इतिहासःItihasa
Ramayana · Sarga 1.59

Sarga 59

सर्गः 59

Viswamitra invites the sages to perform the sacrifice curses the sons of Vasishta and Mahodaya

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allEnglish allHindi allWord meanings allHinglish none yetMissing layers are left empty, never guessed.
59.1VR-1-59-1

उक्त वाक्यम् तु राजानम् कृपया कुशिक आत्मजः । अब्रवीत् मधुरम् वाक्यम् साक्षात् चण्डालताम् गतम् ॥

ukta vākyam tu rājānam kṛpayā kuśika ātmajaḥ | abravīt madhuram vākyam sākṣāt caṇḍālatām gatam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
उक्तवाक्यम्having the words spokenसाक्षात्evident to the sensesचण्डालरूपिणम्chandala formराजानम्kingकृपयाout of pityकुशिकात्मज:Visvamitraमधुरम्sweetवाक्यम्wordsअब्रवीत्spoken.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhat the king said was proved by his chandala form which the son of Kushika (Viswamitra) heard and out of compassion spoke these sweet words:

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)शतानन्दजी कहते हैं- श्रीराम!] साक्षात् चाण्डाल के स्वरूप को प्राप्त हुए राजा त्रिशंकु के पूर्वोक्त वचन को सुनकर कुशिकनन्दन विश्वामित्रजी ने दया से द्रवित होकर उनसे मधुर वाणीमें कहा—

Hinglish
59.2VR-1-59-2

इक्ष्वाको स्वागतम् वत्स जानामि त्वाम् सुधार्मिकम् । शरणम् ते भविष्यामि मा भैषीः नृप पुंगव ॥

ikṣvāko svāgatam vatsa jānāmi tvām sudhārmikam | śaraṇam te bhaviṣyāmi mā bhaiṣīḥ nṛpa puṃgava ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ऐक्ष्वाकO Descendant of Ikshvakusवत्सchildस्वागतम्welcomeत्वाम्youसुधार्मिकम्as highly righteous oneजानामिI know youनृपपुङ्गवO Eminent among kingsमाभैषी:fear notतेto youशरणम्refugeभविष्यामिI shall become.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"O Descendant of Ikshvakus, O child, welcome. I know you as highly righteous. O eminent among kings fear not. I offer you refuge.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वत्स! इक्ष्वाकुकुलनन्दन! तुम्हारा स्वागत है, मैं जानता हूँ, तुम बड़े धर्मात्मा हो। नृपप्रवर! डरो मत, मैं तुम्हें शरण दूंगा

Hinglish
59.3VR-1-59-3

अहम् आमंत्रये सर्वान् महर्षीन् पुण्य कर्मणः । यज्ञ साह्य करान् राजन् ततो यक्ष्यसि निर्वृतः ॥

aham āmaṃtraye sarvān maharṣīn puṇya karmaṇaḥ | yajña sāhya karān rājan tato yakṣyasi nirvṛtaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अहम्Iपुण्यकर्मण:men of pious deedsयज्ञसाह्यकरान्to assist in the sacrificeसर्वान्allमहर्षीन्maharshisआमन्त्रयेI shall inviteनिर्वृत:with reliefयक्ष्यसिyou will perform the sacrifice.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO king I shall invite pious maharshis to assist you in the sacrifice which you will be able to perform with great relief.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘राजन्! तुम्हारे यज्ञ में सहायता करने वाले समस्त पुण्यकर्मा महर्षियों को मैं आमन्त्रित करता हूँ फिर तुम आनन्दपूर्वक यज्ञ करना

Hinglish
59.4VR-1-59-4

गुरु शाप कृतम् रूपम् यत् इदम् त्वयि वर्तते । अनेन सह रूपेण स शरीरो गमिष्यसि ॥

guru śāpa kṛtam rūpam yat idam tvayi vartate | anena saha rūpeṇa sa śarīro gamiṣyasi ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
गुरुशापकृतम्as a result of the curse of spiritual preceptorयत्whichरूपम्formत्वयिin youवर्ततेexistingअनेनby thisरूपेण सहwith formसशरीर:with the physical bodyगमिष्यसिyou shall go.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWith the present physical body disfigured by the curse of your spiritual preceptor, you shall go to heaven.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘गुरु के शाप से तुम्हें जो यह नवीन रूप प्राप्त हुआ है इसके साथ ही तुम सदेह स्वर्गलोक को जाओगे। नरेश्वर! तुम जो शरणागतवत्सल विश्वामित्र की शरण में आ गये, इससे मैं यह समझता हूँ कि स्वर्गलोक तुम्हारे हाथ में आ गया है’

This Hindi translation covers verses 59.4–59.5 together.

Hinglish
59.5VR-1-59-5

हस्त प्राप्तम् अहम् मन्ये स्वर्गम् तव नरेश्वर । यः त्वम् कौशिकम् आगम्य शरण्यम् शरणागतः ॥

hasta prāptam aham manye svargam tava nareśvara | yaḥ tvam kauśikam āgamya śaraṇyam śaraṇāgataḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
नराधिपO Kingय:such thatत्वम्youशरण्यम्fit to take refuge inकौशिकम्Visvamitraआगम्यhaving reachedशरणागतःhave taken refugeतवfor youस्वर्गम्heavenहस्तप्राप्तम्already in your handमन्येI consider.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO King since you have taken refuge in Viswamitra who is the protector of those who resort to him, I think heaven is already within your reach".

HinglishHindi is translated together with verse 59.4
59.6VR-1-59-6

एवम् उक्त्वा महातेजाः पुत्रान् परम धार्मिकान् । व्यादिदेश महाप्राज्ञान् यज्ञ संभार कारणात् ॥

evam uktvā mahātejāḥ putrān parama dhārmikān | vyādideśa mahāprājñān yajña saṃbhāra kāraṇāt ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
महातेजा:most brilliantएवम्thusउक्त्वाhaving spokenपरमधार्मिकान्highly virtuousमहाप्राज्ञान्great intellectualsपुत्रान्sonsयज्ञसम्भारकारणात्to make preparations for sacrificeव्यादिदेशordered.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetMost brilliant Viswamitra having thus spoken, ordered his deeply religious and highly learned sons to make preparations for the sacrifice.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)ऐसा कहकर महातेजस्वी विश्वामित्र ने अपने परम धर्मपरायण महाज्ञानी पुत्रों को यज्ञ की सामग्री जुटाने की आज्ञा दी

Hinglish
59.7VR-1-59-7

सर्वान् शिष्यान् समाहूय वाक्यम् एतत् उवाच ह । सर्वान् ऋषि वरान् वशिष्ठान् आनयध्वम् मम आज्ञया ॥

sarvān śiṣyān samāhūya vākyam etat uvāca ha | sarvān ṛṣi varān vaśiṣṭhān ānayadhvam mama ājñayā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
सर्वान्allशिष्यान्disciplesसमाहूयhaving summonedएतत्thisवाक्यम्wordउवाच चsaidवत्सा:O Childrenममmyआज्ञयाwith the orderसशिष्यसुहृदश्चैवwith their disciples and friendsसर्त्विज:with the officiating priestsसुबहुश्रुतान्welllearned personsसर्वानृषिगणान्hosts of rishisआनयध्वम्you may bring them.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHe summoned all his disciples, and said, "Children bring here hosts of rishis along with their disciples and friends, officiating priests and persons wellversed in the Srutis. This is my order.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)तत्पश्चात् समस्त शिष्यों को बुलाकर उनसे यह बात कही—’तुम लोग मेरी आज्ञा से अनेक विषयों के ज्ञाता समस्त ऋषि-मुनियों को, जिनमें वसिष्ठ के पुत्र भी सम्मिलित हैं, उनके शिष्यों, सुहृदों तथा ऋत्विजों सहित बुला लाओ

Hinglish
59.8VR-1-59-8

स शिष्यान् सुहृदः चैव स ऋत्विजः सुबहु श्रुतान् । यत् अन्यो वचनम् ब्रूयात् मत् वाक्य बल चोदितः ॥

sa śiṣyān suhṛdaḥ caiva sa ṛtvijaḥ subahu śrutān | yat anyo vacanam brūyāt mat vākya bala coditaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
अन्य:any other oneमद्वाक्यबलचोदित:incited by the strength of my wordsयत्whichवचनम्wordब्रूयातथmay speakअखिलेनentirelyउक्तम्spokenअनादृतम्with disrespectतत् सर्वम्all thatममto meअख्येयम्should be reported.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetIf any one should speak with disrespect in response to my order, you may report the matter to me in full".

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘जिसे मेरा संदेश देकर बुलाया गया हो वह अथवा दूसरा कोई यदि इस यज्ञ के विषय में कोई अवहेलनापूर्ण बात कहे तो तुम लोग वह सब पूरा-पूरा मुझसे आकर कहना’

Hinglish
59.9VR-1-59-9

तत् सर्वम् अखिलेन उक्तम् मम आख्येयम् अनादृतम् । तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा दिशो जग्मुः तत् आज्ञया ॥

tat sarvam akhilena uktam mama ākhyeyam anādṛtam | tasya tat vacanam śrutvā diśo jagmuḥ tat ājñayā ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तस्यhisतत् वचनम्that wordश्रुत्वाhaving listenedतदाज्ञयाby his orderदिश:in different directionsजग्मु:wentअथthereafterसर्वेभ्य:from allदेशेभ्य:countriesब्रह्मवादिन:expounders of vedaआजग्मु:arrived.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAt his command the disciples set out in different directions. And as a result, expounders of the vedas began arriving from various countries.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उनकी आज्ञा मानकर सभी शिष्य चारों दिशाओं में चले गये। फिर तो सब देशों से ब्रह्मवादी मुनि आने लगे। विश्वामित्र के वे शिष्य उन प्रज्वलित तेज वाले महर्षि के पास सबसे पहले लौट आये और समस्त ब्रह्मवादियों ने जो बातें कही थीं, उन्हें सबने विश्वामित्रजी से कह सुनाया

This Hindi translation covers verses 59.9–59.10 together.

Hinglish
59.10VR-1-59-10

आजग्मुः अथ देशेभ्यः सर्वेभ्यो ब्रह्म वादिनः । ते च शिष्याः समागम्य मुनिम् ज्वलित तेजसम् ॥

ājagmuḥ atha deśebhyaḥ sarvebhyo brahma vādinaḥ | te ca śiṣyāḥ samāgamya munim jvalita tejasam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ते शिष्या:those disciplesसर्वेallसमागम्यhaving returnedज्वलिततेजसम्shining with splendourमुनिम्sage visvamitraसर्वेषाम्of allब्रह्मवादिनाम्of the expounders of vedaवचनम्wordsऊचुश्चtold.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAll the disciples on their return, communicated to the sage shining in splendour what the expounders of the vedas had said.

HinglishHindi is translated together with verse 59.9
59.11VR-1-59-11

ऊचुः च वचनम् सर्वे सर्वेषाम् ब्रह्म वादिनाम् । श्रुत्वा ते वचनम् सर्वे समायान्ति द्विजातयः ॥

ūcuḥ ca vacanam sarve sarveṣām brahma vādinām | śrutvā te vacanam sarve samāyānti dvijātayaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तेyourवचनम्wordsश्रुत्वाhaving heardसर्वेallद्विजातय:brahminsसमायान्तिare comingमहोदयं वर्जयित्वाexcept mahodayaसर्वदेशेषुfrom all countriesआगच्छन्have arrived.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetHaving heard your words, all brahmins except Mahodaya have arrived from all countries.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)वे बोले—’गुरुदेव! आपका आदेश या संदेश सुनकर प्रायः सम्पूर्ण देशों में रहने वाले सभी ब्राह्मण आ रहे हैं। केवल महोदय नामक ऋषि तथा वसिष्ठपुत्रों को छोड़कर सभी महर्षि यहाँ आने के लिये प्रस्थान कर चुके हैं

Hinglish
59.12VR-1-59-12

सर्व देशेषु च अगच्छन् वर्जयित्वा महाउदयम् । वासिष्ठम् तत् शतम् सर्वम् क्रोध पर्याकुल अक्षरम् ॥

sarva deśeṣu ca agacchan varjayitvā mahāudayam | vāsiṣṭham tat śatam sarvam krodha paryākula akṣaram ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मुनिपुङ्गवO Preeminent among asceticsसर्वम्allतत् शतम् वासिष्ठम्that hundred sons of Vasishtaक्रोधपर्याकुलाक्षरम्speech confused with angerयत्whichवचनम्wordआहhave spokenसर्वम्all thatत्वम्youशृणुlisten.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Preeminent among ascetics Here is what the hundred sons of Vasishta spoke in anger.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मुनिश्रेष्ठ! वसिष्ठ के जो सौ पुत्र हैं, उन सबने क्रोधभरी वाणी में जो कुछ कहा है, वह सब आप सुनिये

Hinglish
59.13VR-1-59-13

यथा आह वचनम् सर्वम् शृणु त्वम् मुनि पुंगव । क्षत्रियो याजको यस्य चण्डालस्य विशेषतः ॥

yathā āha vacanam sarvam śṛṇu tvam muni puṃgava | kṣatriyo yājako yasya caṇḍālasya viśeṣataḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
यस्यfor whomक्षत्रिय:kshatriyaयाजक:priest of the sacrificeविशेषत:particularlyचण्डालस्यof a chandalaतस्यfor himसदसिin the sacrificeसुरर्षय:devatas and sagesहवि:offeringsकथम्howभोक्तार:will partake.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetWhen a kshatriya acts as a priest for the sacrifice, particularly for a chandala, how can gods and sages partake the offerings?

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वे कहते हैं—जो विशेषतः चण्डाल है और जिसका यज्ञ कराने वाला आचार्य क्षत्रिय है, उसके यज्ञ में देवर्षि अथवा महात्मा ब्राह्मण हविष्य का भोजन कैसे कर सकते हैं? अथवा चण्डाल का अन्न खाकर विश्वामित्र से पालित हुए ब्राह्मण स्वर्ग में कैसे जा सकेंगे?’

This Hindi translation covers verses 59.13–59.14 together.

Hinglish
59.14VR-1-59-14

कथम् सदसि भोक्तारो हविः तस्य सुर ऋषयः । ब्राह्मणा वा महात्मानो भुक्त्वा चण्डाल भोजनम् ॥

katham sadasi bhoktāro haviḥ tasya sura ṛṣayaḥ | brāhmaṇā vā mahātmāno bhuktvā caṇḍāla bhojanam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
विश्वामित्रेणby Visvamitraपालिता:ruledमहात्मान:magnanimousब्राह्मणा: वाbrahminsचाण्डालभोजनम्food offered by a chandalaभुक्त्वाhaving partakenस्वर्गम्heavenकथम्howगमिष्यन्तिwill attain.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetJoining Viswamitra, (in chanting the mantras during the yaga) how will the great brahmins attain heaven after partaking the food offered by of Chandala?

HinglishHindi is translated together with verse 59.13
59.15VR-1-59-15

कथम् स्वर्गम् गमिष्यन्ति विश्वामित्रेण पालिताः । एतत् वचनम् नैष्ठुर्यम् ऊचुः संरक्त लोचनाः ॥

katham svargam gamiṣyanti viśvāmitreṇa pālitāḥ | etat vacanam naiṣṭhuryam ūcuḥ saṃrakta locanāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मुनिशार्दूलO Best among asceticsसमहोदया:along with mahodayaते सर्वेall of thoseवासिष्ठा:sons of Vasishtaसंरक्तलोचना:with reddened eyesएतत्thisवचननैष्ठुर्यम्harsh wordऊचु:spoke.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetO Best among ascetics all the sons of Vasishta along with Mahodaya with their eyes reddened in anger spoke these harsh words":

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मुनिप्रवर! महोदय के साथ वसिष्ठ के सभी पुत्रों ने क्रोध से लाल आँखें करके ये उपर्युक्त निष्ठुरतापूर्ण बातें कही थीं’

Hinglish
59.16VR-1-59-16

वासिष्ठा मुनि शार्दूल सर्वे सह महोदयाः । तेषाम् तत् वचनम् श्रुत्वा सर्वेषाम् मुनि पुंगवः ॥

vāsiṣṭhā muni śārdūla sarve saha mahodayāḥ | teṣām tat vacanam śrutvā sarveṣām muni puṃgavaḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
मुनिपुङ्गव:preeminent among asceticsतेषां सर्वेषाम्all theirतत् वचनम्those wordsश्रुत्वाhaving heardक्रोधसंरक्तनयन:with eyes reddened with angerसरोषम्with furyइदम्this wordअब्रवीत्spoke.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetOn hearing the words (of the hundred sons of Vasishta uttered in anger) Viswamitra, preeminent among ascetics, spoke furiously with eyes reddened in anger.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)उन सबकी वह बात सुनकर मुनिवर विश्वामित्र के दोनों नेत्र क्रोध से लाल हो गये और वे रोषपूर्वक इस प्रकार बोले-

Hinglish
59.17VR-1-59-17

क्रोध संरक्त नयनः स रोषम् इदम् अब्रवीत् । यत् दूषयन्ति अदुष्टम् माम् तप उग्रम् संआस्थितम् ॥

krodha saṃrakta nayanaḥ sa roṣam idam abravīt | yat dūṣayanti aduṣṭam mām tapa ugram saṃāsthitam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
उग्रम्rigorousतप:penanceआस्थितम्adoptedअदुष्टम्free from blemishमाम्meयेwhoदूषयन्तिabusedदुरात्मान:wickedminded onesभस्मीभूता:reduced to ashesभविष्यन्तिwill becomeसंशय: नno doubt.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan Dataset"I am blameless. I have practised rigorous penance. These wicked ones who have abused (a sage like me) will be reduced to ashes.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘मैं उग्र तपस्या में लगा हूँ और दोष या दुर्भावना से रहित हूँ तो भी जो मुझ पर दोषारोपण करते हैं, वे दुरात्मा भस्मीभूत हो जायँगे, इसमें संशय नहीं है

Hinglish
59.18VR-1-59-18

भस्मी भूता दुरात्मानो भविष्यन्ति न संशयः । अद्य ते काल पाशेन नीता वैवस्तव क्षयम् ॥

bhasmī bhūtā durātmāno bhaviṣyanti na saṃśayaḥ | adya te kāla pāśena nītā vaivastava kṣayam ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
तेtheyअद्यtoday itselfकालपाशेनby noose of deathवैवस्वतक्षयम्to the abode of Yamaनीता:having been broughtसप्तजातिशतान्येवseven hundred birthsसर्वश:in all waysमृतपा:feeding on corpsesसन्तुshall become.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetCaught by the noose of death this day, they shall be brought to the abode of Yama and for seven hundred births, feed on corpses.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘आज कालपाश से बँधकर वे यमलोक में पहँचा दिये गये। अब ये सात सौ जन्मोंतक मुर्दो की रखवाली करने वाली, निश्चितरूप से कुत्ते का मांस खाने वाली मुष्टिक नामक प्रसिद्ध निर्दय चण्डालजाति में जन्म ग्रहण करें

This Hindi translation covers verses 59.18–59.19 together.

Hinglish
59.19VR-1-59-19

सप्त जाति शतानि एव मृतपाः सन्तु सर्वशः । श्व मांस नियत आहारा मुष्टिका नाम निर्घृणाः ॥

sapta jāti śatāni eva mṛtapāḥ santu sarvaśaḥ | śva māṃsa niyata āhārā muṣṭikā nāma nirghṛṇāḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
निर्घृणा:mercilessमुष्टिका नामborn in the race of mushtikasश्वमांसनियताहाराfeeding on the flesh of dogsविकृताश्चhideousविरूपाश्चdeformedइमान् लोकान्in these worldsअनुचरन्तुshall wander.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetReborn as the merciless race of mushtikas, feeding on the flesh of dogs, hideous and deformed, they shall wander in these worlds.

HinglishHindi is translated together with verse 59.18
59.20VR-1-59-20

विकृताः च विरूपाः च लोकान् अनुचरन्तु इमान् । महोदयः च दुर्बुद्धिः माम् अदूष्यम् हि अदूषयत् ॥

vikṛtāḥ ca virūpāḥ ca lokān anucarantu imān | mahodayaḥ ca durbuddhiḥ mām adūṣyam hi adūṣayat ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
दुर्बुद्धि:wickedmindedमहोदयस्तुas for Mahodayaअदूष्यम्not fit to be blamedमाम्meअदूषयत् हिblamed meसर्वलोकेषुin all the worldsदूषित:having been blamedनिषादत्वम्nishadahoodगमिष्यतिwill attain.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe wicked Mahodaya, who blamed a sage like me so faultless shall be reborn in the race of the nishadas vulnerable to abuse by all.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)‘वे लोग विकृत एवं विरूप होकर इन लोकों में विचरें, साथ ही दुर्बुद्धि महोदय भी, जिसने मुझ दोषहीन को भी दूषित किया है, मेरे क्रोध से दीर्घकाल तक सब लोगों में निन्दित, दूसरे प्राणियों की हिंसा में तत्पर और दयाशून्य निषादयोनि को प्राप्त करके दुर्गति भोगेगा’

This Hindi translation covers verses 59.20–59.21 together.

Hinglish
59.21VR-1-59-21

दूषितः सर्व लोकेषु निषादत्वम् गमिष्यति । प्राण अतिपात निरतो निरनुक्रोशताम् गतः ॥

dūṣitaḥ sarva lokeṣu niṣādatvam gamiṣyati | prāṇa atipāta nirato niranukrośatām gataḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
ममmyक्रोधात्because of angerप्राणातिपातनिरतोdepriving others of their life regularlyनिरनुक्रोशताम्devoid of mercyगत:attainingदीर्घकालम्for a long timeदुर्गतिम्wretched lifeवर्तयिष्यतिwill pursue.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetAs a consequence of my anger that Mahodaya, devoid of mercy and taking pleasure in depriving others of their life, will pursue a wretched life for a long time".

HinglishHindi is translated together with verse 59.20
59.22VR-1-59-22

दीर्घ कालम् मम क्रोधात् दुर्गतिम् वर्तयिष्यति । एतावत् उक्त्वा वचनम् विश्वामित्रो महातपाः । विरराम महातेजा ऋषि मध्ये महामुनिः ॥

dīrgha kālam mama krodhāt durgatim vartayiṣyati | etāvat uktvā vacanam viśvāmitro mahātapāḥ | virarāma mahātejā ṛṣi madhye mahāmuniḥ ||

Word by word from the Valmiki Ramayan Dataset (IIT Kanpur / Gyaandweep)
महातपा:possessing fierce asceticismमहातेजा:highly powerfulमहामुनि:mighty asceticविश्वामित्र:Visvamitraऋषिमध्येin the assembly of rishisएतावत्to this extentवचनम्wordsउक्त्वाhaving spokenविररामbecame silent.
Translation

M. N. Dutt (1891–94), via Valmiki Ramayan DatasetThe most powerful sage Viswamitra of fierce asceticism fell silent after after uttering this curse in the assembly of rishis. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे एकोनषष्टितमस्सर्ग:।। Thus ends the fiftyninth sarga of Balakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

Hindi

Gita Press, Gorakhpur (Hindi, via ramcharit.in)ऋषियों के बीच में ऐसा कहकर महातपस्वी, महातेजस्वी एवं महामुनि विश्वामित्र चुप हो गये

Hinglish