासनम्bowशरं चalso an arrowप्रतिजग्राहgrasped (pulled).
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving spoken thus, the enraged Rama, gifted with quick vigour, seized the bow and arrow from Parasurama's hands.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)ऐसा कहकर शीघ्र पराक्रम करनेवाले श्रीरामचन्द्रजीने कुपित हो परशुरामजीके हाथसे वह उत्तम धनुष और बाण ले लिया (साथ ही उनसे अपनी वैष्णवी शक्तिको भी वापस ले लिया)

Hinglish
76.5VR-1-76-5

आरोप्य स धनू रामः शरम् सज्यम् चकार ह । जामदग्न्यम् ततो रामम् रामः क्रुद्धो अब्रवीत् इदम् ॥

āropya sa dhanū rāmaḥ śaram sajyam cakāra ha | jāmadagnyam tato rāmam rāmaḥ kruddho abravīt idam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
स:thatराम:Ramaधनु:bowआरोप्यbending itशरम्arrowसज्यम्stretching the stringचकारperformedराम:Ramaतत:thereafterक्रुद्ध:enragedजामदग्न्यंson of Jamadagniरामम्Parasuramaवच:wordsअब्रवीत्spoke.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetInfuriated Rama bent the bow stretched it, fixed the arrow and addressed Parasurama, the son of Jamadagni:

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उस धनुषको चढ़ाकर श्रीरामने उसकी प्रत्यञ्चापर बाण रखा, फिर कुपित होकर उन्होंने जमदग्निकुमारपरशुरामजी से इस प्रकार कहा-

Hinglish
76.6VR-1-76-6

ब्राह्मणो असि इति पूज्यो मे विश्वामित्र कृतेन च । तस्मात् शक्तो न ते राम मोक्तुम् प्राण हरम् शरम् ॥

brāhmaṇo asi iti pūjyo me viśvāmitra kṛtena ca | tasmāt śakto na te rāma moktum prāṇa haram śaram ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रामO Parasuramaब्राह्मण: असिyou are a brahminइतिfor this reasonविश्वामित्रकृतेनthrough Visvamitraमेfor meपूज्य:worthy of homageतस्मात्for that reasonतेyourप्राणहरणम्life takingशरम्arrowमोक्तुम्to release,न शक्त: I am not competent.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"You are a brahmin, O Parasurama. You are also related to Viswamitra. Hence you are worthy of homage. I cannot, therefore, release this against you to take your life.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘(भृगुनन्दन) राम! आप ब्राह्मण होने के नाते मेरे पूज्य हैं तथा विश्वामित्रजी के साथ भी आपका सम्बन्ध है—इन सब कारणों से मैं इस प्राण-संहारक बाण को आपके शरीर पर नहीं छोड़ सकता

Hinglish
76.7VR-1-76-7

इमाम् वा त्वत् गतिम् राम तपो बल समार्जितान् । लोकान् अप्रतिमान् वा अपि हनिष्यामि यत् इच्छसि ॥

imām vā tvat gatim rāma tapo bala samārjitān | lokān apratimān vā api haniṣyāmi yat icchasi ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रामO Parasuramaतेyourइमाम्thisपादगतिम्movement of your feetतपोबलसमार्जिताम्earned through asceteic energyअप्रतिमान्incomparableलोकान् वाworldsहनिष्यामिI shall destroyयत्whicheverइच्छसिyou are desiring, tell me.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetI shall destroy your mobility, O Parasurama or the higher worlds earned through your matchless asceteic energy. Tell me which one you choose.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘राम! मेरा विचार है कि आपको जो सर्वत्र शीघ्रतापूर्वक आने-जाने की शक्ति प्राप्त हुई है उसे अथवा आपने अपने तपोबल से जिन अनुपम पुण्यलोकों को प्राप्त किया है उन्हीं को नष्ट कर डालूँ; क्योंकि अपने पराक्रम से विपक्षी के बलके घमंड को चूर कर देनेवाला यह दिव्य वैष्णव बाण, जो शत्रुओं की नगरी पर विजय दिलाने वाला है, कभी निष्फल नहीं जाता है’

This Hindi translation covers verses 76.7–76.8 together.

Hinglish
76.8VR-1-76-8

न हि अयम् वैष्णवो दिव्यः शरः पर पुरंजयः । मोघः पतति वीर्येण बल दर्प विनाशनः ॥

na hi ayam vaiṣṇavo divyaḥ śaraḥ para puraṃjayaḥ | moghaḥ patati vīryeṇa bala darpa vināśanaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
परपुरञ्जय:conquering hostile citiesवीर्येणby prowessबलदर्पविनाशन:destroyer of the pride and strengthदिव्य:celestialअयम्thisवैष्णव: शर:arrow of Vishnuमोघ:vainन पतति हिshall not fall.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOn conquering the hostile cities and destroying the pride and strength of the enemy by its prowess, this celestial arrow of Visnu shall not go in vain".

HinglishHindi is translated together with verse 76.7
76.9VR-1-76-9

वर आयुध धरम् रामम् द्रष्टुम् स ऋषि गणाः सुराः । पितामहम् पुरस्कृत्य समेताः तत्र सर्वशः ॥

vara āyudha dharam rāmam draṣṭum sa ṛṣi gaṇāḥ surāḥ | pitāmaham puraskṛtya sametāḥ tatra sarvaśaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वरायुधधरम्holding that mighty weaponरामम्Ramaद्रष्टुम्to beholdसर्षिगणा:accompanied by sagesसुरा:devatasपितामहम्grandsireपुरस्कृत्यkeeping in forefrontतत्रthereसङ्घश:in groupsसमेता:assembledगन्धर्वाप्सरसश्चैवgandharvas and apsarasसिद्धचारणकिन्नरा:siddhas, charanas, kinnarasयक्षराक्षसनागाश्चyakshas, rakshsas, nagasतत्thatमहत्greatअद्भुतम्wonderद्रष्टुम्to see (came).
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe gods with the Grandsire, Brahma in the forefront, accompanied by sages in groups assembled there to see Rama holding that mighty bow. Gandharvas, apsaras, siddhas, charanas, kinnaras, yakshas, rakshsas and nagas also came there to witness that great wonder.

This translation covers verses 76.9–76.10 together.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उस समय उस उत्तम धनुष और बाण को धारण करके खड़े हुए श्रीरामचन्द्रजी को देखने के लिये सम्पूर्ण देवता और ऋषि ब्रह्माजी को आगे करके वहाँ एकत्र हो गये

Hinglish
76.10VR-1-76-10

गंधर्व अप्सरसः चैव सिद्ध चारण किन्नराः । यक्ष राक्षस नागाः च तत् द्रष्टुम् महत् अद्भुतम् ॥

gaṃdharva apsarasaḥ caiva siddha cāraṇa kinnarāḥ | yakṣa rākṣasa nāgāḥ ca tat draṣṭum mahat adbhutam ||

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)गन्धर्व, अप्सराएँ, सिद्ध, चारण, किन्नर, यक्ष, राक्षस और नाग भी उस अत्यन्त अद्भुत दृश्य को देखने के लिये वहाँ आ पहुँचे

HinglishWord meanings are shown with verse 76.9English is translated together with verse 76.9
76.11VR-1-76-11

जडी कृते तदा लोके रामे वर धनुर् धरे । निर्वीर्यो जामदग्न्यो असौ रमो रामम् उदैक्षत ॥

jaḍī kṛte tadā loke rāme vara dhanur dhare | nirvīryo jāmadagnyo asau ramo rāmam udaikṣata ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तदाthenरामेwhen Ramaवरधनुर्धरेwas bearing that excellent bowलोकेworldजडीकृतेhaving been made motionlessअसौthisजामदग्नय:son of Jamadagniराम:Parasuramaनिर्वीर्य:bereft of prowessरामम्Ramaउदैक्षतgazed at him.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThen when Rama stretched the great bow, the world became motionless. The son of Jamadagni, Parasurama, bereft of prowess gazed at him with astonishment.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)जब श्रीरामचन्द्रजी ने वह श्रेष्ठ धनुष हाथ में ले लिया, उस समय सब लोग आश्चर्य से जडवत् हो गये। (परशुरामजी का वैष्णव तेज निकलकर श्रीरामचन्द्रजी में मिल गया इसलिये) वीर्यहीन हुए जमदग्निकुमार राम ने दशरथनन्दन श्रीराम की ओर देखा

Hinglish
76.12VR-1-76-12

तेजोभिः हत वीर्यत्वात् जामदग्न्यो जडी कृतः । रामम् कमल पत्र अक्षम् मन्दम् मन्दम् उवाच ह ॥

tejobhiḥ hata vīryatvāt jāmadagnyo jaḍī kṛtaḥ | rāmam kamala patra akṣam mandam mandam uvāca ha ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तेजोभि: हतवीर्यत्वात्having been subdued of his energy by the prowess of Ramaजडीकृत:having been made motionlessजामदग्न्य:son of Jamadagniकमलपत्राक्षम्him whose eyes resembling lotus petalsरामम्Ramaमन्दं मन्दम्slowly, slowlyउवाच हspoke.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHis energy subdued by Rama's prowess, the paralysed, Parasurama, son of Jamadagni spoke in gentle words to him whose eyes resembled the lotus petals:

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तेज निकल जाने से वीर्यहीन हो जाने के कारण जडवत् बने हुए जमदग्निकुमार परशुराम ने कमलनयन श्रीराम से धीरे-धीरे कहा-

Hinglish
76.13VR-1-76-13

काश्यपाय मया दत्ता यदा पूर्वम् वसुंधरा । विषये मे न वस्तव्यम् इति माम् काश्यपो अब्रवीत् ॥

kāśyapāya mayā dattā yadā pūrvam vasuṃdharā | viṣaye me na vastavyam iti mām kāśyapo abravīt ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
पूर्वम्formerlyवसुन्धराearthयदाwhenमयाby meकाश्यपायfor Kasyapaदत्ताwas givenमेmyविषयेin my countryन वस्तव्यम् इतिshall not liveमाम्meकाश्यप:Kasyapaअब्रवीत्spoke.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"When I gave this entire earth to Kasyapa, he said to me, 'you shall not live in my country'.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘रघुनन्दन! पूर्वकाल में मैंने कश्यपजी को जब यह पृथिवी दान की थी, तब उन्होंने मुझसे कहा था कि ‘तुम्हें मेरे राज्य में नहीं रहना चाहिये’

Hinglish
76.14VR-1-76-14

सो अहम् गुरु वचः कुर्वन् पृथिव्याम् न वसे निशाम् । तदा प्रभृति काकुत्स्थ कृता मे काश्यपस्य ह ॥

so aham guru vacaḥ kurvan pṛthivyām na vase niśām | tadā prabhṛti kākutstha kṛtā me kāśyapasya ha ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सः अहम्such Iगुरुवच:words of my spiritual guideकुर्वन्followingपृथिव्याम्on this earthनिशाम्during nightन वसेI will not liveकाकुस्त्थO Ramaप्रतिज्ञाvowकृताhas been madeभू:earthकाश्यपस्यfor Kasyapaकृता हिhas been given.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Descendant of Kakustha having gifted this earth to Kasyapa, I promised him that I would not live here, during night time. For the earth belongs to him.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘ककुत्स्थकुलनन्दन! तभी से अपने गुरु कश्यपजी की इस आज्ञा का पालन करता हुआ मैं कभी रात में पृथिवी पर नहीं निवास करता हूँ; क्योंकि यह बात सर्वविदित है कि मैंने कश्यप के सामने रात को पृथिवी पर न रहने की प्रतिज्ञा कर रखी है

Hinglish
76.15VR-1-76-15

तम् इमाम् मत् गतिम् वीर हन्तुम् न अर्हसि राघव । मनो जवम् गमिष्यामि महेन्द्रम् पर्वत उत्तमम् ॥

tam imām mat gatim vīra hantum na arhasi rāghava | mano javam gamiṣyāmi mahendram parvata uttamam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
वीरO Valourous oneराघवRamaतत्for that reasonत्वम्youइमाम्thisगतिम्power of motionहन्तुम्to destroyनार्हसिis not fitमनोजवम्with the speed of mindमहेंद्रम्Mahendra mountainपर्वतोत्तमम्best of hillsगमिष्यामिI shall go.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetFor this, you should not destroy my mobility, O valiant son of the Raghus. I shall go to Mahendra, the best of mountains, with the speed of mind.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘इसलिये वीर राघव! आप मेरी इस गमनशक्ति को नष्ट न करें मैं मनके समान वेग से अभी महेन्द्र नाम क श्रेष्ठ पर्वत पर चला जाऊँगा

Hinglish
76.16VR-1-76-16

लोकाः तु अप्रतिमा राम निर्जिताः तपसा मया । जहि तान् शर मुख्येन मा भूत् कालस्य पर्ययः ॥

lokāḥ tu apratimā rāma nirjitāḥ tapasā mayā | jahi tān śara mukhyena mā bhūt kālasya paryayaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
रामO Ramaमयाby meअप्रतिमा:unrivalledलोका:worldsतपसाby asceticismनिर्जिता:have been conqueredतान्themशरमुख्येनwith this chief of arrowsजहिstrikeकालस्यtimeपर्यय:delayमाभूत्let not happen.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetStrike with the, principal arrow the unrivalled worlds conquered by my asceticism. Do not delay, O Rama

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘परंतु श्रीराम! मैंने अपनी तपस्या से जिन अनुपम लोकों पर विजय पायी है, उन्हीं को आप इस श्रेष्ठ बाण से नष्ट कर दें; अब इसमें विलम्ब नहीं होना चाहिये

Hinglish
76.17VR-1-76-17

अक्षय्यम् मधु हन्तारम् जानामि त्वाम् सुरेश्वरम् । धनुषो अस्य परामर्शात् स्वस्ति ते अस्तु परंतप ॥

akṣayyam madhu hantāram jānāmi tvām sureśvaram | dhanuṣo asya parāmarśāt svasti te astu paraṃtapa ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अस्यthisधनुष:bow'sपरामर्शात्from stretchingत्वाम्youअक्षय्यम्imperishable oneसुरेश्वरम्lord of devatasमधुहन्तारम्Visnu, the slayer of MadhuजानामिI knowपरंतपtormentor of enemiesते स्वस्ति अस्तुsafety to you.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetBy the fact that you have stretched this bow, I have come to know that you are Visnu, Lord of the gods, slayer of Madhu, O Imperishable one O Tormentor of enemies Fare well.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘शत्रुओं को संताप देने वाले वीर! आपने जो इस धनुष को चढ़ा दिया, इससे मुझे निश्चितरूप से ज्ञात हो गया कि आप मधु दैत्य को मारने वाले अविनाशी देवेश्वर विष्णु हैं। आपका कल्याण हो

Hinglish
76.18VR-1-76-18

एते सुर गणाः सर्वे निरीक्षन्ते समागताः । त्वाम् अप्रतिम कर्माणम् अप्रतिद्वन्द्वम् आहवे ॥

ete sura gaṇāḥ sarve nirīkṣante samāgatāḥ | tvām apratima karmāṇam apratidvandvam āhave ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
समागता:assembledएतेtheseसर्वेallसुरगणा:hosts of devatasअप्रतिमकर्माणम्of incomparable deedsआहवेin the combatअप्रतिद्वन्द्वम्unassailableत्वाम्youनिरीक्षन्तेare looking at.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAll your deeds are incomparable. You are unassailable in combat. All these hosts of gods have assembled here and are looking at you.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘ये सब देवता एकत्र होकर आपकी ओर देख रहे हैं। आपके कर्म अनुपम हैं; युद्धमें आपका सामना करने वाला दूसरा कोई नहीं है

Hinglish
76.19VR-1-76-19

न च इयम् तव काकुत्स्थ व्रीडा भवितुम् अर्हति । त्वया त्रैलोक्य नाथेन यत् अहम् विमुखी कृतः ॥

na ca iyam tava kākutstha vrīḍā bhavitum arhati | tvayā trailokya nāthena yat aham vimukhī kṛtaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
काकुत्स्थO Ramaत्रैलोक्यनाथेनby the lord of three worldsत्वयाby youअहम्Iयत्that (I am)विमुखीकृत:have been defeatedइयम्this oneमेto meव्रीडाshameभवितुम्to becomeन अर्हतिdoes not behove.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetI have been defeated by you, O Descendant of Kakustha lord of the three worlds. Therefore, it is not right for me to feel ashamed.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘ककुत्स्थकुलभूषण! आपके सामने जो मेरी असमर्थता प्रकट हुई—यह मेरे लिये लज्जाजनक नहीं हो सकती; क्योंकि आप त्रिलोकीनाथ श्रीहरि ने मुझे पराजित किया है

Hinglish
76.20VR-1-76-20

शरम् अप्रतिमम् राम मोक्तुम् अर्हसि सु व्रत । शर मोक्षे गमिष्यामि महेन्द्रम् पर्वतोत्तमम् ॥

śaram apratimam rāma moktum arhasi su vrata | śara mokṣe gamiṣyāmi mahendram parvatottamam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सुव्रतone faithful to vowsरामRamaअप्रतिमम्incomparableशरम्arrowमोक्तुम्to releaseअर्हसिbehoves of youशरमोक्षेafter release of the arrowपर्वतोत्तमम्excellent of mountainsमहेन्द्रम्Mahendraगमिष्यामिI shall go.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetYou are faithful to vows O Rama This arrow has no equal in prowess. It behoves of you to release it against me. After its release I shall go to the excellent Mahendra mountain".

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘उत्तम व्रत का पालन करने वाले श्रीराम ! अब आप अपना अनुपम बाण छोड़िये; इसके छूटने के बाद ही मैं श्रेष्ठ महेन्द्र पर्वत पर जाऊँगा’

Hinglish
76.21VR-1-76-21

तथा ब्रुवति रामे तु जामदग्न्ये प्रतापवान् । रामो दाशरथिः श्रीमान् चिक्षेप शरम् उत्तमम् ॥

tathā bruvati rāme tu jāmadagnye pratāpavān | rāmo dāśarathiḥ śrīmān cikṣepa śaram uttamam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
जामदग्नयेwhen the son of JamadagniरामेParasuramaतथाin that wayब्रुवतिwas sayingप्रतापवान्valiantदाशरथि:son of Dasarathaराम:Ramaउत्तमम्excellentशरम्arrowचिक्षेपemployed.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThus spoke Parasurama, son of Jamadagni to Rama, the valiant son of Dasaratha who (then) discharged the principal arrow.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)जमदग्निनन्दन परशुरामजी के ऐसा कहने पर प्रतापी दशरथनन्दन श्रीमान् रामचन्द्रजी ने वह उत्तम बाण छोड़ दिया

Hinglish
76.22VR-1-76-22

स हतान् दृश्य रामेण स्वान् लोकान् तपसा आर्जितान् । जामदग्न्यो जगाम आशु महेन्द्रम् पर्वतोत्तमम् ॥

sa hatān dṛśya rāmeṇa svān lokān tapasā ārjitān | jāmadagnyo jagāma āśu mahendram parvatottamam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
स:thatजामदग्न्य:Parasuramaतपसाby asceticismअर्जितान्earnedस्वान्his ownलोकान्worldsरामेणby Ramaहतान्struckदृश्यhaving seenआशुspeedilyपर्वतोत्तमम्excellent among mountainsमहेन्द्रम्Mahendraजगामwent.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving witnessed the destruction of those regions earned by him through asceticism, the son of Jamadagni left for the best of mountains Mahendra.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)अपनी तपस्या द्वारा उपार्जित किये हुए पुण्यलोकों को श्रीरामचन्द्रजी के चलाये हुए उस बाण से नष्ट हुआ देखकर परशुरामजी शीघ्र ही उत्तम महेन्द्र पर्वत पर चले गये

Hinglish
76.23VR-1-76-23

ततो वि तिमिराः सर्वा दिशा च उपदिशः तथा । सुराः स ऋषि गणाः रामम् प्रशशंसुः उदायुधम् ॥

tato vi timirāḥ sarvā diśā ca upadiśaḥ tathā | surāḥ sa ṛṣi gaṇāḥ rāmam praśaśaṃsuḥ udāyudham ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तत:thereafterसर्वाallदिश:quartersतथाalsoउपदिश:intermediate quartersवितिमिरा:were cleared of darknessसर्षिगणा:hosts of sagesसुरा:devatasउदायुधम्wielding that bowरामम्Ramaप्रशशंसु:extolled.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThereafter all the quarters including the intermediaries were cleared of darkness. Hosts of sages and gods extolled Rama when he wielded the bow.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उनके जाते ही समस्त दिशाओं तथा उपदिशाओं का अन्धकार दूर हो गया। उस समय ऋषियों सहित देवता उत्तम आयुधधारी श्रीराम की भूरि-भूरि प्रशंसा करने लगे

Hinglish
76.24VR-1-76-24

रामम् दाशरथिम् रामो जामदग्न्यः प्रशस्य च । ततः प्रदक्षिणी कृत्य जगाम आत्म गतिम् प्रभुः ॥

rāmam dāśarathim rāmo jāmadagnyaḥ praśasya ca | tataḥ pradakṣiṇī kṛtya jagāma ātma gatim prabhuḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
प्रभु:competentजामदग्न्य:son of Jamadagniराम:Parasuramaदाशरथिम्son of Dasarathaरामम्Ramaप्रशस्य चhaving praisedतत:thenप्रदक्षिणीकृत्यhaving circumambulated himआत्मगतिम्to his own abodeजगामwent.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetParasurama, the competent son of Jamadagni, having praised Rama, the son of Dasaratha circumbulated him and left for his abode. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्सप्ततितमस्सर्ग:।। Thus ends the seventysixth sarga of Balakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तदनन्तर दशरथनन्दन श्रीराम ने जमदग्निकुमार परशुराम का पूजन किया। उनसे पूजित हो प्रभावशाली परशुराम दशरथकुमार श्रीराम की परिक्रमा करके अपने स्थान को चले गये

Hinglish