Sarga 36

उक्त वाक्ये मुनौ तस्मिन् उभौ राघव लक्ष्मणौ । प्रतिनंद्य कथाम् वीरौ ऊचतुः मुनि पुंगवम् ॥

ukta vākye munau tasmin ubhau rāghava lakṣmaṇau | pratinaṃdya kathām vīrau ūcatuḥ muni puṃgavam ||

धर्म युक्तम् इदम् ब्रह्मन् कथितम् परमम् त्वया । दुहितुः शैल राजस्य ज्येष्ठाय वक्तुम् अर्हसि । विस्तरम् विस्तरज्ञो असि दिव्य मानुष संभवम् ॥

dharma yuktam idam brahman kathitam paramam tvayā | duhituḥ śaila rājasya jyeṣṭhāya vaktum arhasi | vistaram vistarajño asi divya mānuṣa saṃbhavam ||

त्रीन् पथो हेतुना केन पावयेत् लोक पावनी । कथम् गङ्गा त्रिपथगा विश्रुता सरित् उत्तमा ॥

trīn patho hetunā kena pāvayet loka pāvanī | katham gaṅgā tripathagā viśrutā sarit uttamā ||

त्रिषु लोकेषु धर्मज्ञ कर्मभिः कैः समन्विता । तथा ब्रुवति काकुत्स्थे विश्वामित्रः तपोधनः ॥

triṣu lokeṣu dharmajña karmabhiḥ kaiḥ samanvitā | tathā bruvati kākutsthe viśvāmitraḥ tapodhanaḥ ||

निखिलेन कथाम् सर्वाम् ऋषि मध्ये न्यवेदयत् । पुरा राम कृत उद्वाहः शिति कण्ठो महा तपाः ॥

nikhilena kathām sarvām ṛṣi madhye nyavedayat | purā rāma kṛta udvāhaḥ śiti kaṇṭho mahā tapāḥ ||

दृष्ट्वा च भगवान् देवीम् मैथुनाय उपचक्रमे । तस्य संक्रीडमानस्य महादेवस्य धीमतः । शितिकण्ठस्य देवस्य दिव्यम् वर्ष शतम् गतम् ॥

dṛṣṭvā ca bhagavān devīm maithunāya upacakrame | tasya saṃkrīḍamānasya mahādevasya dhīmataḥ | śitikaṇṭhasya devasya divyam varṣa śatam gatam ||

न च अपि तनयो राम तस्याम् आसीत् परंतप । सर्वे देवाः समुद्युक्ताः पितामह पुरोगमाः ॥

na ca api tanayo rāma tasyām āsīt paraṃtapa | sarve devāḥ samudyuktāḥ pitāmaha purogamāḥ ||

यत् इह उत्पद्यते भूतम् कः तत् प्रतिसहिष्यति । अभिगम्य सुराः सर्वे प्रणिपत्य इदम् अब्रुवन् ॥

yat iha utpadyate bhūtam kaḥ tat pratisahiṣyati | abhigamya surāḥ sarve praṇipatya idam abruvan ||

देव देव महादेव लोकस्य अस्य हिते रत । सुराणाम् प्रणिपातेन प्रसादम् कर्तुम् अर्हसि ॥

deva deva mahādeva lokasya asya hite rata | surāṇām praṇipātena prasādam kartum arhasi ||

न लोका धारयिष्यन्ति तव तेजः सुरोत्तम । ब्राह्मेण तपसा युक्तो देव्या सह तपः चर ॥

na lokā dhārayiṣyanti tava tejaḥ surottama | brāhmeṇa tapasā yukto devyā saha tapaḥ cara ||

त्रैलोक्य हित काम अर्थम् तेजः तेजसि धारय । रक्ष सर्वान् इमान् लोकान् न अलोकम् कर्तुम् अर्हसि ॥

trailokya hita kāma artham tejaḥ tejasi dhāraya | rakṣa sarvān imān lokān na alokam kartum arhasi ||

देवतानाम् वचः श्रुत्वा सर्व लोक महेश्वरः । बाढम् इति अब्रवीत् सर्वान् पुनः च इदम् उवाच ह ॥

devatānām vacaḥ śrutvā sarva loka maheśvaraḥ | bāḍham iti abravīt sarvān punaḥ ca idam uvāca ha ||

धारयिष्यामि अहम् तेजः तेजसि एव सह उमया । त्रिदशाः पृथिवी चैव निर्वाणम् अधिगच्छतु ॥

dhārayiṣyāmi aham tejaḥ tejasi eva saha umayā | tridaśāḥ pṛthivī caiva nirvāṇam adhigacchatu ||

यद् इदम् क्षुभितम् स्थानात् मम तेजो हि अनुत्तमम् । धारयिष्यति कः तत् मे ब्रुवन्तु सुर सत्तमाः ॥

yad idam kṣubhitam sthānāt mama tejo hi anuttamam | dhārayiṣyati kaḥ tat me bruvantu sura sattamāḥ ||

एवम् उक्ताः ततो देवाः प्रत्यूचुर् वृषभ ध्वजम् । यत् तेजः क्षुभितम् हि अद्य तद् धरा धारयिष्यति ॥

evam uktāḥ tato devāḥ pratyūcur vṛṣabha dhvajam | yat tejaḥ kṣubhitam hi adya tad dharā dhārayiṣyati ||

एवम् उक्तः सुर पतिः प्रमुमोच महाबलः । तेजसा पृथिवी येन व्याप्ता स गिरि कानना ॥

evam uktaḥ sura patiḥ pramumoca mahābalaḥ | tejasā pṛthivī yena vyāptā sa giri kānanā ||

ततो देवाः पुनर् इदम् ऊचुः च अपि हुताशनम् । आविश त्वम् महातेजो रौद्रम् वायु समन्वितः ॥

tato devāḥ punar idam ūcuḥ ca api hutāśanam | āviśa tvam mahātejo raudram vāyu samanvitaḥ ||

तद् अग्निना पुनर् व्याप्तम् संजातम् श्वेत पर्वतम् । दिव्यम् शरवणम् चैव पावक आदित्य संनिभम् ॥

tad agninā punar vyāptam saṃjātam śveta parvatam | divyam śaravaṇam caiva pāvaka āditya saṃnibham ||

यत्र जातो महातेजाः कार्तिकेयो अग्नि संभवः । अथ उमाम् च शिवम् चैव देवाः स ऋषि गणाः तदा ॥

yatra jāto mahātejāḥ kārtikeyo agni saṃbhavaḥ | atha umām ca śivam caiva devāḥ sa ṛṣi gaṇāḥ tadā ||

पूजयामासुः अत्यर्थम् सुप्रीत मनसः ततः । अथ शैल सुता राम त्रिदशान् इदम् अब्रवीत्। समन्युः अशपत् सर्वान् क्रोध संरक्त लोचना । यस्मात् निवारिता च अहम् संगता पुत्र काम्यया ॥

pūjayāmāsuḥ atyartham suprīta manasaḥ tataḥ | atha śaila sutā rāma tridaśān idam abravīt| samanyuḥ aśapat sarvān krodha saṃrakta locanā | yasmāt nivāritā ca aham saṃgatā putra kāmyayā ||

अपत्यम् स्वेषु दारेषु न उत्पदयितुम् अर्हथ । अद्य प्रभृति युष्माकम् अप्रजाः सन्तु पत्नयः ॥

apatyam sveṣu dāreṣu na utpadayitum arhatha | adya prabhṛti yuṣmākam aprajāḥ santu patnayaḥ ||

एवम् उक्त्वा सुरान् सर्वान् शशाप पृथिवीम् अपि । अवने न एक रूपा त्वम् बहु भार्या भविष्यसि ॥

evam uktvā surān sarvān śaśāpa pṛthivīm api | avane na eka rūpā tvam bahu bhāryā bhaviṣyasi ||

न च पुत्र कृताम् प्रीतिम् मत् क्रोध कलुषीकृता । प्राप्स्यसि त्वम् सुदुर्मेधे मम पुत्रम् अनिच्छती ॥

na ca putra kṛtām prītim mat krodha kaluṣīkṛtā | prāpsyasi tvam sudurmedhe mama putram anicchatī ||

तान् सर्वान् पीडितान् दृष्ट्वा सुरान् सुरपतिः तदा । गमनाय उपचक्राम दिशम् वरुण पालिताम् ॥

tān sarvān pīḍitān dṛṣṭvā surān surapatiḥ tadā | gamanāya upacakrāma diśam varuṇa pālitām ||

स गत्वा तप आतिष्ठत् पार्श्वे तस्य उत्तरे गिरेः । हिमवत् प्रभवे शृंगे सह देव्या महेश्वरः ॥

sa gatvā tapa ātiṣṭhat pārśve tasya uttare gireḥ | himavat prabhave śṛṃge saha devyā maheśvaraḥ ||

एष ते विस्तरो राम शैल पुत्र्या निवेदितः । गन्गायाः प्रभवम् चैव शृणु मे सह लक्ष्मण ॥

eṣa te vistaro rāma śaila putryā niveditaḥ | gangāyāḥ prabhavam caiva śṛṇu me saha lakṣmaṇa ||